wywiady / O PISANIU

Radykalna jak rzeczywistość

Carol Rumens

Robyn Bolam

Rozmowa Robyn Bolam z Carol Rumens, towarzysząca wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

Okladka_100_wierszy wypisanych z języka angielskiego Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Robyn Bolan: Czy widzisz się w roli kronikarza tragedii historycznych, czy może silniej odczuwasz potrzebę pisania wierszy o bolesnych doświadczeniach współczesności?

Carol Rumens: Uważam, że wyobraźnia sprowadza wszystko do czasu teraźniejszego, zatem jeśli wyrazi się coś odpowiednio mocno, przeszłość staje się dla czytelnika teraźniejszością. Można, jak sądzę, sprawić, aby czytelnik dojrzał analogię pomiędzy zdarzeniem historycznym, a czymś, co dzieje się aktualnie. Nikt nie mógłby stworzyć kroniki całego ludzkiego cierpienia, a życie samo decyduje, kogo zamierza doświadczyć. Nie można wybierać doświadczenia z zimną krwią. Te, o których się pisze, muszą wywoływać emocje. Wielki wpływ miało na mnie doświadczenie Holokaustu, a także kryzys praw człowieka w Europie Wschodniej, a teraz konflikt w Irlandii Północnej – ale jeśli ktoś mnie zapyta, „Czy mogłabyś nam dać jakiś wiersz o Bośni?” albo, „Czy mogłabyś napisać coś do antologii poświęconej wojnie w Zatoce?”. Odpowiem nie, nie mogę. Nie dlatego, że sprawy te są mi obojętne na płaszczyźnie ludzkiej tylko dlatego, że nie dotarły do mojego umysłu na wystarczająco głębokim, podświadomym poziomie.

Współczucie dla cierpienia Żydów jest wyraźnie obecne w wielu Twoich wierszach. Czy istnieje jakaś więź rodzinna, czy po prostu byłaś pod wrażeniem odwagi, o jakiej słyszałaś w opowieściach o tamtym czasie?

Jedno i drugie. W Wierszach zebranych jest utwór „A New Song,” w którym jeden wers mówi o moim wuju – w latach trzydziestych mieszkał w Niemczech. Ożenił się tam i podobno musiał zgodzić się na ustalenie, czy wśród jego przodków nie było przypadkiem Żydów. Usłyszałam tę historię, kiedy byłam bardzo młoda i bardzo się nią przejęłam. Zastanawiałam się, kim są ci ludzie i dlaczego tak źle się o nich myśli. Poza tym, pierwszą naprawdę potworną rzeczą, jaką zobaczyłam w telewizji, był materiał nakręcony podczas wyzwalania obozów koncentracyjnych – ponieważ urodziłam się pod koniec 1944 roku, część tych wydarzeń miała miejsce już za mojego życia, a zatem nie wydawały mi się ani odległe, ani minione. Uważam, że należą do moich czasów: Holokaust wstrząsnął mną i sprawił, że straciłam wiarę. Byłam bardzo religijna do czternastego czy piętnastego roku życia, aż zobaczyłam, jakie rzeczy ludzie robią sobie nawzajem za przyzwoleniem „Boga”, to momentalnie zmieniło moje przekonania. Przez te zdarzenia bardzo pesymistycznie patrzę na świat, wpłynęły one też na moją wyobraźnię. A zatem, chociaż bezpośrednio nie doświadczyłam Holokaustu, to jednak czuję się osobiście dotknięta tym, co się zdarzyło.

Czy wciąż zgadzasz się z tym, co napisałaś w roku 1989 w piśmie Agenda – iż nie ma wielkiej różnicy między poetą „obserwującym wewnętrzną, emocjonalną rzeczywistość”, a poetą spoglądającym „na zewnątrz, ku światu”, ponieważ w obydwu przypadkach chodzi o to samo?

Owszem, zgadzam się. Czasami zaczynam pisać wiersz w sposób bardzo osobisty, dotyczy tylko mnie i moich doświadczeń. Jednak w pewnym sensie patrzę również na zewnątrz, potrzebne mi są obrazy zapożyczone z zewnętrznego świata, ze sfery publicznej, czy politycznej, i wreszcie jakiś przedziwny proces sprawia, że powstaje wiersz, w którym publiczna metafora nie służy już wyrażeniu osobistego doświadczenia, a odwrotnie, moje osobiste doświadczenie staje się metaforą dla jakiejś kwestii społecznej. Jednak nie robię tego celowo.

Czy wszystkie twoje polityczne wiersze rodzą się z przeżyć osobistych?

Zawsze od tego się zaczyna. Nie pamiętam ani jednego wiersza, który napisałabym wyłącznie, czy też głównie po to, aby wyrazić jakieś polityczne przesłanie. Wiersz „A Geometry Lesson for the Children of England” napisany w połowie lat osiemdziesiątych jest wymierzony przeciwko Margaret Thatcher i rządom prawicy. To jest chyba mój najbardziej obiektywny wiersz, a jednak nawet w tym przypadku wspominałam szkolne lata i związane ze szkołą upokorzenia – a zatem jest także osobisty.

