recenzje / IMPRESJE

Biała książka

Radosław Kobierski

Esej Radosława Kobierskiego towarzyszący premierze książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego.

Okladka_Radosci Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Niech mi będzie wolno, pisząc o nowych wierszach Grzegorza Kwiatkowskiego, zacząć nie wprost, od dalekiego na pozór obrazu. Mianowicie od wędrówki Hobbitów po Martwych Bagnach. – Tam pod wodą są umarli. Trupie twarze! Gollum roześmiał się. – Tak, tak, wszyscy zgnili, wszyscy martwi”.

Hobbici muszą przejść przez bagnisty cmentarz, żeby dostać się do Mordoru. Turysta w Muzeum Żydowskim w Berlinie chwieje się na instalacji Menashe Kadishmana – żeliwnych twarzach, z których każda odlana ma niemy, Baconowski krzyk. Bohaterzy Hotelu Ruanda wjeżdżają jeepem w wertepy ludzkich ciał z plemienia Tootsi. Ta scena wizualizuje znany nam dobrze frazeologizm, któremu język zdążył odciąć całą jego potworność: iść po trupach do celu. Emmanuel Levinas mówi, że twarz jest samym źródłem etyki, tym, co mówi „nie zabijaj”. Twarze ze swoim etycznym imperatywem są tym, przez co musimy się przedrzeć w Radościach – najnowszym tomiku Grzegorza Kwiatkowskiego.

Hegel nie pozostawił nam żadnych złudzeń. Relacja między ja i nie-ja jest relacją władzy. Silniejszy ma za sobą prawo i Historię, przynajmniej do czasu, w którym Historia go odsądzi od czci i wiary, chociaż ofiarom rehabilitacja nie przywróciła jeszcze życia. Levinas próbował przekroczyć ten dziejowy racjonalizm. Z Innym się nie rywalizuje, o Innego należy walczyć. Być trzeba za Innego bezwarunkowo odpowiedzialnym. Właśnie dlatego, że tak łatwa jest pokusa jego zwalczenia. W Radościach tego horyzontu etycznego nie ma. Nie ma żadnych złudzeń. Co mówią nam przekazy medialne z Rwandy, na które powołuje się Kwiatkowski? Relacje z procesów haskich? Fotografie Grega Marinowicha, Kevina Cartera (słynne zdjęcie „Dziecko i sęp”), reportaże Wojciecha Jagielskiego i Jeana Hatzfelda? Głośna przed kilkoma laty wystawa zdjęć Andrea Zucci „Les Parisiens sous L’Occupation”, która pokazuje zakochany Paryż podczas okupacji. Że słychać wciąż chichot Historii? Że „wojna moralność ośmiesza”? Dlatego Gollum też musiał się po heglowsku roześmiać? Ponieważ jego twórca, Tolkien, zrozumiał, że moralność nadpisuje tylko instynkt przetrwania, instynkt sado-zachowawczy?

