recenzje / ESEJE

„W pierwszym dniu po końcu świata”. O wierszach Michała Domagalskiego

Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego książki Poza sezonem Michała Domagalskiego, która ukazała się w Biurze Literackim 23 lipca 2018 roku.

Okladka__Poza sezonem__pierwsza_jpg Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

1.

Czego tu nie ma… Bo i subtelnie rozwijający się plan intymny, erotyczny, rodzinny, i społeczny w odcieniach lokalnych oraz globalnych (zwracam uwagę na rozprawę z nacjonalizmem, czyli z przesterowanym patriotyzmem), i historyczny, wspomnieniowy, wiążący się poniekąd z pierwszym oraz drugim, aczkolwiek tu i ówdzie wybijający się na niepodległość. Być może trafniejsze byłoby podejście od drugiej strony, krążące wokół odpowiedzi na pytanie, czego tu nie ma, niż na takie, które podkreśla to, co jest. Czego autor świadomie czy nieświadomie zaniechał? Trudno o bardziej absurdalne pytanie, ale jednak postawione wydaje się mieć nieśmiałą rację bytu. Otóż zdziwienie wywołuje brak żywszych odwołań do przyrody jako elementu przejmującego stery w liryce nawigującej po pozaludzkich, organicznych przestrzeniach. Domagalski pozostaje w granicach ludzkiej skóry i w tej fazie rozwoju poetyckiego obca jest mu pokusa wcielania się w różne skrzywdzone zwierzątka. O, przepraszam, jest kot, są jego dole i niedole, ale wiadomo, że to tylko naklejka na opakowaniu wypełnionym innymi, bardziej antropocentrycznymi treściami. Kot to już nie przyroda. Niemal masowo przywoływany we współczesnej poezji nie robi większego wrażenia. Tylko nie wiem, jaki tu proces zaszedł – kotostwo zostało wchłonięte przez człowieczeństwo, czy może stało się na odwrót. Przypominają się słowa młodej poetki angielskiej (nazwisko mi uleciało): „Kot został stworzony, by ignorować człowieka”. Domyślamy się, że człowiekowi wyjątkowo z tym dobrze, że lubi być w ten sposób ignorowany. U Domagalskiego rozjechany kot zostaje tylko we wspomnieniach, „znajduje się w miejscach, rzeczach, zwierzętach”. W poecie także.

2.

Skupmy się zatem na tej stricte antropocentrycznej przestrzeni (zdając sobie sprawę z relatywności i umowności opisu przeprowadzonego pod dyktando tej kategorii), na tych wszystkim „ludzkich sprawach”, na mieszkaniu, rodzinnej ciągłości, na bloku, osiedlu i jego mieszkańcach. Od czego zacząć? Od Ukrainki siedzącej „na kasie w Żabce”? Od onanizującego się sąsiada? Zejdźmy jeszcze niżej w głąb obserwacyjnej materii, która – jak wiadomo – powinna stać się „materią przeżyć” czytelnika. Ale czy się staje? Nie ma uniwersalnej normy: dla jednego staje się, dla drugiego nie. Odnoszę wrażenie, że piszący te słowa sytuuje się gdzieś pośrodku. Powiedzmy, że dużo się dzieje.

3.

To, co najważniejsze, staje się w prześwicie między odchodzącym, a tym, co się przygotowuje do zaistnienia. W tym jakimś czasie niespecjalnie wygodnym dla polskiej gramatyki (zaprzeszło przyszłym?). Odnosi się wrażenie, że Domagalski szuka języka na wyrażenie dręczącego bohatera uczucia utraty. Roi się od form z przeczeniem „nie”, które zaistniały, żeby nie być albo raczej żeby być na niby, opatrzone znakiem zapytania, ogarnięte sugestią symbolicznego niebycia. Poruszamy się w przestrzeni potencjalnego wydarzania się – łagodzenia skutków permanentnego odchodzenia i jednoczesnego amortyzowania nieuchronności stawania się czegoś, co przecież i tak wpisuje się w złowrogą przyszłą konieczność.

Opowieść zaczyna się od funeralnego raportu, od spisu odejść. Zaczyna się od babci i tego wszystkiego, co zabrała ze sobą do ziemi. Okazuje się, że luka w pamięci i wrażliwości wchłania słowa, zjawiska, a nawet rzeczy. One odchodzą wraz z babcią. Jakby jedna z komórek świata-plastra zamknęła się całkowicie. Oczywiście, można ją opłakać, ale to nie znaczy, że odzyskać.

4.

Zaczyna się od konstatacji utraty górującej nad ludzkim horyzontem. I jakby na przekór temu odczuciu zaczyna się coś rodzić w języku poszukującym pociechy. „Zdarzeniowość” tego języka, jego otwieranie się na mnożące się mimo wszystko „performansy losu” było tym, co mnie ostatecznie do tej książki przekonało. Z opłakiwaniem miałem ostatnio często do czynienia, dlatego w lekturze kładę nacisk na to, co wydarza się później. Interesuje mnie obraz świata uzyskany po przepracowaniu żałoby, wigor mimo traumy. „Jeśli musisz/ umrzeć, nie stawiaj/ nawiasów i gwiazdek”. Jeśli musisz żyć, rób to z godnością. Czego chcieć więcej?

