|
OSTATNIO DODANE W PRZYSTANI! Premiera w sieci [ KSIĄŻKI ] Pierwsze wydanie Zucha ukazało się po polsku w 1998 roku i miało, zdaje się, spore znaczenie dla gejowskich czytelników. Bo była to opowieść o dochodzeniu do swojej tożsamości. Takich głosów było wówczas - niby całkiem niedawno, ale przed rewolucją technologiczną - dość niewiele, w związku z czym każdy był na wagę złota. [ SZKICE ] Wiersze zapowiadają debiutancki tom Filipa Wyszyńskiego Skaleczenie chłopca. [ WIERSZE ] Wielka wartość tego utworu polega właśnie na umiejętnym prezentowaniu tych detali, które zupełnie nie przystają do naszych czytelniczych przyzwyczajeń. Wiąże się to z łamaniem tradycyjnych konwencji - w poezji brakowało miejsca dla wydarzeń codziennych, wulgaryzmów, drobiazgowego opisywania spotkań i rozmów. [ SZKICE ] Język i budowa wersu w wierszach Schuylera, z jego efektowną manipulacją pauzy i przerzutni uruchamiają świat przedstawiony w ten sposób, że jako czytelnicy doświadczamy ciągłego przenikania się sfer i elementów rzeczywistości, które zwykle oglądamy osobno, a nawet widzimy w opozycji. [ SZKICE ] Schuyler jest dla mnie pisarzem dla dorosłych, przez co rozumiem, że tam nie ma żadnych świecidełek poetyckich czy tanich efektów, a także jakiejś łatwo rozpoznawalnej awangardowości, tylko przejrzystość i jakiś cud w słowach. To płynie. Mimo niesłychanej ilości cierpienia, jaka spotkała go w życiu, nieustannych załamań nerwowych, pobytów w szpitalu, biedy i bardzo późnego docenienia przez publiczność, jest niesłychanie szczery i otwarty w mówieniu o swojej kondycji. [ ROZMOWY ] Premiera w sieci [ KSIĄŻKI ] Właśnie owa podmiotowa ekspresja u Sendeckiego staje się wartością samą w sobie, będąc mową niepokorną wobec świata, a szczerą wobec siebie. Własny idiom próbuje docierać do niewyrażalnego, eksperymentując z przywoływaniem coraz to nowych, niespodziewanie następujących po sobie obrazów, przewijających się jakby naprędce zapisywane impresje w notatniku. [ SZKICE ] Wiersze zapowiadają tom Wyszedłem szukać w serii "44. Poezja polska
od nowa" w wyborze Justyny Bargielskiej. [ WIERSZE ] Życie na granicy jawy i snu, przypuszczeń i pewności, jest próbą oswojenia się ze swoim mikrokosmosem, w którym wszystko jest nowe, ale nie obce. Balla rejestruje znaki pozostawione przez podszeptywacza i przyrodę, zauważa zmiany klimatu. Wraca pamięcią wstecz; znamienny jest fakt, że nie chce, nie może rozstać się z przeszłością. [ SZKICE ] W przeciwieństwie do większości słowackich kolegów po piórze Balla nie jest pisarzem lokalnym. Jego uniwersalizm jest oczywisty, mimo że najczęściej opisuje, lub demiurgicznie przekształca, tylko swoje terytorialne okolice, bliższych bądź dalszych znajomych oraz tamtejsze mity i niby "uświęcone" zwyczaje. [ SZKICE ] Nie jestem jakoś specjalnie przywiązany do ziemi ojczystej, nie zwariowałem z miłości do korzeni i Janosików, nie uważam, że własnymi dłońmi wydźwignąłem Wysokie Tatry aż pod same niebo. Nie napawają mnie nadmierną dumą nasze "najpiękniejsze" rzeki i równiny, stroje ludowe, czy państwowa niezależność. (No bo co z nią robimy?)... Mnie interesują ludzie, a nie Słowacy, Turcy, czy Niemcy; nie chrześcijanie, muzułmanie, buddyści - ale po prostu ludzie. [ ROZMOWY ] Premiera w sieci [ KSIĄŻKI ] Dla mnie samego jest to bardzo trudny las, przez który ciężko czasem jest przejść, znaleźć wydeptaną ścieżkę i bezpiecznie powrócić do domu. Coś niepokojącego czai się za rogiem i pozostawia w pełnej gotowości. To właśnie od momentu Trudnego lasu z 1964 roku zaczął się najważniejszy, "niemożliwy" etap twórczości tego poety. [ SZKICE ] Wiersze zapowiadają 2 tom Dzieł zebranych Tymoteusza Karpowicza [ WIERSZE ] Religijność staje się tutaj efektem, ale też przyczyną i źródłem rozprawiania się podmiotu wierszy Ní Chuilleanáin z przeszłością. Próba dotarcia podmiotu tych wierszy do tego co niezapośredniczone, czyste, co spoczywa ukryte pod zwojami czasu, w przeszłości, która jest palimpsestem, jest w gruncie rzeczy próbą religijną. [ SZKICE ] "Obraz Pigmaliona" to obraz narodowego