recenzje / ESEJE

Laboratorium White’a

Łukasz Łachecki

Recenzja Łukasza Łacheckiego z książki Zapominanie Eleny Edmund White'a, która ukazała się 22 października 2013 roku w portalu Xiegarnia.pl.

Okladka__Zapominanie_Eleny__rgb Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Choć Biuro Literackie wydało już nie tylko słynnego Zucha, ale też Hotel de Dream z 2007 roku, na debiut Edmunda White’a sprzed 40 lat musieliśmy trochę poczekać. Pierwsze rozdziały tej książki, opracowane przez współautora obecnego tłumaczenia, Andrzeja Sosnowskiego, pojawiały się w „Literaturze na Świecie” już 16 lat temu. Z drugiej strony jest pewnie jakaś logika w tym, że wcześniej polszczyźnie należało przyswoić choćby Studium temperamentu Ronalda Firbanka, pisarza, którego znajomość pomaga w lekturze Zapominania Eleny.

Edmund White to z jednej strony erudyta, oprócz powieści mający w dorobku cenione biografie Geneta, Prousta i Rimbauda, z drugiej strony zaś przedstawiciel ruchu gejowskiego, który z bliska obserwował epidemię AIDS w połowie lat 70., co w pewnym stopniu odcisnęło się na jego późniejszych, często subtelnie politycznych książkach. Jednak jego debiut można potraktować najwyżej jako laboratorium dla późniejszych politycznych idei. Zapominanie Eleny jest między innymi „powieścią fantastyczną o uroku – i ohydzie – społeczeństwa zamkniętego, które zastąpiło autentyczną refleksję moralną kultem piękna” – pisze autor w jednym ze swoich esejów, przekonując również, że na ostateczny kształt tej książki wielki wpływ miały uniwersyteckie zajęcia Saula Bellowa na temat Braci Karamazow.

„Obudziłem się pierwszy z całego domu, lecz nie wiem, jakie są tego implikacje” – tak zaczyna się powieść White’a. Bohater budzi się niemal całkowicie pozbawiony pamięci, na wyspie, którą rządzą specyficzne, karnawałowe rytuały, poetyckie konkursy i dwuznaczne relacje. Kafkowska z ducha sytuacja, w której postawiony jest bezimienny narrator, owocuje opowieścią o budowaniu tożsamości, tworzeniu nowego języka i ładu. To powieść inicjacyjna, ale przede wszystkim trzymająca w napięciu psychologiczna zagadka, która w tłumaczeniu Sosnowskiego i Żuchowskiego (notabene poetów) wybrzmiewa z całą delikatnością oryginalnej dykcji White’a.

Można domyślić się, dlaczego entuzjastycznie na tę książkę zareagował Vladimir Nabokov – wystarczy, że wsłuchamy się w rytm tej pięknej, ale pozbawionej przesady frazy. Również zachwyt Harry’ego Mathewsa można sobie wytłumaczyć metaforyką rodem z amerykańskiej poezji wysokiego modernizmu i upodobaniem do gatunkowych cytatów, od Prousta i Kafki po musicalowe wręcz zacięcie i efekty owej rewolucji seksualnej, z których White skorzystał wyjątkowo skwapliwie. Rozczarowywać może jedynie czasami przesadna zdawkowość, łatwe porzucanie na wyrost zaprzęgniętych symboli, jednak to wciąż jeden z najbardziej enigmatycznych i obiecujących (to tym cenniejsze, że obietnice zostały spełnione) debiutów w amerykańskiej literaturze drugiej połowy XX wieku.


Recenzja ukazała się pierwotnie w portalu Xięgarnia.pl, 22 października 2013 roku. Dziękujemy redakcji i autorowi za wyrażenie zgody na przedruk.

O AUTORZE

Łukasz Łachecki

Urodzony w 1988 roku. W Radiu Jazz prowadził audycję "Szumy, zlepy, ciągi", dotyczącą literatury i muzyki eksperymentalnej. Pisał o muzyce i książkach w Porcys, Hiro, Literatkach, Niedoczytaniach. Współpracował też z Polskim Radiem, Radiem Zet i Radiem Kampus. Prowadzi bloga ekwiwokacje.wordpress.com. Mieszka w Warszawie.

powiązania

RECENZJE_White_Zapominanie-Eleny

„Ja nie wiem nic i muszę czekać, aż będę mógł się dowiedzieć”, czyli amnezja i anamneza na poetyckiej wyspie.

recenzje / ESEJE Przemysław Koniuszy

Recenzja Przemysława Koniuszego z książki Zapominanie Eleny Edmunda White’a, która ukazała się 8 września 2013 roku na stronie Biblioteka Młodego Człowieka.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Zapominanie-Eleny

Wymazywanie

recenzje / ESEJE Marek Paryż

Recenzja Marka Paryża z książki Zapominanie Eleny Edmunda White’a, która ukazała się we wrześniu 2013 roku w miesięczniku „Nowe Książki”.

WIĘCEJ
RECENZJE_Zapominanie-Eleny_2

"Parada przed lustrem"

recenzje / ESEJE Sabina Misiarz-Filipek

Recenzja Sabiny Misiarz-Filipek z książki Zapominanie Eleny Edmunda White’a, która ukazała w 15 czerwca 2013 roku się w portalu Popmoderna.pl.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Edmund-White

Modalność wyspy

recenzje / ESEJE Łukasz Najder

Recenzja Łukasza Najdera z książki Zapominanie Eleny Edmunda White’a.

WIĘCEJ
RECENZJE_Zapominanie-Eleny-4

Osobiste jest polityczne (gejowska proza i krytyka)

recenzje / IMPRESJE Edmund White

Przemówienie wygłoszone przez Edmunda White’a w Ośrodku Studiów Lesbijskich i Gejowskich na Uniwersytecie Miejskim w Nowym Jorku 12 listopada 1993.

WIĘCEJ