Spełnienie

Czego chcieć więcej? Internetowe radio
dostroiło się do naszych potrzeb. W sklepie
wybór piw o jasnej i pełnej puencie. Czekamy
na pizzę. Cztery sery.

Uważny czytelnik zdaje sobie sprawę z umowności wspomnianej godności. O jakiej godności może być mowa w przestrzeni pełnej dziur, w rzeczywistości znikania, odpadania, odchodzenia? Jest to godność doraźna, performatywna. I ironiczna. Trzeba żyć dalej. Oczywiście, na każde z tych trzech słów pada cień niedowierzania i szyderstwa. Ale zwróćmy uwagę, że tu ktoś jednak próbuje coś zrobić w kwestii dalszego ciągu i jego rzekomej potrzeby. Za utracone życie podstawia drugie. I jest nawet jego sprawcą. A potem kronikarzem stającej się sprawczości, „poetą czynu”, obserwującym „rozstępy na jej skórze” (to „ponoć na pamiątkę ucieczki z Egiptu”), filozofującym nad etykietką dołączoną do opakowania ciążowych rajstop. Ale uwaga: brzuch nie rośnie na Księżycu, to nasz brzuch, tutejszy, brzuch z całym bogactwem trudnego inwentarza – społecznego, politycznego, publicystycznego (bo język mediów ma wpływ na język tej poezji).

Rzeczywiście, współczesna ciąża pod wieloma względami jawić się może jako problem interpretacyjny i etyczny; tu jednak wystarczy jeden wzgląd, a na imię mu „pięćset plus”. Tak jakby wyjęto ją z intymnego kręgu osobniczego, rodzinnego i rzucono na pożarcie ideologii. Śmierć babci nie była zjawiskiem politycznym, natomiast spłodzenie i urodzenie potomka już nim jest. Babciu, gdzie są te stare, dobre, „pozapolityczne” czasy, chciałoby się zapytać razem z bohaterem.

Stonki

W brzuchu drzemie
płód, który zwiększy liczbę polubień postów
oraz rodzinnych odwiedzin. Jeszcze mamy czas, chociaż
już teraz zdarzy się nazwać go dzieckiem, co jest
przerostem treści nad formą. Pierwsze zdjęcia do albumu
z fazy prenatalnej robi fotograf amator, z zamiłowania
ginekolog. Dwieście złotych
za dwudziestominutową sesję, ale państwowo
strach. Nie stać nas na bycie
patriotami. Nie mamy tyle wiary w Narodowy
Fundusz Zdrowia. Szczególnie od czasu, gdy dzieli
się kraj na obchodzących urodziny
w miesięcznice poczęcia
i resztę, której nie trzeba, bo działa
na szkodę – potomkowie rozsiewających stonkę
albo samej stonki. Jeszcze
mamy czas. Ale wiesz, przyjdzie nam stać się
stonką z dzieckiem, którego nie stać
na becikowe, bo to już nie nasze
czasy.

Bohater takiego pytania nigdzie nie stawia. Ono pojawia się tu, na koniec, jako efekt mojej zdecydowanej naiwności. Chwilowo chciałbym przy niej pozostać.

O AUTORZE

Kartoteka_Karol_Maliszewski
Karol Maliszewski

Urodzony w 1960 roku w Nowej Rudzie. Poeta, prozaik, krytyk literacki. Absolwent filozofii na Uniwersytecie Wrocławskim. Założyciel Noworudzkiego Klubu Literackiego „Ogma”. Laureat nagrody im. Marka Jodłowskiego (1994), nagrody im. Barbary Sadowskiej (1997), nagrody im. Ryszarda Milczewskiego-Bruno (1999). Nominowany do NIKE za zbiór krytyk literackich Rozproszone głosy. Notatki krytyka (2007). Pracuje w Instytucie Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Wrocławskiego. Mieszka w Nowej Rudzie.

powiązania

17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__Czytanie kapryśne

Czytanie kapryśne – o czytaniu wierszy w latach 90.

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
10_UTWORY__Różni AUTORZY_Wiersz doraźny_Dzień gniewu

Wiersz doraźny: Dzień gniewu

utwory / premiery w sieci Grzegorz Wróblewski Jakub Kornahuser Joanna Mueller Karol Maliszewski Przemysław Owczarek Zbigniew Machej

Pozakonkursowy zestaw „Wierszy doraźnych 2018” autorstwa Jakuba Kornhausera, Zbigniewa Macheja, Karola Maliszewskiego, Joanny Mueller, Przemysława Owczarka, Grzegorza Wróblewskiego.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI_Karol MALISZEWSKI__Czytanie pojedyncze i zbiorowe

Czytanie pojedyncze i zbiorowe

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__O czytaniu wierszy w latach 80.

