Destrukcja

Gdy wra­ca­łem do ple­śnie­ją­ce­go budyn­ku oto­czo­ne­go zgni­ły­mi liść­mi

Gdy wra­ca­łem do ple­śnie­ją­ce­go budyn­ku oto­czo­ne­go zgni­ły­mi liść­mi, któ­ry od teraz będę nazy­wał domem, zatrzy­mał się przy mnie radio­wóz. Służ­by porząd­ko­we w tej wio­sce pra­cu­ją jak nale­ży, pomy­śla­łem.

Dokąd pan idzie? – wrza­snął do mnie z auta poli­cjant.

Idę do domu, odpar­łem przy­jaź­nie i z pew­nym zado­wo­le­niem, że przy­naj­mniej na jed­no pyta­nie znam odpo­wiedź.

To może powie­dzieć każ­dy, kon­ty­nu­ował na oko czter­dzie­sto­let­ni poli­cjant nie­zbyt życz­li­wym tonem.

Ma pan rację, przy­zna­łem z namy­słem, coś takie­go fak­tycz­nie może powie­dzieć każ­dy.

No, więc pan widzi, nie ma co się wypie­rać. Dokąd pan idzie?

Wie pan, ja wła­ści­wie nigdzie już nie idę. Tak dłu­go mówi­łem, że odej­dę, aż w koń­cu musia­łem iść. Skoń­czy­łem z tym. Jestem na miej­scu. Tu jest mój dom, powie­dzia­łem drżą­cym gło­sem.

Tu? Tu miesz­ka wójt. Jak się pan nazy­wa?

Jestem…

Że jak? Dowód oso­bi­sty, panie.

Nie mam, wysze­dłem się tyl­ko przejść, nie muszę mieć przy sobie dowo­du oso­bi­ste­go, doda­łem, prze­ko­na­ny, że tego rów­nież mogę być pewien.

Nie musi pan, co? Przejść się, co? Prze­cież mówił pan, że idzie pan do domu. Coś pan zaczy­na krę­cić.

Naj­pierw wysze­dłem się przejść, a teraz już idę do domu, pró­bu­ję zacho­wać spo­kój, choć muszę przy­znać, że logi­ka stró­ża porząd­ku ma pewien sens i ład.

To po co szedł się pan przejść, sko­ro teraz pan idzie do domu, co? Mógł pan po pro­stu zostać w domu. Cze­mu ma pan taką poobi­ja­ną twarz?

Prze­wró­ci­łem się. Na polu, doda­ję.

Na polu? Co pan robił na polu? Pan jest rol­ni­kiem?

Nie, pro­szę pana, jestem nauczy­cie­lem.

Sko­ro jest pan nauczy­cie­lem, cze­mu miał­by pan wycho­dzić na pole?

Wczo­raj byłem się przejść i…

To pan sobie tak cho­dzi już od wczo­raj? Pro­szę mi dać ten dowód.

Ale przy sobie go nie mam. Poza tym nic nie zro­bi­łem, więc nie ma powo­du, żeby mnie pan legi­ty­mo­wał.

Sły­sza­łeś go? Oty­ły mun­du­ro­wy odwró­cił się do umię­śnio­ne­go kole­gi. No to pro­szę, poli­cjant wycho­dzi z auta, utrud­nia pan śledz­two. Mam zgło­sze­nie od pięt­na­stu osób, że poru­sza się tu podej­rza­ny w czar­nych spodniach i czer­wo­nej kurt­ce, z poobi­ja­ną twa­rzą. Sły­szał pan o kimś, kto tutaj nosił­by czar­ne spodnie i czer­wo­ną kurt­kę? – pyta mnie groź­nie poli­cjant.

To prze­cież żad­ne prze­stęp­stwo nosić czar­ne spodnie i czer­wo­ną kurt­kę, mówię mu w moich czar­nych spodniach i czer­wo­nej kurt­ce.

