wywiady / O PISANIU

Mińsk, czyli Casablanca

Jerzy Jarniewicz

Lavinia Greenlaw

Rozmowa Jerzego Jarniewicza z Lavinią Greenlaw, towarzysząca wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

Okladka_100_wierszy wypisanych z języka angielskiego Biuro Literackie

 Jerzy Jarniewicz: Pod koniec lat pięćdziesiątych C.P. Snow postawił słynną tezę, że w czasach współczesnych naukę i literaturę dzieli nieprzebyta przepaść, gdyż stanowią one dwie odrębne kultury, a ich przedstawiciele mówią innymi językami i nie próbują się nawzajem zrozumieć. Ty natomiast, jako jedna z nielicznych współczesnych poetek, już od swojego debiutu znajdujesz inspirację w naukach ścisłych. Co fascynuje ciebie w nauce? Jaki potencjał poetycki znajdujesz w obrazach, których dostarcza nam nauka?

 Lavinia Greenlaw: Wychowywałam się w rodzinie lekarzy i naukowców, i choć nie zajmowałam się tą „drugą kulturą”, przyswoiłam ją sobie w stopniu wyższym niż mi się zdawało. Kiedy ukazała się moja pierwsza książka, nie byłam świadoma, że tak wiele obrazów przejęłam ze świata nauki, ale nie uważałam tego za rzecz szczególną. To przecież normalne, wielu poetów interesuje się zjawiskami naukowymi. Zawsze tak było – to pewien aspekt naszej refleksji nad rzeczywistością.

Między pracą poety a naukowca są podobieństwa – budowanie hipotez, badanie problemu, formułowanie tez. Ale poeta i naukowiec kierują się innymi prawami i mają na względzie inne cele. Poeta daje wyraz swoim doświadczeniom, naukowiec zaś próbuje zrozumieć. Ale też właśnie z tego powodu poeta powinien być precyzyjny i zdyscyplinowany, a naukowiec musi czasami posługiwać się wyobraźnią i instynktem.

Nauka, zwłaszcza w postaci techniki, w sposób oczywisty współkształtuje nasze życie. Poeci piszą o niej i o jej rezonansie. Należy jednak pamiętać, że na przykład teoria chaosu jest matematyką, a nie duchowym pocieszeniem. I że piękno nauki nie ma estetycznego charakteru (choć wiele w niej wspaniałych obrazów) – wiąże się natomiast z ideałem ścisłości i precyzji.

 Drugim, poza nauką, obszarem twoich wieloletnich zainteresowań są sztuki plastyczne. I tu znowu wydaje mi się, że z nielicznymi wyjątkami – Charles Tomlinson, Craig Raine czy James Fenton – większość współczesnych poetów brytyjskich pozostaje wobec tego, co dzieje się w sztuce, zaskakująco obojętnych. Jeśli moje wrażenie jest trafne, jakie byłyby powody tej obojętności? Czy sądzisz, że mimo odmienności medium, sztuki plastyczne mogą stanowić istotną inspirację dla poszukiwań poetyckich?

W sztuce pociąga mnie jej milczenie. Bliska jest mi sztuka, która nie opowiada historii, a nawet taka, w której nie odczuwam obecności człowieka. Mam wrażenie, że refleksja nad jakąś ideą spoza języka jest dla poety owocnym i wzbogacającym doświadczeniem. Przypomina o wadze bezpośrednich doznań.

Zrobiłam dyplom z siedemnastowiecznego malarstwa holenderskiego. Interesuje mnie epoka między okresem obrazoburstwa a empiryzmem, kiedy nagle znikły wszystkie dawne definicje. Wydaje mi się, że wielu poetów pisze wiersze o malarstwie, a niektórzy, na przykład George Szirtes, Jamie McKendrick czy Elizabeth Bishop, są także malarzami.

 Zostałaś zaliczona do grupy poetów New Generation, podobnie jak Simon Armitage czy Glyn Maxwell. Czy powiedziałabyś o sobie, że należysz do jakiegoś pokolenia poetyckiego? Czy pojęcie pokolenia ma jakikolwiek sens w dyskusji o literaturze?

Nie należę do żadnego pokolenia, ale jestem świadoma, że wokół mnie jest cała grupa poetów, w wieku od 35 do 65 lat, którzy są dla mnie ważni i dodają mi sił jako koledzy, przyjaciele, współspiskowcy. Poezja nie jest działaniem kolektywnym, nie można jej organizować, poeci jednak potrzebują siebie nawzajem, by móc się ze sobą kłócić i przed sobą odsłaniać.

