BiuLetyn nr 20/2026: Pierwszy debiut bez pracowni

Będą­cy pokło­siem poetyc­kie­go „Poło­wu” debiu­tanc­ki tom Micha­ła Dzie­dzi­ca „taja­nie”, któ­ry naro­dził się z doświad­cze­nia dora­sta­nia w kato­lic­kiej wsi i z powol­ne­go roz­po­zna­wa­nia wła­snej queero­wo­ści. Zbiór wier­szy wło­skiej poet­ki Sabri­ny Giar­ra­ta­ny, któ­ry nie tyle opo­wia­da o natu­rze, ile uczy, jak ją usły­szeć. Sło­weń­ska poezja Kri­sti­ny Kočan z serii „Tu i teraz” o poszu­ki­wa­niu miej­sca osie­dle­nia. Poetyc­ki powrót Ewy Kury­luk po wie­lu latach – bez popra­wek, bez dopi­sy­wa­nia czy skre­śla­nia słów przez „doj­rza­łą rękę”. Lirycz­ny marzec w Biu­rze Lite­rac­kim przy­no­si róż­ne odcie­nie poezji naj­wyż­szej pró­by. Z autor­ka­mi i auto­rem tych ksią­żek będzie moż­na spo­tkać się na żywo pod­czas roz­po­czy­na­ją­ce­go się 23 kwiet­nia Trans­Por­tu Lite­rac­kie­go 31.

Od pierw­szych edy­cji festi­wa­lu Biu­ra Lite­rac­kie­go jego pro­gram powsta­je wokół ksią­żek przy­go­to­wy­wa­nych spe­cjal­nie na to wyda­rze­nie. Pre­mie­ry książ­ko­we połą­czo­ne ze spo­tka­nia­mi auto­rów i czy­tel­ni­ków od lat nale­żą do zna­ków roz­po­znaw­czych Trans­Por­tu Lite­rac­kie­go. Nie ina­czej będzie w tym roku. Wszyst­kie festi­wa­lo­we nowo­ści dostęp­ne będą w naj­bliż­szych dniach w księ­gar­ni poezjem.pl w spe­cjal­nej cenie. To dobry moment, by przy­go­to­wać się do spo­tkań z autor­ka­mi i auto­ra­mi pod­czas Trans­Por­tu Lite­rac­kie­go – i przy­je­chać na festi­wal już z ich naj­now­szy­mi książ­ka­mi. W ramach akcji moż­na tak­że zamó­wić książ­ki bez kosz­tów wysył­ki z odbio­rem mię­dzy 23 a 25 kwiet­nia w Dźwi­rzy­nie, przy ul. Wyzwo­le­nia 35 – w miej­scu, gdzie odby­wa się festi­wal.

Autor­skie audio­bo­oki Biu­ra Lite­rac­kie­go z mar­ca 2026 to czte­ry wyraź­nie odmien­ne dyk­cje – od języ­ko­we­go eks­pe­ry­men­tu i pra­cy na for­mie, przez opo­wieść o pod­mio­cie pod pre­sją współ­cze­sno­ści, po wie­lo­gło­so­we nar­ra­cje o kon­tro­li i wspól­no­cie oraz iro­nicz­ne zapi­sy rze­czy­wi­sto­ści. Razem ukła­da­ją się w mapę napięć dzi­siej­szej poezji. „War­gli­fy” Per­ri­ne Le Quer­rec w inter­pre­ta­cji Jaku­ba Korn­hau­se­ra to tekst roz­pi­sa­ny na rytm i powtó­rze­nia. „Czas kom­post” Kac­pra Bart­cza­ka prze­su­wa uwa­gę ku pod­mio­to­wi, któ­ry nie tyle mówi, ile jest prze­twa­rza­ny przez język i bodź­ce. Joan­na Muel­ler w „Hista & her sista” budu­je wie­lo­gło­so­wą opo­wieść, w któ­rej figu­ry kobie­cej histe­rii wra­ca­ją nie jako dia­gno­za, lecz jako narzę­dzie kon­tro­li. „Puste try­bu­ny” Boh­da­na Zadu­ry przy­no­szą zapis cza­su nazna­czo­ne­go pan­de­mią, napię­cia­mi poli­tycz­ny­mi i języ­ko­wym roz­chwia­niem.