Zno­wu chce mnie pan pouczać? Panie mądra­liń­ski, funk­cjo­na­riusz przy­su­nął swo­ją nie do koń­ca uro­dzi­wą twarz bar­dzo bli­sko mojej, któ­ra jed­nak też zbyt uro­dzi­wa nie jest, raczej wręcz prze­ciw­nie, mam tutaj kil­ka zgło­szeń, że po wsi krę­ci się włó­czę­ga w czer­wo­nej kurt­ce, zaglą­da ludziom w okna i macha do dzie­ci ze swo­ją poobi­ja­ną twa­rzą. Więc jesz­cze raz: kim pan jest, dokąd pan idzie i po co?

Jestem… sły­szę, jak głos odma­wia mi posłu­szeń­stwa i zaczy­na mi się trząść lewa ręka, miesz­kam w tym domu, tutaj, wczo­raj się prze­pro­wa­dzi­łem, sąsiad tutaj obok, pan wójt, może to potwier­dzić, mówię wystra­szo­ny i powta­rzam w duchu pyta­nia stró­ża porząd­ku. Kim jestem? Dokąd idę? I po co? Na żad­ne z nich nie umiem szcze­rze odpo­wie­dzieć. Jak w ogó­le może mi zada­wać tyle zło­żo­nych pytań naraz?

Poli­cjant wci­ska dzwo­nek u wój­ta, wujek, cześć, znasz tego face­ta?

Cześć, co tam potrze­bu­jesz?

Wujek, znasz tego face­ta tutaj?

Kogo?

Kto to jest? – pyta poli­cjant i poka­zu­je mnie ręką.

To nowy nauczy­ciel, wydarł się z okna wójt.

Podob­no wyszedł się przejść, krzyk­nął do nie­go poli­cjant, a ja nagle dostrze­głem, że na dro­dze koło nas stoi już kil­ku nowych słu­cha­czy, tak­że zain­te­re­so­wa­nych, kim jestem, dokąd idę i po co.

Po co? – spy­tał zdzi­wio­ny wójt.

Tego wła­śnie nie wiem, teraz mówi, że idzie do domu.

Cze­mu nie został w domu? Nie musiał chy­ba nigdzie cho­dzić. Do kogo pan szedł, panie nauczy­cie­lu?

Do niko­go nie sze­dłem, chcia­łem się tyl­ko przejść po oko­li­cy, żeby ją tro­chę poznać, wołam do otwar­te­go okna prze­sad­nie duże­go domu.

Co chce pan poznać? Po co? Jak cze­goś pan nie wie, mnie może pan spy­tać, nie musi pan nigdzie cho­dzić.

No, naj­waż­niej­sze, że się to wyja­śni­ło, prze­jął ini­cja­ty­wę poli­cjant. Panie nauczy­cie­lu, nie może pan tak stra­szyć ludzi, cho­dzić po oko­li­cy i na nich patrzeć. Jak już dokądś pan idzie, trze­ba wie­dzieć, do kogo i po co. Wie pan, tu na wsi jest w ludzi inte­re­sie, żeby się każ­dy inte­re­so­wał sam sobą. Wieś ma swo­je zasa­dy, musi pan je zaak­cep­to­wać. Dziś damy panu spo­kój, bo jed­nak jest pan nowy, my też jeste­śmy ludź­mi.

Poli­cjant wsiadł do auta i odje­chał, a ja nawet podzię­ko­wa­łem i poma­cha­łem na poże­gna­nie. Czu­łem się przy tym tro­chę jak idio­ta. Zamkną­łem za sobą bram­kę. Ludzie na uli­cy sta­li i śle­dzi­li mnie wzro­kiem, jak­bym był im jesz­cze dłuż­ny jakieś odpo­wie­dzi. U wój­ta zafa­lo­wa­ła firan­ka. Zza okna obser­wo­wa­ła mnie jego syl­wet­ka. Pró­bu­ję zacho­wać spo­kój. Muszę się zacho­wy­wać nor­mal­nie, myślę. Tyl­ko co tutaj jest nor­mal­ne, pytam sam sie­bie. Mam ocho­tę wró­cić do domu, ale na pew­no by pomy­śle­li, że przed nimi ucie­kam, że się ukry­wam, prze­my­ka mi przez myśl.

