recenzje / KOMENTARZE

Sajgon. Instrukcja obsługi

Karol Maliszewski

Autorski komentarz Karola Maliszewskiego towarzyszący premierze książki Sajgon.

Sajgon Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Normalną prozę najczęściej pisze się linearnie, ja tej sztuki nie umiem albo – wyssawszy z mlekiem matki zalecenia „szkoły Berezy” – uprawiać jej nie chcę. Poprzestaję tedy na scalaniu fragmentów. Przez jakieś dwa, trzy lata przelatują przez zeszyt różne kawałki, które potrzebują tylko iskry, by stanąć w niejakiej jedności, we wzajemnym oświetleniu. Potrzebny jest początek, fragment inicjujący scalanie i potrzebne jest oświetlenie, czyli idea.

Olśnienia doznałem, biorąc udział w autobusowej pielgrzymce do Częstochowy. Jako wychowawca klasy szóstej, nie miałem wyboru. Jechałem razem z nimi, by podziękować. Nawet nie wiedziałem, że jadę podziękować za natchnienie, za pomysł. Za przypływ mglistych uczuć religijnych.

Tak więc epizod pielgrzymkowy rozpoczyna mozolną wędrówkę fragmentów ku scaleniu. Mój literacki bliźniak, mój cień, ów nauczyciel polskiego też tam się pojawia, jednak głosu nie zabiera. Tam peroruje Teodor Szeremeta, nauczyciel matematyki.

Najczęściej zabierają głos nauczyciele. Oprócz Szeremety dochodzą do głosu opiekun świetlicy Jackiewicz (nawet zaglądamy do kryminału, który usiłuje pisać), siostra katechetka Leokadia, praktykantka Iza Palczak, wuefista Franek Wartok. Oczywiście, swoje do narracji dokłada polonista Maliszewski, który dodatkowo raczy nas próbkami literackiej twórczości i wspomnieniami wziętego jurora ogólnopolskich konkursów poetyckich.

Do towarzystwa najczęściej zabierających głos trzeba zaliczyć Pawła Fryderyka Kojaka, niegdysiejszego ucznia wyżej wymienionych, obecnie redaktora różnych lokalnych gazetek. Jemu zawdzięczamy spojrzenie z ukosa, z zewnątrz, on w tej szkole nie pracuje. Paweł ma ambicje literackie (a któż ich w miasteczku nie ma?), których dziennikarstwo nie może zaspokoić. Też sobie coś tam pisze i aktywnie uczestniczy w pracach Noworudzkiego Klubu Literackiego „Dziewięćsił”. Na posiedzeniach klubu spotykają się niektórzy bohaterowie opowieści. Kojak jest sekretarzem. O przewodniczącym nic nie wiemy. Stawiałbym na Szeremetę bądź Maliszewskiego.

Było o iskrze, teraz o idei. Szeremeta zmuszony do dziękczynnego pielgrzymowania zrozumiał, że nie jest panem swojego losu, że placówka, w której od 25 lat pracuje, dryfuje w stronę czegoś zalatującego dewocją i dogmatem. Paradoks polega na tym, że rosnąca klerykalizacja jest w zasadzie jedyną odpowiedzią na postępującą sajgonizację, ale ten problem na razie zostawmy.

Wątek pielgrzymki i postać siostry Leokadii otworzyły opowieść na kwestię sporu światopoglądowego. Symbolem scysji toczonej w umysłach i sercach bohaterów stał się Joseph Wittig, postać – zdaniem miejscowego proboszcza – zanadto dwuznaczna. – A co nie jest dwuznaczne? – przed takim pytaniem stają często moi narratorzy. – Czemu w ostateczności można by zaufać? – sami zaczynają pytać. Może dobroci serca. Może chęci zmiany świata. I jedno, i drugie jest iluzoryczne, lecz w perspektywie jednego pokolenia, na to mgnienie, tworzy pozory tymczasowego sensu.