Sie­dem pre­mie­ro­wych ksią­żek auto­rek i auto­rów z Euro­py współ­two­rzy tego­rocz­ną odsło­nę cyklu „Tu i teraz” pod­czas Trans­Por­tu Lite­rac­kie­go. W pią­tek 24 kwiet­nia o 14:30 w Dźwi­rzy­nie „Wier­sze z zie­le­ni”, „Sie­dli­ska” i „Mat­ki­ta­ski” zapre­zen­tu­ją Sabri­na Giar­ra­ta­na, Kri­sti­na Kočan i Ulja­na Wolf wraz z tłu­macz­ka­mi Kata­rzy­ną Skór­ską, Karo­li­ną Goli­mow­ską i Agniesz­ką Będ­kow­ską-Kop­czyk (pro­wa­dze­nie: Anto­ni­na Tosiek). Tego same­go dnia o 20:00 Pau­la Meehan prze­czy­ta wier­sze z tomu „Arte­mi­da pocie­szy­ciel­ka” wraz z tłu­ma­czem Tade­uszem Sław­kiem (pro­wa­dze­nie: Maciej Robert).W sobo­tę 25 kwiet­nia o 14:30 Vig­go Bjer­ring i Sta­ni­slav Biler (z tłu­macz­ką Anną Maślan­ką) zapre­zen­tu­ją książ­ki „Ser­ce świa­ta” i „Destruk­cja”, a o 20:00 Péter Nádas, w towa­rzy­stwie tłu­macz­ki Elż­bie­ty Sobo­lew­skiej, prze­czy­ta frag­men­ty tomu „Histo­rie rów­no­le­głe: Nie­me impe­rium” w roz­mo­wie z Micha­łem Noga­siem.

Zachę­ca­my też do lek­tu­ry roz­mo­wy Patry­cji Siko­ry-Tar­now­skiej z Micha­łem Dzie­dzi­cem o książ­ce „taja­nie”. „Cho­dzi mi o ryzy­ko pośli­zgu. Bo u mnie w książ­ce wcho­dzą zachwia­nia cza­su, zachwia­nia prze­strze­ni. I to jest ryzy­kow­ne, żeby się odna­leźć w tym wszyst­kim” – mówi autor o swo­im debiu­tanc­kim tomie wyda­nym bez udzia­łu w Pra­cow­niach. „Kie­dy myślę o dzie­ciń­stwie, wszyst­ko sku­pia się w ogro­mie ota­cza­ją­cej nas wte­dy natu­ry. To wła­śnie tam prze­bu­dził się dar zachwy­tu, do któ­re­go wciąż się odwo­łu­ję, bo nie­sie mi oca­le­nie” – mówi Sabri­na Giar­ra­ta­na w roz­mo­wie z Kata­rzy­ną Skór­ską towa­rzy­szą­cej pre­mie­rze tomu „Wier­sze z zie­le­ni”. „Jeże­li moje wier­sze są w sta­nie obu­dzić w czy­tel­ni­ku zdol­ność zachwy­tu, to zna­czy, że owo wewnętrz­ne dziec­ko wciąż w nim żyje, a metry­ka prze­sta­je mieć zna­cze­nie”. Całą roz­mo­wę moż­na prze­czy­tać w Maga­zy­nie Lite­rac­kim biBLio­te­ka.