Nazwano ciebie poetką niefeministyczną, ale ja nigdy nie odbierałam twojej twórczości w taki sposób, nie wydaje mi się, żebyś próbowała odciąć się od feminizmu…

Sądzę, że od dawna pisuję wiersze feministyczne – może przez małe „f”. Piszę wiersze, które traktują kobiece doświadczenie jako najważniejsze i nie tłumaczą się z tego. Wydaje mi się, że napisałam także wiersze post-feministyczne – zgodnie z moim rozumieniem tego określenia. Napisałam, na przykład, wiersz „Stealing the Genre” („Kradnąc gatunek,” w Thinking of Skins, 1993), który wyraźnie nawiązuje do irlandzkiego gatunku poetyckiego aisling, tradycyjnie, rzecz jasna, zarezerwowanego dla mężczyzn. Aisling symbolizuje naród, ale także inspirację poetycką. Za tym wierszem kryje się poczucie, że jako Angielka i jako kobieta nie mam prawa pisać w taki sposób. Jednocześnie kradnę jeszcze inny gatunek – współczesną formę miłosnego wiersza lesbijskiego, która tak często w sposób nieomal ekstatyczny celebruje związek miłosny. Dwie kobiety w moim wierszu są na pierwszy rzut oka swoimi lustrzanymi odbiciami, na przykład podobnie się ubierają. Ale ewidentnie do siebie nie pasują! Mówię o ich problemach, podczas gdy polityczna poprawność wymagałaby odmalowania obrazu usłanego różami. Nie twierdzę, że nie może być cudownie, twierdzę, że coś może się nie udać. Wolno mi stworzyć opowieść pełną bólu i niezrozumienia. Tu dochodzimy do mojej definicji post-feminizmu. Moje osobiste społeczne przekonania są zdecydowanie feministyczne, ale moja poezja nie jest na ich usługach.

Czy określenie „woman poet” (kobieta-poetka) wywołuje u ciebie duże emocje?

To zmienia się w zależności od sytuacji. Czasami się tym nie przejmuję, czasami myślę, że może piszę inaczej, ponieważ jestem kobietą, a więc jestem woman poet, kobietą-poetką. Ale cóż z tego? Piszę inaczej niż wszyscy inni poeci czy poetki, a więc nie jest to jakieś znaczące rozróżnienie. W recenzjach książki krytycznej Seana O’Briana The Deregulated Muse chwalono go, że umie pisać o outsiderkach w poezji – i tu następowała lista trzech poetek: ja, Fleur Adcock, Carol Ann Duffy. Outsiderki! To mnie denerwuje. Nie chcę być outsiderką w takim sensie – albo żeby kobiety stale uważano za mniejszość, czy za outsiderki. Nie jesteśmy nimi! Chciałabym, żeby mężczyźni występujący w roli krytyków czasem pokusili się o analizowanie „kobiet-poetek” w kategoriach innych niż płeć.

W 1989 w Agendzie cytowałaś radę, jakiej Lenin udzielił pewnemu młodemu poecie: „Bądź tak radykalny, jak rzeczywistość.” Czy twoje wiersze takie są?

Nie! To jest cel. Nie sądzę, żebym kiedykolwiek mogła go osiągnąć, ale dobrze jest mieć taką ambicję – i czuć, że poezja może pójść w dowolnym kierunku i że może zrobić wszystko, wszystko wyrazić. Sądzę, że młodzi poeci tak w istocie czynią, być może nie trzeba już tego mówić, ale byłam pod wrażeniem faktu, że Lenin tak powiedział. Słowo „radykalny” jest świetne z powodu skojarzenia z korzeniem, po łacinie „radix” – a wiersz nie musi być radykalny politycznie, może być, ale wystarczy jeśli będzie radykalnie odnosił się do doświadczenia. To pociąga za sobą prawdziwą uczciwość, a uczciwość jest cnotą moralną, którą najbardziej podziwiam, nawet jeśli nie zawsze mnie samej udaje się ją osiągnąć.


 

Przełożyła Julia Fiedorczuk

O AUTORACH

autorzy_leksykon_300x300_Rumens
Carol Rumens

Brytyjska poetka, prozaiczka. Ukończyła anglistykę na Uniwersytecie Londyńskim. Kierowała działem poezji w pismach literackich „Quarto” i „Literary Review”, redagowała także pismo „Brangle”. W latach 1983-1985 prowadziła kurs kreatywnego pisania na Uniwersytecie Kent w Canterbury, a od 1991 roku na Uniwersytecie Queen's w Belfaście. Jest laureatką wielu nagród literackich, m.in. Alice Hunt Bartlett Award, Cholmondeley Award, Prudence Farmer Award, Forward Poetry Prize, Cardiff International Poetry Competition, National Poetry Competition. Tłumaczy poezję rosyjską, m.in. wiersze Iriny Ratuszyńskiej, Jewgienija Reina, Aleksandra Błoka, Osipa Mandelsztama i Belli Achmaduliny.