Najpierw myślałem o cyklu opowiadań pt. „Noworudzianie” wzorowanym na „Dublińczykach” Jamesa Joyca, potem to zarzuciłem. Prawdą jest, że książka była pisana, a raczej fragmenty poszukiwały się nawzajem, gdy czytałem jednocześnie kilka innych książek. Jeśli chodzi o plan dyskursywny, było to głównie dzieło „Zwierciadło i lampa” M. H. Abramsa w tłumaczeniu Marii Bożenny Fedewicz, natomiast w planie artystycznym bardzo silnie oddziałały na mnie „Maść na szczury” Bogdana Madeja, „Sto czyżyków” Jerzego Pluty i „Wniebowstąpienie” Tadeusza Konwickiego. Dodałbym do tego moją sympatię dla postaci i twórczości Josepha Wittiga, czego ślady rozsypano po całej książce. Na przykład jąkała Franz Wartoook z jego opowiadania, którego akcja rozgrywa się w okolicznej wsi, stal się tu Franciszkiem Wartokiem.

Radzono mi, bym nazwę Nowa Ruda wyeliminował i, tak jak w Próbach życia, przekształcił na Starą Porębę. Tym razem nie ugiąłem się i gotów jestem ponieść konsekwencje. Być może tylko do mnie dociera to, że tu o żadnej dosłowności nie ma mowy, że jesteśmy świadkami gry, jaka toczy się między tak zwanym faktem a interpretacją, między tak zwaną prawdą a zmyśleniem. Moja fikcja ma lokalne korzenie, lecz żywię nadzieję, że od czegoś takiego jak „mała ojczyzna” uciekłem dość daleko. Marzyłem o większej ojczyźnie wyobraźni i ironii od czasu do czasu zerkających na jakieś konkretne, małe podwórko. Wszystkich tych, którzy bawiąc się na tym podwórku, poczuli się dotknięci, nie chcę przepraszać, lecz prosić o zrozumienie. Wszelkie podobieństwo jest tylko podobieństwem, niczym więcej, i moje władze sądzenia (tworzenia) nie są w stanie udzielić jasnej odpowiedzi, na ile podobieństwo jest przypadkowe, a na ile nie.

O AUTORZE

Kartoteka_Karol_Maliszewski
Karol Maliszewski

Urodzony w 1960 roku w Nowej Rudzie. Poeta, prozaik, krytyk literacki. Absolwent filozofii na Uniwersytecie Wrocławskim. Założyciel Noworudzkiego Klubu Literackiego „Ogma”. Laureat nagrody im. Marka Jodłowskiego (1994), nagrody im. Barbary Sadowskiej (1997), nagrody im. Ryszarda Milczewskiego-Bruno (1999). Nominowany do NIKE za zbiór krytyk literackich Rozproszone głosy. Notatki krytyka (2007). Pracuje w Instytucie Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Wrocławskiego. Mieszka w Nowej Rudzie.

powiązania

03_RECENZJE__Karol Maliszewski__Spotkanie z balladą

Śmiertelne spotkanie (z balladą)

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego książki Mordercze ballady, która ukazała się w Biurze Literackim 7 stycznia 2019 roku.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__Biała środa 2009

Biała środa 2009

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Podsumowanie projektów edukacyjnych 2008/2009, podczas którego uczestnicy spotkań z Karolem Maliszewskim zaprezentowali publiczności swoje wiersze.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__Czytanie kapryśne

Czytanie kapryśne – o czytaniu wierszy w latach 90.

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
10_UTWORY__Różni AUTORZY_Wiersz doraźny_Dzień gniewu

Wiersz doraźny: Dzień gniewu

utwory / premiery w sieci Grzegorz Wróblewski Jakub Kornahuser Joanna Mueller Karol Maliszewski Przemysław Owczarek Zbigniew Machej

Pozakonkursowy zestaw „Wierszy doraźnych 2018” autorstwa Jakuba Kornhausera, Zbigniewa Macheja, Karola Maliszewskiego, Joanny Mueller, Przemysława Owczarka, Grzegorza Wróblewskiego.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI_Karol MALISZEWSKI__Czytanie pojedyncze i zbiorowe

Czytanie pojedyncze i zbiorowe

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__O czytaniu wierszy w latach 80.

O czytaniu wierszy w latach 80.

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__O czytaniu wierszy w latach 70.

O czytaniu wierszy w latach 70.

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
03_RECENZJE__Karol MALISZEWSKI__

„W pierwszym dniu po końcu świata”. O wierszach Michała Domagalskiego

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego książki Poza sezonem Michała Domagalskiego, która ukazała się w Biurze Literackim 23 lipca 2018 roku.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__O czytaniu wierszy w pociągu

O czytaniu wierszy w pociągu

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__O czytaniu wierszy opornym

O czytaniu wierszy opornym

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu Poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__Czytanie wiersza, czytanie człowieka

Czytanie wiersza, czytanie człowieka

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
06_RECENZJE__Karol MALISZEWSKI__Od Be do Zet

Od Be do Zet

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego towarzysząca premierze almanachu Połów. Poetyckie debiuty 2016, wydanego w Biurze Literackim 6 lutego 2017 roku, a w wersji elektronicznej 25 grudnia 2017 roku.