O czytaniu wierszy w latach 80.

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__O czytaniu wierszy w latach 70.

O czytaniu wierszy w latach 70.

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__O czytaniu wierszy w pociągu

O czytaniu wierszy w pociągu

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__O czytaniu wierszy opornym

O czytaniu wierszy opornym

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu Poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__Czytanie wiersza, czytanie człowieka

Czytanie wiersza, czytanie człowieka

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
06_RECENZJE__Karol MALISZEWSKI__Od Be do Zet

Od Be do Zet

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego towarzysząca premierze almanachu Połów. Poetyckie debiuty 2016, wydanego w Biurze Literackim 6 lutego 2017 roku, a w wersji elektronicznej 25 grudnia 2017 roku.

WIĘCEJ
RECENZJE_Telefon-z-antypodow

W głąb „czarnej dziury”

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego towarzysząca premierze e-booka Telefon z antypodów. Wiersze z młodości w epoce minionej (1978-1990), wydanej w Biurze Literackim 8 marca 2016 roku.

WIĘCEJ
WYWIADY_Szymon-Slomczynski_2

Niech leci, kto zechce

wywiady / O KSIĄŻCE Karol Maliszewski Szymon Słomczyński

Rozmowa Karola Maliszewskiego z Szymonem Słomczyńskim towarzysząca premierze książki Dwupłat, która ukazała się 1 czerwca 2015 roku nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Pod-slonce-bylo

Notatki o nowej książce Filipa Zawady

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego towarzyszący premierze książki Pod słońce było Filipa Zawady, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 31 grudnia 2014 roku.

WIĘCEJ
UTWORY_Zapowiedzi_ksiazek_Justyna_Bargielska_China-Shipping

I to ma być liryka? [fragmenty]

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego o poezji Justyny Bargielskiej.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Sajgon

Sajgon. Instrukcja obsługi

recenzje / KOMENTARZE Karol Maliszewski

Autorski komentarz Karola Maliszewskiego towarzyszący premierze książki Sajgon.

WIĘCEJ
RECENZJE_Bohdan_Zadura_Wszystko

O Wszystko

recenzje / NOTKI I OPINIE Karol Maliszewski Maciej Melecki Maciej Robert Zbigniew Machej

Komentarze Karola Maliszewskiego, Macieja Meleckiego, Zbigniewa Macheja, Macieja Roberta.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Bialy-tydzien

O Białym tygodniu

recenzje / NOTKI I OPINIE Karol Maliszewski Miłosz Biedrzycki Rafał Skonieczny Wojciech Bonowicz

Komentarze Karola Maliszewskiego, Wojciecha Bonowicza, Rafała Skoniecznego, Miłosza Biedrzyckiego, Jarosława Nowosada.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Brzytwa-okamgnienia

Liryczna brzytwa Ockhama

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego z książki Brzytwa Ockhama Jacka Dehnela

WIĘCEJ
KSIAZKI_Brzytwa-okamgnienia

O Brzytwie okamgnienia

recenzje / NOTKI I OPINIE Darek Pado Jakub Winiarski Julia Fiedorczuk Karol Maliszewski Kuba Mikurda

Komentarze Kuby Mikurdy, Karola Maliszewskiego, Julii Fiedorczuk, Jakuba Winarskiego i Darka Pado.

WIĘCEJ
RECENZJE_Wiersze-zebrane-tom-3

Barbarzyńca dla intelektualistów (a może odwrotnie)

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego towarzysząca premierze książki Wiersze zebrane (tom 3) Bohdana Zadury, wydanej w Biurze Literackim 13 lutego 2006 roku.

WIĘCEJ
WYWIADY_Zycie-na-Korei_1

Nowa poezja. Mały przewodnik po tendencjach i stylach

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego poświęcony twórczości Andrzeja Sosnowskiego.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Przecena-map

Czapajew wypłynął, czyli nowe klejenie starych map

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego poświęcony książce Przecena map Darka Foksa.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Przecena-map

Foks, dziwny jest ten wiersz

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego poświęcony książce Przecena map Darka Foksa.

WIĘCEJ
01_WYWIADY_Michał DOMAGALSKI__1

Poza sezonem i strefą komfortu

wywiady / O KSIĄŻCE Michał Domagalski Tomasz Bąk

Rozmowa Tomasza Bąka z Michałem Domagalskim towarzysząca wydaniu książki Poza sezonem, która ukazała się w Biurze Literackim 23 lipca 2018 roku.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Sajgon

Wszystko jest Sajgonem

recenzje / ESEJE Jacek Bierut

Recenzja Jacka Bieruta z książki Sajgon Karola Maliszewskiego.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Sajgon

Proces marginalizacji, spychania i odpychania Inności

wywiady / O KSIĄŻCE Jakub Skurtys Mateusz Kotwica

Z Jakubem Skurtysem o książce Sajgon rozmawia Mateusz Kotwica.

WIĘCEJ