W pią­tek 24 kwiet­nia o 22:00 w Dźwi­rzy­nie odbę­dzie się otwar­ta dla wszyst­kich dys­ku­sja „Na co może­my pozwo­lić sztucz­nej inte­li­gen­cji?”, któ­rą popro­wa­dzi Anto­ni­na Tosiek. Roz­mo­wa będzie roz­wi­nię­ciem deba­ty „Gra­ni­ce lite­ra­tu­ry”, któ­ra zosta­ła zain­a­gu­ro­wa­na we wrze­śniu ubie­głe­go roku w Maga­zy­nie Lite­rac­kim biBLio­te­ka. Festi­wa­lo­wa roz­mo­wa będzie oka­zją do publicz­nej kon­ty­nu­acji tej dys­ku­sji – już z udzia­łem uczest­ni­ków i uczest­ni­czek Trans­Por­tu Lite­rac­kie­go. Deba­ta wymy­ślo­na i pro­wa­dzo­na przez Artu­ra Bursz­tę wyra­sta z pyta­nia, czy lite­ra­tu­ra ma jesz­cze gra­ni­ce – i czy nale­ży je dziś wyzna­czać, prze­su­wać, czy raczej unie­waż­niać.

Kolej­ny głos w deba­cie „Gra­ni­ce lite­ra­tu­ry”. Maciej Ligu­ziń­ski przy­glą­da się sytu­acjom, w któ­rych lite­ra­tu­ra nie tyl­ko inter­pre­tu­je rze­czy­wi­stość, ale tak­że wcho­dzi w spór z inny­mi spo­so­ba­mi usta­la­nia praw­dy – sądo­wy­mi, medial­ny­mi czy insty­tu­cjo­nal­ny­mi. Punk­tem wyj­ścia jest gło­śna w Nor­we­gii dys­ku­sja wokół powie­ści Hele­ne Uri inspi­ro­wa­nej auten­tycz­nym wyro­kiem sądo­wym. Spra­wa poka­zu­je, jak łatwo lite­rac­ka rein­ter­pre­ta­cja zda­rzeń może zostać ode­bra­na nie jako akt wyobraź­ni, lecz jako kon­ku­ren­cyj­na wer­sja praw­dy. Co jesz­cze mogło umknąć Two­jej uwa­dze w minio­nych dniach? Frag­men­ty i zdję­cia pre­mie­ro­wych ksią­żek oraz fil­mo­wy zapis dys­ku­sji towa­rzy­szą­cej inau­gu­ra­cji pro­gra­mu „Kre­atyw­na lite­ra­tu­ra” z 30. edy­cji Trans­Por­tu Lite­rac­kie­go z udzia­łem Justy­ny Jawor­skiej, Tom­ka Lipiń­skie­go i Dariu­sza Suski. Roz­mo­wę pro­wa­dził Jakub Pszo­niak.

Do wysłu­cha­nia jest tak­że spe­cjal­ny odci­nek „Stro­ny A, stro­ny B”, któ­ry zmie­nia myśle­nie o tym, czym jest lite­rac­ki debiut i jaka pro­wa­dzi do nie­go dro­ga. Z lau­re­ata­mi „Poło­wu. Poetyc­kich i pro­za­tor­skich debiu­tów” – Micha­łem Dzie­dzi­cem, Andrze­jem Ilczew­skim, Prze­my­sła­wem Kral­lem, Kubą Kula­są i Kubą Woj­ta­lą – Artur Bursz­ta roz­ma­wia o roli festi­wa­lo­wych Pra­cow­ni Trans­Por­tu Lite­rac­kie­go w dro­dze do samo­dziel­no­ści arty­stycz­nej oraz o tym, jak zade­biu­to­wać tak, by zosta­wić po sobie trwa­ły ślad. W rów­no­le­gle pro­wa­dzo­nej muzycz­nej opo­wie­ści tak­że poja­wią się debiu­ty. Osiem histo­rii o artyst­kach i arty­stach, któ­rzy zanim nagra­li swo­je pierw­sze pły­ty, przez dłu­gie lata się do nich przy­go­to­wy­wa­li.