monumentu odrywającego się od przypisanego mu piedestału - monumentu zyskującego głos i pytającego o swoje miejsce w kulturowym dziedzictwie zasadzającym się na micie. Współczesne poetki irlandzkie wracają wciąż do tego mitu, gdyż stanowi on dla nich pewien problem. Wykorzystanie przez nie symbolicznego związku kobiety i kraju oznacza bowiem konieczność bycia jednocześnie podmiotem i przedmiotem w wierszu. [ SZKICE ] Uważam, że cała sztuka może polegać na tym, by zachować odpowiednie proporcje ironii do namiętności. Ironia jest według mnie wygodną postawą, którą przyjmuje się dość automatycznie, choć - podobnie jak w przypadku podróżowania - wolałabym ograniczyć tę krytykę do własnej osoby. Nie każdy jest przecież chorobliwe ironiczny. [ ROZMOWY ] Narracja jest spleciona z moralnością, ale pozostaje od niej niezależna. W swojej poezji próbuję uchwycić tę prymarną siłę opowieści, jak również - przynajmniej od czasu do czasu - pewne uniwersalia zawarte w podaniach ludowych, jak na przykład kwestie "zadania" lub "daru". Wydaje mi się, że wiersz może spełniać funkcję wspólnotową, ale mam wrażenie, że nie czynią tego wcale najbardziej "publiczne" utwory. [ ROZMOWY ] Premiera w sieci [ KSIĄŻKI ] Bohaterowie nowych utworów Justyny Bargielskiej tkwią w "międzyprzestrzeni", ujawniającej się dopiero w konfrontacji ja-ja lub ja-druga osoba. Konfrontację tę powoduje najczęściej rozstanie, rozłąka lub brak oczekiwanego responsu na czyjeś uczucia. Chcąc nie chcąc postacie wchodzą w przestrzeń nagłej szczerości, najczęściej wobec siebie samego. [ SZKICE ] Porywająca moc słowa, czas na zastanowienie się nad czasem. Nowe technologie, które z założenia powinny służyć człowiekowi, w gruncie rzeczy niszczą jego spokój. Zastanawiam się, co stanowi inspirację dla Laurie Anderson? Czas, technologia, sztuka? Wydawać by się mogło, że mariaż muzyki ze słowem przegra z technologiami, bądź okaże się nietrafionym mezaliansem. Nic z tego! [ SZKICE ] Laurie Anderson to par excellence artystka, która idzie z duchem czasu, co nie oznacza, iż nie interesuje jej geneza sztuk. Wręcz przeciwnie, przedstawienia, w których tekst, muzyka i performance uobecniają się w wielowymiarowym środowisku technologicznym, spajają wynalazki przyszłości z najbardziej żywotnymi elementami odwiecznej tradycji narracyjnej. [ SZKICE ] Kilka razy próbowałam opowiedzieć jakąś historię w przestrzeni muzeum, ale nigdy mi się to nie udało. Problem jest związany z czasem, z synchronizacją czasu i ludzkiego ruchu. Chodzi po prostu o to, że nie da się wpłynąć na to, w jaki sposób ludzie przemieszczają się w przestrzeni muzeum. [ ROZMOWY ] Premiera w sieci [ KSIĄŻKI ] Bowles pisze właściwie wyłącznie o kobietach, a dokładniej - wyłącznie o kobietach, które usiłują na różne sposoby umknąć, uciec, porzucić siebie, stać się kimś innym, próbują siebie gdzie indziej odnaleźć, do czegoś w sobie dotrzeć. Żadnej z nich się to nie udaje. Żyją w nieustającym napięciu, którego nie rozładują żadne wybory i decyzje, nawet te najdziwniejsze, najodważniejsze i najbardziej radykalne. [ SZKICE ] Czytelnik nierzadko dosłyszy w poezji Tymoteusza Karpowicza przestery, zdarzy mu się stanąć nad słownym urwiskiem. Tę intensywną poezję być może będzie musiał w lekturze uprościć. Niekiedy porzuci - z poczuciem nienasycenia - nie-do-rozumiałe rewiry. Jeden z wielkich duchów polskiej poezji XX wieku, dąb z Oak Park, zakotwiczył w słowach dalekich od tych zdeprawowanych przez banał. [ SZKICE ] Hotel de Dream stanowi finezyjną grę z alternatywnymi rozwiązaniami, czynami, decyzjami. Gdy w tę grę wchodzi chociaż cień prawdopodobieństwa, staje się ona pociągającą rozgrywką pomiędzy rzeczywistymi zdarzeniami, a domysłami zgoła legendarnymi; to na podstawie zaskakujących doniesień powstają dzieła przykuwające uwagę w magiczny niemal sposób. [ SZKICE ] Wierzcie lub nie, ale Zuch był jedną z pierwszych powieści o coming oucie. To jeden z uroków bycia przy narodzinach nowego nurtu - o wielu rzeczach można napisać po raz pierwszy. [ ROZMOWY ] Spróbuję opisać styl White'a: precyzyjny, ostry jak skalpel, balansujący pomiędzy chłodną, wycofaną, pozornie obojętną narracją ("pozornie", gdyż po odłożeniu książki od razu pragniemy do niej wrócić, a wypełniające ją obrazy i rozmowy mogą ciągnąć się za nami przez wiele dni) a wizyjnym, cudownie zagęszczonym językiem, który raz po raz ulega krystalizacji, ale nigdy do końca, wszak to mogłoby zaburzyć elegancję wypowiedzi, a White lubi opowiadać celnie i z taktem. [ SZKICE ] Jako pisarz gejowski widziałem na własne oczy, jak istotna może być literatura dla grup mniejszościowych. Przez długi czas nie było gejowskich programów telewizyjnych, otwarcie gejowskich polityków, aktorów czy mówców; w wyniku tego literatura piękna i poezja przyjęły większą niż zazwyczaj rolę w organizowaniu środowisk gejowskich i wypracowywaniu wspólnej tożsamości. [ ROZMOWY ] Premiera w sieci [ KSIĄŻKI ] Gdyby Lolita była młodym gejem i chciała zdradzić nam, co myśli, może napisałaby książkę przypominającą Zucha. [ SZKICE ] W ogniu (gorejącym krzewie) objawił się Bóg Mojżeszowi, w lekkim ruchu powietrza zaś - Eliaszowi. Skojarzenie to niczego nie rozstrzyga, niczego nie musi tłumaczyć. Może poza jednym: w Stojącej na ruinie trzy wątki - epistemologiczny, metapoetycki i eschatologiczny - splotły się w warkocz, którego rozplątywanie nie byłoby proste, nie wydaje się też zasadne. [ SZKICE ] Gdyby Cage poprzestał na poleceniu uwadze odbiorcy papierowej strony - niezbywalnego kontekstu wydrukowanego wiersza - byłby zaledwie poetą konkretnym, którego pasjonuje graficzny wygląd tekstu, który rozsypuje strofy po powierzchni papieru. Ale Cage dążył do wiersza przechowującego ślady praktyki pisarskiej, która powołała go do życia. [ SZKICE ] Komentarz Andrzeja Sosnowskiego, tłumacza książki Johna Cage'a [ KOMENTARZE ] Co łączy "Patafizykę, OuLiPo i Cage'a? Odpowiedź może brzmieć nieco dwuznacznie: przypadek. Nie chodzi jednak o zwykłe znaczenie tego słowa, jakim posługujemy się na co dzień, mając na myśli zrządzenie losu, szczęśliwy traf czy po prostu zbieg okoliczności, jaki znamy z filmu Przypadek, ale o metodę twórczą pomocną w pisaniu, komponowaniu czy malowaniu. [ SZKICE ] Jeszcze do niedawna miejsca dla Johna Cage'a w historii poezji amerykańskiej nie było. Nie uwzględniano go w poetyckich antologiach, uznając zapewne, że jego literacka twórczość jest zaledwie marginesem działalności w dziedzinie muzyki. A przecież Cage parał się także sztukami plastycznymi, czynił wypady na terytorium teatru i tańca. Od przybytku, jak się okazało, zabolała głowa i tę nieposkromioną, wielowątkową twórczość z ulgą okrawano, zamykając Cage'a w klatce z tabliczką awangarda muzyczna. [ SZKICE ] Premiera w sieci [ KSIĄŻKI ] Czytelnik może się poczuć jak Kopciuszek pozbawiony pomocy przy oddzielaniu maku od innych ziaren. Albo jak klient restauracji, który stara się rozpoznać składniki w zmielonej papce napchanej do kurczaka, pierogów lub innego cudu kulinarnej sztuki. Szukamy zaczepienia, staramy się odnaleźć w świecie przemielonych słów, liter, morfemów, sylab, głosek itp. [ SZKICE ] Każda dyskusja, która będzie towarzyszyć podobnym publikacjom, przyniesie wiele dobrego dla ogólnego poziomu rozważań nad należycie i nienależycie poznaną polską poezją. Wraz z wyborem Marty Podgórnik dostaliśmy kolejny przyczynek do debaty, a oprócz tego ciekawie skomponowaną książkę, ukazującą nam naszą ignorancję. [ SZKICE ] Brecht zdaje się mówić, że mądrość, która budzi nadzieję wyzwolenia - jeśli tylko spotka się z potrzebą jej wysłuchania - jest w stanie poruszyć porządek społecznych hierarchii u podstaw, przywrócić światu nieco mądrej równowagi. [ SZKICE ] Poezja Brechta, od wczesnych utworów śpiewanych, przez okres przedwojenny i wojenny, aż do wierszy ostatnich, jest tu oczywiście wspólnym gruntem literackim, ale już towarzyszące jej motywacje, okoliczności, wybory, sposoby patrzenia i środki działania są odmienne. Układ tekstów i nasze szkice mogą sprzyjać rozpoznaniu tej odmienności, książka zapewne ją odsłania. [ SZKICE ] Premiera w sieci [ KSIĄŻKI ] | |
MECENAT
|