WIĘCEJ
RECENZJE_Telefon-z-antypodow

W głąb „czarnej dziury”

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego towarzysząca premierze e-booka Telefon z antypodów. Wiersze z młodości w epoce minionej (1978-1990), wydanej w Biurze Literackim 8 marca 2016 roku.

WIĘCEJ
WYWIADY_Szymon-Slomczynski_2

Niech leci, kto zechce

wywiady / O KSIĄŻCE Karol Maliszewski Szymon Słomczyński

Rozmowa Karola Maliszewskiego z Szymonem Słomczyńskim towarzysząca premierze książki Dwupłat, która ukazała się 1 czerwca 2015 roku nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Pod-slonce-bylo

Notatki o nowej książce Filipa Zawady

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego towarzyszący premierze książki Pod słońce było Filipa Zawady, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 31 grudnia 2014 roku.

WIĘCEJ
UTWORY_Zapowiedzi_ksiazek_Justyna_Bargielska_China-Shipping

I to ma być liryka? [fragmenty]

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego o poezji Justyny Bargielskiej.

WIĘCEJ
RECENZJE_Bohdan_Zadura_Wszystko

O Wszystko

recenzje / NOTKI I OPINIE Karol Maliszewski Maciej Melecki Maciej Robert Zbigniew Machej

Komentarze Karola Maliszewskiego, Macieja Meleckiego, Zbigniewa Macheja, Macieja Roberta.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Bialy-tydzien

O Białym tygodniu

recenzje / NOTKI I OPINIE Karol Maliszewski Miłosz Biedrzycki Rafał Skonieczny Wojciech Bonowicz

Komentarze Karola Maliszewskiego, Wojciecha Bonowicza, Rafała Skoniecznego, Miłosza Biedrzyckiego, Jarosława Nowosada.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Brzytwa-okamgnienia

Liryczna brzytwa Ockhama

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego z książki Brzytwa Ockhama Jacka Dehnela

WIĘCEJ
KSIAZKI_Brzytwa-okamgnienia

O Brzytwie okamgnienia

recenzje / NOTKI I OPINIE Darek Pado Jakub Winiarski Julia Fiedorczuk Karol Maliszewski Kuba Mikurda

Komentarze Kuby Mikurdy, Karola Maliszewskiego, Julii Fiedorczuk, Jakuba Winarskiego i Darka Pado.

WIĘCEJ
RECENZJE_Wiersze-zebrane-tom-3

Barbarzyńca dla intelektualistów (a może odwrotnie)

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego towarzysząca premierze książki Wiersze zebrane (tom 3) Bohdana Zadury, wydanej w Biurze Literackim 13 lutego 2006 roku.

WIĘCEJ
WYWIADY_Zycie-na-Korei_1

Nowa poezja. Mały przewodnik po tendencjach i stylach

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego poświęcony twórczości Andrzeja Sosnowskiego.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Przecena-map

Czapajew wypłynął, czyli nowe klejenie starych map

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego poświęcony książce Przecena map Darka Foksa.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Przecena-map

Foks, dziwny jest ten wiersz

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego poświęcony książce Przecena map Darka Foksa.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Sajgon

Wszystko jest Sajgonem

recenzje / ESEJE Jacek Bierut

Recenzja Jacka Bieruta z książki Sajgon Karola Maliszewskiego.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Sajgon

Proces marginalizacji, spychania i odpychania Inności

wywiady / O KSIĄŻCE Jakub Skurtys Mateusz Kotwica

Z Jakubem Skurtysem o książce Sajgon rozmawia Mateusz Kotwica.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Sajgon

Wszystko jest Sajgonem

recenzje / ESEJE Jacek Bierut

Recenzja Jacka Bieruta z książki Sajgon Karola Maliszewskiego.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Sajgon

Proces marginalizacji, spychania i odpychania Inności

wywiady / O KSIĄŻCE Jakub Skurtys Mateusz Kotwica

Z Jakubem Skurtysem o książce Sajgon rozmawia Mateusz Kotwica.

WIĘCEJ