 W 1994 roku w ankiecie kwartalnika „Poetry Review” wymieniłaś Lowella, Bishop i Achmatową jako najważniejszych poetów XX wieku. Czy ta trójka nadal jest dla ciebie najważniejsza?

Tak. Ważny jest Lowell, gdyż nie potrafiłabym zrobić tego, co on robi w wierszu – chodzi mi o autobiografię, zdystansowaną do punktu wrzenia, w której udało mu się zamienić prywatną prawdę w sztukę, i to w wyniku destylacji, a nie nasycenia.

Bishop – ze względu na jej aktywne przyglądanie się światu, cierpliwą dokładność, gotowość do rezygnacji z estetycznego dostojeństwa, umiejętność wygrywania pod pozornie spokojną powierzchnią wielkich napięć i dramatów.

Achmatowa – ze względu na to, że potrafi stać się pryzmatem dla świata, że chwyta epokę całkowitego spustoszenia, we wszystkich jej wymiarach, nie kusząc się na epicki rozmach, który zamieniłby jej intymne sceny w obrazy z podręcznika historii.

Zostańmy jeszcze przy Achmatowej. Od debiutu w twojej twórczości widoczne jest zainteresowanie kulturą, historią a przede wszystkim poezją rosyjską. Skąd zrodziła się ta fascynacja? Czy znasz rosyjski? Jak oceniasz angielskie przekłady poezji rosyjskiej?

Uczyłam się rosyjskiego, ale niestety dziś już nie umiałabym powiedzieć ani słowa w tym języku. Kultura rosyjska tkwi w mojej wyobraźni jako echo opowieści i baśni, których słuchałam w dzieciństwie. Potem oczywiście przyszła samodzielna już lektura rosyjskich powieści i wierszy, które wywarły na mnie olbrzymi wpływ.

Ukazało się pięć przekładów Achmatowej i Mandelsztama na angielski. To wystarczy, żeby mieć jakieś pojęcie o tej poezji, choć przekłady te powstały w większości w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, kiedy to tłumacze beztrosko lekceważyli formalne wymagania oryginału i pisali luźnym wierszem wolnym.

 Najnowszy tom twoich wierszy nosi tytuł Mińsk. Czy to kolejny przejaw twojej fascynacji Wschodem Europy?

Mińsk to jedna z tych nazw geograficznych, takich jak na przykład Casablanca, oznaczających miejsca, do których chciałoby się uciec. Nazwa kusząca, bogata w skojarzenia. W ten sposób chciałam zwrócić uwagę na naszą skłonność do wyobrażania sobie rzeczy, których nigdy nie widzieliśmy. Mińsk w wierszu tytułowym mojej najnowszej książki to utracone pierwsze miejsce. To symbol miejsca, którego brakuje w naszym życiu, choć może tak naprawdę nigdy go w nim nie było.

 Jesteś nie tylko poetką, piszesz także prozę. Co pociąga poetę w prozie, a zwłaszcza w powieści? Pytam, bo ostatnio wielu poetów brytyjskich opublikowało powieści, na przykład Simon Armitage czy Jackie Kay. Czy uprawianie prozy to kontynuacja tego, co robisz w wierszach, czy też przeciwnie, uzupełnienie twórczości poetyckiej?

Nie mogę mówić za innych, ale ja nie zamierzałam napisać powieści. Cykl obrazów, które początkowo miały stać się wierszem, zamienił się w narrację, postanowiłam więc spróbować napisać coś gatunkowo innego. Zajęło mi to osiem lat i teraz znowu piszę prozę, bo pierwsza książka prozatorska pociągnęła za sobą drugą.

Kiedy piszę prozę, nie potrafię pisać wierszy. Ale pisanie prozy ma w moim przypadku również swoje dobre strony, bo moje narracyjne ciągoty znajdują ujście w opowiadaniach, a wiersze stają się od nich wolne.

Czy uważasz za sensowny podział na poezję „głównego nurtu” i poezję alternatywną? Wydaje mi się, że problem ten powraca w dyskusjach o stanie poezji brytyjskiej, a najdobitniej objawił się ostatnio w dyskusji nad polityką redakcyjną kwartalnika „Poetry Review”.

Świat poezji, jak każda dziedzina sztuki, zawsze ma swój underground i swój główny nurt. Oba te nurty nie są niczym trwałym czy jednoznacznym, zmieniają się, a także karmią się nawzajem, i to bardziej niż się niektórym ludziom wydaje.