autorzy_leksykon_300x300_autor_ikona
Robyn Bolam

Ur. w 1953 r. w Newcastle, profesorka, wykłada literaturę w St Mary’s College w Strawberyy Hill, Twickenham. Zajmowała się dramatem elżbietańskim, była edytorką czterech sztuk Johna Forda. Laureatka Eric Gregory Award oraz Cheltenham Prize. Jej libretto do opery Bennetta Hoggsa Beyond Men and Dreams zostało przedstawione w Royal Opera House Garden Venture w 1991 roku. Autorka trzech tomów poetyckich: The Peepshow Girl (1989), Raiding the Borders (1996) i New Wings: Poems 1977–2007. Regularnie publikuje wiersze i recenzje, np. w „Times Literary Supplement” czy „Poetry Review”. Jest redaktorką antologii czterech wieków poezji kobiet, zatytułowanej Eliza’s Babes (2005).

powiązania

20_DZWIEKI__Carol RUMENS__Rzadszy błękit

Rzadszy błękit

dzwieki / RECYTACJE Carol Rumens

Fragment spotkania „Poetki z Wysp” z udziałem Lavinii Greenlaw i Carol Rumens na festiwalu Port Wrocław 2004. Przekład wiersza czyta Julia Fiedorczuk.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Brian PATTEN__Kariera poetę zabija

Kariera poetę zabija

wywiady / O PISANIU Agnieszka Wolny-Hamkało Brian Patten

Rozmowa Agnieszki Wolny-Hamkało z Brianem Pattenem, towarzysząca wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
05_RECENZJE__Jerzy JARNIEWICZ__Wiersze młodsze od bomb

Wiersze młodsze od bomb

recenzje / ESEJE Jerzy Jarniewicz

Szkic Jerzego Jarniewicza towarzyszący wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
06_RECENZJE__Grzegorz JANKOWICZ__Dwadzieścia trzy słowa

Dwadzieścia trzy słowa

recenzje / ESEJE Grzegorz Jankowicz

Szkic Grzegorza Jankowicza towarzyszący wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
06_RECENZJE__Carol RUMENS__Carol Rumens i jej „poezja postfeminizmu”

Carol Rumens i jej „poezja postfeminizmu”

recenzje / ESEJE Lyn Pykett

Esej Lyn Pykett na temat poezji Carol Rumens, towarzyszący wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
01_WYWIADY__Jerzy JARNIEWICZ__Wrażliwość wiersza

Wrażliwość wiersza

wywiady / O KSIĄŻCE Jerzy Jarniewicz Juliusz Pielichowski

Rozmowa Juliusza Pielichowskiego z Jerzym Jarniewiczem na temat antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Seamus HEANEY__Poezja i sztuka rozpruwania ubrań

Poezja i sztuka rozpruwania ubrań

wywiady / O PISANIU Jerzy Jarniewicz Seamus Heaney

Rozmowa Jerzego Jarniewicza z Seamus Heaney, towarzysząca wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
03_RECENZJE__Tadeusz PIÓRO__Rzeczywista przyjemność

Rzeczywista przyjemność

recenzje / ESEJE Tadeusz Pióro

Recenzja Tadeusza Pióry antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
05_RECENZJE__Jacek GUTOROW__Nieumówione spotkania albo jak czytałem Heaneya po polsku

Nieumówione spotkania albo jak czytałem Heaneya po polsku

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Esej Jacka Gutorowa na temat poezji Seamusa Heaneya, towarzyszący wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
06_RECENZJE__Jerzy JARNIEWICZ__Testowanie Heaneya

Testowanie Heaneya

recenzje / IMPRESJE Jerzy Jarniewicz

Esej Jerzego Jarniewicza na temat poezji Seamusa Heaneya, towarzyszący wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Lavinia GREENLAW__Mińsk, czyli Casablanca

Mińsk, czyli Casablanca

wywiady / O PISANIU Jerzy Jarniewicz Lavinia Greenlaw

Rozmowa Jerzego Jarniewicza z Lavinią Greenlaw, towarzysząca wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Simon ARMITAGE__Język to zjawisko widmowe

Język to zjawisko widmowe

wywiady / O PISANIU Jacek Gutorow Simon Armitage

Rozmowa Jacka Gutorowa z Simonem Armitage’em, towarzysząca wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 15 października 2018 roku.

WIĘCEJ
06_RECENZJE__Jeremy NOEL-TOD__Simon Armitage z profilu

Simon Armitage z profilu

recenzje / ESEJE Jeremy Noel-Tod

Esej Jeremy’ego Noel-Toda na temat poezji Simona Armitage’a, towarzyszący wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 15 października 2018 roku.

WIĘCEJ