Twa­rze omia­tał nam suchy wiatr

Twa­rze omia­tał nam suchy wiatr. Pró­bo­wa­łem przy­po­mnieć sobie woń świe­żo zaora­ne­go pola. Ten nie­przy­zwo­ity smak, któ­ry wil­goć zie­mi zosta­wia na pod­nie­bie­niu. Prze­łkną­łem śli­nę. Pył draż­nił mój nos i dra­pał mnie w gar­dle. Tępy ból pul­so­wał w szra­mie na czo­le. Sta­łem wraz z dzieć­mi na skra­ju pola i opo­wia­da­łem im o rewo­lu­cji neo­li­tycz­nej, któ­ra zakoń­czy­ła wiecz­ną wędrów­kę łow­ców i zbie­ra­czy. Od tam­tej pory mamy dom i nie musi­my nigdzie cho­dzić, powie­dzia­łem i nie byłem pewien, czy rze­czy­wi­ście moż­na to uznać za triumf.

Od tam­tej pory nie może­my już nigdzie cho­dzić, doda­ła smut­no dziew­czyn­ka z sinia­kiem. Przy­zna­łem Zuza­nie rację.

Fak­tycz­nie, może się wyda­wać, stwier­dzi­łem nie­pew­nie, że rol­nic­two raczej nas znie­wo­li­ło na dłu­gie stu­le­cia niż oswo­bo­dzi­ło. Koniec wędro­wa­nia ozna­czał począ­tek pod­dań­stwa i nie­wol­nic­twa. Nie­pew­ność zbie­rac­twa zastą­pi­ła nie­pew­ność plo­nów. Zamiast mok­nię­cia w lasach i pod skal­ny­mi nawi­sa­mi – pół­mrok zagrzy­bio­nych budyn­ków. Pogo­da, szkod­ni­ki, plą­dro­wa­nia, pod­bi­cia, zara­zy, feu­da­lizm. Uroz­ma­ico­ną die­tę zastą­pi­ło zbo­że. To już nas na szczę­ście nie doty­czy, doda­łem z pew­ną nadzie­ją. Jak widzi­cie, dziś nie musi­my haro­wać w polu, powie­dzia­łem, i rze­czy­wi­ście w polu nie pra­co­wał już nikt. Daw­niej sta­li­by­śmy tu pochy­le­ni, oko­pu­jąc rze­czy, któ­re nale­ży oko­py­wać. Dziś całą pra­cę wyko­nu­ją za nas maszy­ny. Che­mia zabi­ja chwa­sty, zara­zy i szkod­ni­ki, oznaj­mi­łem dzie­ciom i wska­za­łem na roz­le­głe pole, na któ­rym nie było żad­ne­go chwa­stu, zara­zy ani szkod­ni­ka. Tro­chę mnie zanie­po­ko­iło, że na polu nie rosło zupeł­nie nic.

Gów­no tu jest, stwier­dzi­ła Zuza­na.

Spoj­rza­łem znów na pole. Kil­ka­dzie­siąt metrów od nas sta­ła zabie­dzo­na sar­na i bacz­nie nas obser­wo­wa­ła.

Oczy­wi­ście, jest jesz­cze wcze­śnie, powie­dzia­łem szyb­ko i bez skut­ku usi­ło­wa­łem sobie przy­po­mnieć, kie­dy przyj­dzie pora wzro­stu.

Na tym polu nic nigdy nie rośnie, uzu­peł­ni­ła Apo­le­na, a chło­piec o imie­niu David zaczął cicho pła­kać.