 

O AUTORACH

autorzy_leksykon_300x300_Jarniewicz
Jerzy Jarniewicz

Urodzony 4 maja 1958 roku w Łowiczu. Poeta, tłumacz, krytyk. W 1982 r. ukończył anglistykę na Uniwersytecie Łódzkim, w 1984 r. filozofię. Autor między innymi tomów poetyckich Dowód z tożsamości (2003), Oranżada (2005), Na dzień dzisiejszy i chwilę obecną (2012) czy Woda na Marsie (2015), licznych przekładów literatury zagranicznej oraz książek krytycznoliterackich. Od 1994 r. redaktor "Literatury na Świecie". Współpracuje z "Gazetą Wyborczą", "Tygodnikiem Powszechnym" i "Tyglem Kultury". Mieszka w Łodzi.

autorzy_leksykon_300x300_Greenlaw
Lavinia Greenlaw

Urodzona w 1962 roku w Londynie. Poetka i prozaiczka. Jeszcze przed debiutem książkowym została laureatką Eric Gregory Award (1990). Pierwszy pełnowymiarowy tom wierszy, Night Photograph, wydała w 1993 roku. Po jego sukcesie została wybrana do New Generation, grona dwudziestu najbardziej obiecujących poetów brytyjskich ostatniej dekady XX w. Następnie opublikowała pięć książek poetyckich, dwie powieści – w tym Mary George of Allnorthover nagrodzoną Prix du Premier Roman Étranger, i dwie książki non-fiction. Przekłada wiersze Noshi Gilani, pakistańskiej poetki piszącej w urdu. Jest również autorką librett do oper, cyklu pieśni, adaptacji dla teatru radiowego. Za swoją twórczość odebrała szereg nagród, w tym: Arts Council Writers’ Award (1995) i Cholmondeley Award. Należy do Królewskiego Towarzystwa Literatury.

powiązania

05_RECENZJE_Jerzy JARNIEWICZ__Poezja z nagrodami Puste noce

Poezja z nagrodami: Puste noce

recenzje / KOMENTARZE Jerzy Jarniewicz

Jerzy Jarniewicz odpowiada na pytania w ankiecie dotyczącej książki Puste noce, wydanej w wersji elektronicznej w Biurze Literackim 12 września 2018 roku. Książka ukazuje się w ramach akcji „Poezja z nagrodami”.

WIĘCEJ
06_RECENZJE__Lavinia GREENLAW__Wnętrze z przedłużaczem

Wnętrze z przedłużaczem

recenzje / ESEJE Lavinia Greenlaw

Esej Lavinii Greenlaw na temat poezji Elizabeth Bishop, towarzyszący zapowiedzi Santarém (wiersze i trzy małe prozy) Elizabeth Bishop w przekładzie Andrzeja Sosnowskiego, która ukaże się 5 listopada 2018 roku.

WIĘCEJ
18_DZWIEKI__Lavinia GREENLAW__Katalog zaginionych miast

Katalog zaginionych miast

dzwieki / RECYTACJE Lavinia Greenlaw

Fragment spotkania „Poetki z Wysp” z festiwalu Port Wrocław 2004. Przekład wiersza czyta Marta Podgórnik.

WIĘCEJ
21_NAGRANIA__Pogotowie literackie 2012 Jerzy Jarniewicz

Pogotowie literackie 2012: Jerzy Jarniewicz

nagrania / Ukryta kamera Jerzy Jarniewicz

Zapis zajęć warsztatowych Jerzego Jarniewicza z 4 października 2012 roku. Autor omawia swój własny wiersz „Nike w kawałkach”.

WIĘCEJ
07_UTWORY__Różni AUTORZY__100 wierszy wypisanych z języka angielskiego (3)

100 wierszy wypisanych z języka angielskiego (3)

utwory / zapowiedzi książek Jerzy Jarniewicz

Fragment zapowiadający antologię 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 15 października 2018 roku.

WIĘCEJ
07_UTWORY__Różni AUTORZY__100 wierszy wypisanych z języka angielskiego (2)

100 wierszy wypisanych z języka angielskiego (2)

utwory / zapowiedzi książek Jerzy Jarniewicz

Fragment zapowiadający antologię 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 15 października 2018 roku.

WIĘCEJ
07_UTWORY__Różni AUTORZY__100 wierszy wypisanych z języka angielskiego (1)

100 wierszy wypisanych z języka angielskiego (1)

utwory / zapowiedzi książek Jerzy Jarniewicz

Fragment zapowiadający antologię 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 15 października 2018 roku.