Przyznam się szczerze, że Radości postawiły mnie przed problemem, z którym mierzyło się wielu komentatorów twórczości Francisa Bacona. Jakimi słowami opisać ten rodzaj napięcia, które podlegają nieustannej eskalacji, to ukłucie niepokoju (żeby nie powiedzieć: grozy)? Niby coś się z tej poetyckiej materii wyłania, przybiera kształt ledwie skargi, kształt ludzki, chociaż w tym samym momencie wypada to zanegować. Czy głowa Dory [„Dora Drogoj, ur.1923 zm.1941”], odcięta tępą piłą, jest jeszcze ludzka? Trupy Tootsi w wyschniętych, rwandyjskich bagnach [„Sylvie Umubyeyi, ur.1974, Sklepy”]? Ofiara kazirodczego gwałtu [„Bezpieczna”]? Tak jak zdeformowane, rzeźnicze figury Tryptyku Bacona? A może nieludzki jest długi żywot sprawców, którzy – jak pisze Kwiatkowski – „ostrzą ołówki i zabierają się za spisywanie życiorysów i wspomnień”, żyją w wielopokoleniowych rodzinach i cieszą się powszechnym poważaniem? Albo próba podjęcia „normalnego” życia w warunkach „unieważnionych imperatywów”, nieśmiałe, a z czasem zuchwałe – jakbyśmy próbowali, na ile możemy sobie pozwolić – odruchy, okruchy radości. „Wszyscy są równi wobec śmierci/ i to nas wprawiało w dobry humor”, „Uczucie radości po dobrze wykonanej robocie”, „To były nasze najpiękniejsze lata”, pisze autor, a ja słyszę Jeana Paula Sartre’a, który w czasie okupacji zwierzał się w liście do Simone de Beauvoir: „Nigdy nie czuliśmy się tak wolni”. Słyszę również Zygmunta Baumana, który twierdzi, że skuteczność każdej polityki nie bierze się z liczby neofitów, ale z liczby odwróconych. To oni (to my) swoją biernością, która jest czystą wolą przetrwania, legitymizują władzę. Paryż czyli Warszawa. Albo Tykocin, Radziłów, Drohiczyn, Jedwabne – doda Kwiatkowski w sestynie, która w sposób wyraźny odwołuje się do bodaj najwybitniejszego dzieła literackiego Edgara Lee Mastersa – Umarłych ze Spoon River. Nie tylko, rzecz jasna, w sestynie – Masters, tak jak Francis Bacon, przewija się przez całą dotychczasową twórczość gdańskiego poety, od Przeprawy, Eine Kleine Todesmusik, po tom Osłabić. Powiedziałbym nawet, że Masters dla Kwiatkowskiego jest rodzajem wentyla bezpieczeństwa, kontrapunktem dla Baconowskich, zdeformowanych figur. Jego niespieszna narracja, quasi dokumentalny charakter, skupienie na detalu, na zwykłych opowieściach ludzi, choć nierzadko skonfrontowanych z doświadczeniem granicznym, chroni tę lirykę przed patosem, epatowaniem traumą.

Nigdy dotąd wiersze Kwiatkowskiego nie uzyskały tak czystej, oszczędnej formy. Surowej, rygorystycznej, przypominającej mi niespieszną, monochromatyczną narrację filmów Hanekego, zwłaszcza z Białej wstążki. To kolejny trop, który warto podjąć. Z tą tylko różnicą, że biała książka Kwiatkowskiego nie może nam przypominać o naszej niewinności. Nic takiego nie istnieje. Niewinność „rzuca swój cień na ludzkie działania”. Trzeba przejść po żeliwnych maskach Menashe Kadishmana, po twarzach (martwych, bez wyrazu) z wierszy Kwiatkowskiego, przejść przez Martwe Bagna, żeby zrozumieć to dobitnie.

O AUTORZE

autorzy_leksykon_300x300_Kobierski
Radosław Kobierski

Urodzony w 1971 roku. Poeta, prozaik i krytyk. Ukończył filologię polską na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach. Współtwórca grupy poetyckiej „Na Dziko”. Laureat nagrody TVP Kultura "Gwarancja Kultury" (2011). Nominowany do Nagrody Literackiej Gdynia i Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus. Jego wiersze i proza tłumaczone były na czeski, węgierski, włoski i angielski. Mieszka w Chorzowie.

powiązania

RECENZJE_Grzegorz_Kwiatkowski_Radosci

"Słyszę o czyimś odejściu", czyli na temat poezji Grzegorza Kwiatkowskiego

recenzje / ESEJE Rafał Derda

Recenzja Rafała Derdy z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego, która ukazała się w „Helikopterze”.

WIĘCEJ
WYWIADY_Grzegorz_Kwiatkowski_Radosci

Recenzja Radości

recenzje / ESEJE Michał Szymański

Recenzja Michała Szymańskiego z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego, która ukazała się w „Zeszytach Literackich” w 2014.

WIĘCEJ
WYWIADY_Grzegorz_Kwiatkowski_Radosci

Tylko jutro nie umiera nigdy – Radości Grzegorza Kwiatkowskiego

recenzje / ESEJE

Recenzja Pawła Brzeżka z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego, która ukazała się 16 marca 2014 roku w kwartalniku „Szafa”.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Radosci

Recenzja Radości

recenzje / ESEJE Wojciech Lada

Recenzja Wojciecha Lady z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego, która ukazała się w tygodniku „W Sieci”.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Radosci

Zamiast milczenia. O tomie Radości Grzegorza Kwiatkowskiego

recenzje / ESEJE Anna Spólna

Recenzja Anny Spólnej z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego, która ukazała się 15 maja 2013 roku w internetowej gazecie kulturalnej „Salon Literacki”.