Żyzna gle­ba, szyb­ko kon­ty­nu­owa­łem przy­go­to­wa­ny wykład, jest gwa­ran­cją nasze­go prze­ży­cia. Jest naj­cen­niej­szym, co mamy. Wyobraź­cie tyl­ko sobie, oznaj­mi­łem dzie­ciom z zachwy­tem, że pro­mień naszej pla­ne­ty to sześć tysię­cy trzy­sta sie­dem­dzie­siąt osiem kilo­me­trów. Tyle mniej wię­cej dzie­li miej­sce, gdzie sto­imy, od środ­ka Zie­mi, gdzie stać się nie da. Ale żyzną war­stwę, dzię­ki któ­rej może­my upra­wiać rośli­ny, war­stwę, od któ­rej zale­ży nasze życie, two­rzy zale­d­wie kil­ka­dzie­siąt cen­ty­me­trów. Jeden cen­ty­metr żyznej zie­mi powsta­je set­ki, tysią­ce lat. Zamiesz­ku­je­my cien­ki arkusz papie­ru ota­cza­ją­cy nie­go­ścin­ną pla­ne­tę, peł­ną kamie­ni i roz­grza­nej mag­my. Woda, zie­mia, powie­trze to nie tyl­ko sło­wa, ale fun­da­men­tal­ne warun­ki naszej egzy­sten­cji. Bez żyznej zie­mi… powie­dzia­łem i zamil­kłem. Zasta­na­wia­łem się, jak zakoń­czyć swój wywód. Bez­rad­nie roz­glą­da­łem się wokół sie­bie.

Ta zie­mia nie jest żyzna, oświad­czy­ła Zuza­na. David wciąż cicho pła­kał. Mama mówi­ła, że już nigdy nie będzie, doda­ła Apo­le­na. Alžběta kale­czy­ła sobie dłoń jakimś odłam­kiem.

Tam! – wykrzyk­ną­łem i pobie­głem w kie­run­ku cze­goś zie­lo­ne­go, wysta­ją­ce­go z zie­mi, z nadzie­ją, że udo­wod­nię dzie­ciom nie­prze­zwy­cię­żo­ną potę­gę natu­ry. Ale był to tyl­ko kawa­łek pla­sti­ku, odkry­łem po chwi­li, a z pęk­nię­cia na czo­le zaczę­ła mi ciek­nąć krew. Sta­łem tam z kawał­kiem pla­sti­ku w ręce, a w moją twarz ude­rzył blask słoń­ca. Odwró­ci­łem się i spoj­rza­łem na pięt­na­sto­oso­bo­wą grup­kę dzie­ci sto­ją­cą na skra­ju pola, któ­re już chy­ba nie było polem. Sta­ły tam, patrząc na mnie jak na waria­ta, jak­by już daw­no wszyst­ko wie­dzia­ły, tyl­ko bały mi się to powie­dzieć.

Na hory­zon­cie wciąż tkwi­ła nie­ru­cho­ma, wychu­dła sar­na. Wzią­łem wia­der­ko i łopat­kę. Do wia­der­ka nabra­łem zie­mi.

Żyzna zie­mia, powta­rza­łem na głos, pod­czas gdy żyzna zie­mia sypa­ła się jak naj­drob­niej­szy piach, niczym pył wiecz­no­ści wzno­szą­cy się wśród bez­kre­sne­go prze­kleń­stwa cza­su.

Następ­nym razem wybie­rze­my się do lasu, zapro­po­no­wa­łem w dro­dze powrot­nej do szko­ły, uda­jąc przed dzieć­mi weso­łość.

Lepiej nie, panie nauczy­cie­lu, oznaj­mi­ła Zuza­na.

A cze­mu nie?

Gów­no tam jest, odpar­ła po chwi­li waha­nia.

Jesteś jak ja, Zuza­no, też cią­gle się poty­kam, prze­wra­cam, i twarz mam bez prze­rwy całą w szra­mach, stwier­dzi­łem, by spro­wa­dzić roz­mo­wę na inne tory.

Zuza­na się nigdzie nie prze­wra­ca, stwier­dzi­ła Apo­le­na.

Zuza­na nie powie­dzia­ła nic.

Strasz­nie sucho, idę do stud­ni, ode­zwał się David, a ja nie­przy­tom­nie wyrzu­ci­łem z sie­bie coś o wodzie i nadziei.

Obej­rza­łem się. Sar­na leża­ła na polu. Pew­nie zasnę­ła, przy­szło mi do gło­wy.

Po połu­dniu dzie­ci mia­ły WF. Prze­ra­zi­łem się. Nie widzia­łem jed­nak nic, cze­go nie widział­bym już wcze­śniej. Tyl­ko widzia­łem to, cze­go wcze­śniej widzieć nie chcia­łem.