WIĘCEJ
01_WYWIADY__Jerzy JARNIEWICZ __Wiersz jest synonimem  czasu

Wiersz jest synonimem czasu

wywiady / O KSIĄŻCE Anna Adamowicz Jerzy Jarniewicz

Rozmowa Anny Adamowicz z Jerzym Jarniewiczem, towarzysząca premierze książki Puste noce, wydanej nakładem Biura Literackiego 4 grudnia 2017 roku.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Jerzy JARNIEWICZ__Bieżnia

Bieżnia

dzwieki / RECYTACJE Jerzy Jarniewicz

Wiersz z tomu Makijaż, zarejestrowany podczas spotkania „Hotel, makijaż, piosenki” na festiwalu Port Wrocław 2010.

WIĘCEJ
20_NAGRANIA__Jerzy JARNIEWICZ__Skądinąd

Skądinąd

nagrania / Z Fortu do Portu Jerzy Jarniewicz

Wiersze z książki Skądinąd (1977-2007), gromadzącej dotychczasowy dorobek poetycki autora. Spotkanie w ramach festiwalu Port Wrocław 2008.

WIĘCEJ
19_DZWIEKI__Jerzy JARNIEWICZ__Makijaż

Makijaż

dzwieki / AUDYCJE Jerzy Jarniewicz

Audycja poświęcona premierze książki Makijaż Jerzego Jarniewicza z udziałem autora.

WIĘCEJ
NAGRANIA_Debiuty_Dawniej

Debiuty dawniej

nagrania / Stacja Literatura Adam Lipszyc Anna Wasilewska Hanna Igalson-Tygielska James JOYCE Jerzy Jarniewicz Nathalie Sarraute Raymond Queneau Szymon Żuchowski Tommaso Landolfi

Spotkanie autorskie z udziałem Hanny Igalson-Tygielskiej, Jerzego Jarniewicza, Anny Wasilewskiej, Szymona Żuchowskiego i Adama Lipszyca w ramach festiwalu Stacja Literatura 21.

WIĘCEJ
WYWIADY_dylan

Pływak woli mierzyć się z kanałem La Manche niż z górnym biegiem Wkry

wywiady / O KSIĄŻCE Filip Łobodziński Jerzy Jarniewicz

Rozmowa Jerzego Jarniewicza z Filipem Łobodzińskim, towarzysząca premierze książki Duszny kraj Boba Dylana, wydanej w Biurze Literackim 20 lutego 2017 roku.

WIĘCEJ
nagrania_nowe_glosy_z_europy

Nowe Głosy z Europy 2016: Proza

nagrania / Stacja Literatura Ciwanmerd Kulek Erika Fatland Jerzy Jarniewicz Rumena Bužarovska Zoran Pilić

Zapis spotkania autorskiego „Nowe głosy z Europy 2016: Proza”, w którym udział wzięli Jerzy Jarniewicz, Rumena Bužarovska, Erika Fatland, Ciwanmerd Kulek i Zoran Pilić. Spotkanie odbyło się w ramach festiwalu literackiego Stacja Literatura 21.

WIĘCEJ
WYWIADY_joyce

Przyziemna metafizyka

wywiady / O KSIĄŻCE Adam Poprawa Jerzy Jarniewicz

Rozmowa Jerzego Jarniewicza z Adamem Poprawą, towarzysząca premierze książki Epifanie Jamesa Joyce’a, wydanej w Biurze Literackim 23 sierpnia 2016 roku.

WIĘCEJ
NAGRANIA_Czy_poezja-moze_zmienic_swiat

Dyskusja „Czy poezja może zmienić świat?”

nagrania / Między wierszami Anna Podczaszy Bohdan Zadura Jerzy Jarniewicz Krzysztof Siwczyk Tomasz Broda Zbigniew Machej

Krzysztof Siwczyk, Anna Podczaszy, Bohdan Zadura, Jerzy Jarniewicz, Zbigniew Machej oraz Tomasz Broda o tym, czy poezja to próba „dania w pysk światu”, czy może jego zmiany?

WIĘCEJ
WYWIADY_joyce

Trzy fundamentalne pytania o Joyce’a

wywiady / O KSIĄŻCE Jerzy Jarniewicz Przemysław Rojek

Rozmowa Przemysława Rojka z Jerzym Jarniewiczem, towarzysząca premierze książki Portret artysty w wieku młodzieńczym, wydanej w Biurze Literackim 30 maja 2016 roku.

WIĘCEJ
RECENZJE_Jarniewicz_joyce_kometarz

Język sportretowany

recenzje / KOMENTARZE Jerzy Jarniewicz

Komentarz Jerzego Jarniewicza w ramach cyklu „Historia jednego tłumaczenia”, towarzyszący premierze książki Portret artysty w wieku młodzieńczym, wydanej w Biurze Literackim 30 maja 2016 roku.