WIĘCEJ
RECENZJE_Grzegorz_Kwiatkowski_Radosci

Benzyną

recenzje / ESEJE Emilia Konwerska

Recenzja Emilii Konwerskiej z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego, która ukazała się 1 marca w 2013 roku w serwisie Art Papier.

WIĘCEJ
RECENZJE_Grzegorz_Kwiatkowski_Radosci

Radości Grzegorza Kwiatkowskiego. Współczujący grabarz padłych saren.

recenzje / ESEJE Jarosław Zalesiński

Recenzja Jarosława Zalesińskiego z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego, która ukazała się 21 stycznia 2013 roku w Dzienniku Bałtyckim.

WIĘCEJ
WYWIADY_Grzegorz_Kwiatkowski_Radosci

Na marginesie Radości

recenzje / ESEJE

Recenzja Tomasza Tyczyńskiego z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego, która ukazała się 4 kwietnia 2013 roku na blogu „Prowincja Gombrowicz”.

WIĘCEJ
WYWIADY_Grzegorz_Kwiatkowski_Radosci

Radości Grzegorza Kwiatkowskiego

recenzje / ESEJE Rafał Derda

Recenzja Rafała Derdy z książki Radości Krzysztofa Kwiatkowskiego, która ukazała się w „Zeszytach Poetyckich”.

WIĘCEJ
RECENZJE_Grzegorz_Kwiatkowski_Radosci

Ogień podsycano śmieciami i benzyną

recenzje / ESEJE Przemysław Witkowski

Recenzja Przemysława Witkowskiego z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego, która ukazała się w Ósmym Arkuszu Odry.

WIĘCEJ
WYWIADY_Grzegorz_Kwiatkowski_Radosci

Panorama Radości

recenzje / ESEJE Kinga Gąska

Recenzja Kingi Gąski z książki Radości Grzegorz Kwiatkowskiego, która ukazała się na stronie Fundacji Karpowicza.

WIĘCEJ
RECENZJE_Grzegorz_Kwiatkowski_Radosci

Zło które nie mija. Radości Grzegorza Kwiatkowskiego

recenzje / ESEJE Marcin Sierszyński

Recenzja Marcina Sierszyńskiego z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego, która ukazała się w miesięczniku „Inter-„.

WIĘCEJ
WYWIADY_Grzegorz_Kwiatkowski_Radosci

Recenzja Radości

recenzje / ESEJE Filip Łobodziński

Recenzja Filipa Łobodzińskiego z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego.

WIĘCEJ
RECENZJE_Grzegorz_Kwiatkowski_Radosci

Ocalone z kontekstu

recenzje / ESEJE Katarzyna Bieńkowska

Recenzja Katarzyny Bieńkowskiej z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego.

WIĘCEJ
RECENZJE_Grzegorz_Kwiatkowski_Radosci

Recenzja Radości

recenzje / ESEJE Przemysław Gulda

Recenzja Przemysława Guldy z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego.

WIĘCEJ
WYWIADY_Grzegorz_Kwiatkowski_Radosci

Osobne milczenie. Wobec Radości Grzegorza Kwiatkowskiego

recenzje / IMPRESJE Paweł Paszek

Esej Pawła Paszka towarzyszący premierze książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego.

WIĘCEJ
WYWIADY_Grzegorz_Kwiatkowski_Radosci

Ernst Becker-Lee / Walter Steiner

recenzje / KOMENTARZE Grzegorz Kwiatkowski

Komentarz Grzegorza Kwiatkowskiego do wierszy z tomu Radości.

WIĘCEJ
WYWIADY_Grzegorz_Kwiatkowski_Radosci

Intuicja kieruje mnie w stronę Mastersa

wywiady / O KSIĄŻCE Grzegorz Kwiatkowski Marcin Sierszyński

Rozmowa Marcina Sierszyńskiego z Grzegorzem Kwiatkowskim o jego nowej książce Radości, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 17 stycznia 2014 roku.

WIĘCEJ