WIĘCEJ
DZWIEKi_Jarniewicz_Mokry_parkiet

Mokry parkiet

dzwieki / RECYTACJE Jerzy Jarniewicz

Wiersz z tomu Makijaż, zarejestrowany podczas spotkania „Hotel, makijaż, piosenki” na festiwalu Port Wrocław 2010.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Sposoby-na-zsniecie_4

Rozmowa o książce Sposoby na zaśnięcie

wywiady / O KSIĄŻCE Anna Podczaszy Bohdan Zadura Filip Zawada Jerzy Jarniewicz Joanna Mueller Marianna Sztyma Tomasz Broda Zbigniew Machej

Dzieci zadają pytania autorom i autorkom książki Sposoby na zaśnięcie, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 13 lipca 2015 roku.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Woda-na-Marsie

Marsjańska gościnność

wywiady / O KSIĄŻCE Jerzy Jarniewicz Joanna Mueller

Rozmowa Joanny Mueller z Jerzym Jarniewiczem towarzysząca premierze książki Woda na Marsie, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 25 maja 2015 roku.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Oranzada

Cały ten świat oranżady

wywiady / O KSIĄŻCE Artur Burszta Jerzy Jarniewicz

Rozmowa Artura Burszty z Jerzym Jarniewiczem, towarzysząca premierze książki Oranżada, wydanej w Biurze Literackim 28 września 2005 roku.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Simon ARMITAGE__Język to zjawisko widmowe

Język to zjawisko widmowe

wywiady / O PISANIU Jacek Gutorow Simon Armitage

Rozmowa Jacka Gutorowa z Simonem Armitage’em, towarzysząca wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 15 października 2018 roku.

WIĘCEJ
06_RECENZJE__Jeremy NOEL-TOD__Simon Armitage z profilu

Simon Armitage z profilu

recenzje / ESEJE Jeremy Noel-Tod

Esej Jeremy’ego Noel-Toda na temat poezji Simona Armitage’a, towarzyszący wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 15 października 2018 roku.

WIĘCEJ
07_UTWORY__Różni AUTORZY__100 wierszy wypisanych z języka angielskiego (3)

100 wierszy wypisanych z języka angielskiego (3)

utwory / zapowiedzi książek Jerzy Jarniewicz

Fragment zapowiadający antologię 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 15 października 2018 roku.

WIĘCEJ
07_UTWORY__Różni AUTORZY__100 wierszy wypisanych z języka angielskiego (2)

100 wierszy wypisanych z języka angielskiego (2)

utwory / zapowiedzi książek Jerzy Jarniewicz

Fragment zapowiadający antologię 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 15 października 2018 roku.

WIĘCEJ
07_UTWORY__Różni AUTORZY__100 wierszy wypisanych z języka angielskiego (1)

100 wierszy wypisanych z języka angielskiego (1)

utwory / zapowiedzi książek Jerzy Jarniewicz

Fragment zapowiadający antologię 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 15 października 2018 roku.

WIĘCEJ
03_RECENZJE__Adam POPRAWA__Wysokie morze

Wysokie morza

recenzje / ESEJE Adam Poprawa

Recenzja Adama Poprawy książki Puste noce Jerzego Jarniewicza, wydanej nakładem Biura Literackiego 4 grudnia 2017 roku.

WIĘCEJ
04_RECENZJE__Zuzanna SALA__Zbiegi okoliczności

Zbiegi okoliczności

recenzje / ESEJE Zuzanna Sala

Recenzja Zuzanny Sali książki Puste noce Jerzego Jarniewicza, wydanej nakładem Biura Literackiego 4 grudnia 2017 roku.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Na-dzien-dzisiejszy

Zmienne kadry

recenzje / ESEJE Marcin Orliński

Recenzja Marcina Orlińskiego z książki Jerzego Jarniewicza Na dzień dzisiejszy i chwilę obecną, która ukazała się na stronie marcinorlinski.pl.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Makijaz

Raz jeszcze, po słowie, w otwartych drzwiach (fragment)

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Recenzja Jacka Gutorowa z książki Makijaż Jerzego Jarniewicza.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Dowod-z-tozsamosci

Wymknąć się każdemu bogu

recenzje / IMPRESJE Kacper Bartczak

Recenzja Kacpra Bartczaka z książki Dowód z tożsamości Jerzego Jarniewicza.

WIĘCEJ