TransPort Literacki 31: Więcej niż festiwal

Trans­Port Lite­rac­ki 31 to czte­ry dni pre­mier, spo­tkań i pra­cy nad tek­stem – z udzia­łem twór­ców i twór­czyń z ośmiu kra­jów oraz setek osób uczest­ni­czą­cych w Pra­cow­niach. Od debat po debiu­ty „Poło­wu”, od prze­kła­dów po muzycz­ne fina­ły – tego­rocz­ny pro­gram poka­zu­je lite­ra­tu­rę w ruchu. Zobacz, kto i jak będzie ją wpra­wiał w dzia­ła­nie, i w jaki spo­sób hasło „Tu zaczy­na się dalej” prze­kła­da się na kon­kret­ne wyda­rze­nia.

Bli­sko sześć­dzie­się­cio­ro twór­ców i twór­czyń z ośmiu kra­jów oraz ponad trzy­sta pięć­dzie­siąt osób uczest­ni­czą­cych w pro­gra­mach dla piszą­cych i współ­two­rzą­cych obieg lite­ra­tu­ry weź­mie udział w Trans­Por­cie Lite­rac­kim 31, któ­ry odbę­dzie się w dniach 23–26 kwiet­nia 2026 roku w Dźwi­rzy­nie i Koło­brze­gu. Wśród zapro­szo­nych gości są Péter NÁDAS – autor powie­ści uzna­wa­nych za naj­waż­niej­sze dzie­ła lite­ra­tu­ry euro­pej­skiej ostat­nich dekad – a tak­że kolej­na szóst­ka auto­rek i auto­rów z mię­dzy­na­ro­do­we­go pro­jek­tu „Tu i teraz”. Pro­gram festi­wa­lu obej­mie ponad­to spe­cjal­ne wyda­rze­nia rocz­ni­co­we z oka­zji osiem­dzie­sią­tych uro­dzin Ewy KURYLUK i Tade­usza SŁAWKA, spo­tka­nie i kon­cert tego­rocz­ne­go lau­re­ata Pasz­por­tu „Poli­ty­ki” w kate­go­rii „Kre­ator kul­tu­ry” – Tom­ka LIPIŃSKIEGO, pre­zen­ta­cje ośmiu nowych poetyc­kich i pro­za­tor­skich gło­sów z Pol­ski – lau­re­atek i lau­re­atów „Poło­wu” – oraz wyda­rze­nia z muzycz­ną opra­wą Jerze­go MAZZOLLA.

Hasłem tego­rocz­nej edy­cji są sło­wa „Tu zaczy­na się dalej”. Wcho­dząc w czwar­tą deka­dę, festi­wal kie­ru­je uwa­gę nie na pod­su­mo­wa­nia, lecz na to, co lite­ra­tu­rę wpra­wia w ruch – na momen­ty przej­ścia, prze­mia­ny i świa­do­me­go prze­kra­cza­nia gra­nic, któ­re decy­du­ją o jej żywot­no­ści. Trans­Port Lite­rac­ki – jak zapo­wia­da­ła sama zmia­na nazwy – prze­stał być poje­dyn­czym por­tem, miej­scem pre­zen­ta­cji, a stał się prze­strze­nią prze­miesz­cza­nia się lite­ra­tu­ry mię­dzy języ­ka­mi, doświad­cze­nia­mi i ludź­mi, któ­rzy dopie­ro jej szu­ka­ją albo pró­bu­ją na nowo ją nazwać. To już nie zamknię­te dzie­ło, lecz dzia­ła­nie: pro­ces wspól­ny, otwar­ty i roz­ło­żo­ny w cza­sie. Pro­gram roz­gry­wa się więc w wie­lu pla­nach jed­no­cze­śnie – od czy­tań pre­mie­ro­wych ksią­żek i mię­dzy­na­ro­do­wych spo­tkań po pra­cow­nie dla debiu­tan­tów oraz dzia­ła­nia uczą­ce nie tyl­ko pisa­nia, lecz tak­że współ­two­rze­nia świa­ta lite­ra­tu­ry. Nie jest to już układ scena–publiczność, lecz warsztat–wspólnota–wymiana, co nada­je festi­wa­lo­wi nowy rytm i sens.

Uni­kal­ność wyda­rze­nia pole­ga na tym, że spo­ty­ka­ją się tu róż­ne doświad­cze­nia, dys­cy­pli­ny i role. Bio­rą w nim udział autorki/autorzy, tłumaczki/tłumacze, redaktorki/redaktorzy, kuratorki/kuratorzy oraz odbiorczynie/odbiorcy. Wspól­no­ta nie ogra­ni­cza się do sce­ny, lecz powsta­je w trak­cie kolek­tyw­nej pra­cy nad tek­stem, pod­czas roz­mów o jego kształ­cie i dro­dze do czy­tel­ni­ka. Pra­cow­nie pozo­sta­ją ser­cem Trans­Por­tu – obej­mu­ją zarów­no pro­jek­ty „Połów. Poetyc­kie i pro­za­tor­skie debiu­ty”, jak i warsz­ta­ty roz­wi­ja­ją­ce kom­pe­ten­cje twór­cze. W tym roku spo­łecz­ność festi­wa­lu posze­rzy się o uczest­nicz­ki i uczest­ni­ków nowe­go pro­gra­mu „Kadry lite­ra­tu­ry”, któ­ry włą­cza do tej prze­strze­ni oso­by współ­two­rzą­ce obieg książ­ki – redaktorki/redaktorów, kuratorki/kuratorów, projektantki/projektantów komu­ni­ka­cji i promotorki/promotorów czy­tel­nic­twa. Zaję­cia popro­wa­dzą m.in. Maria DESKUR, Kata­rzy­na KONOPKA, Beata STASIŃSKA i Grze­gorz JĘDREK. Posze­rze­nie zakre­su dzia­łań sta­no­wi dowód na to, że lite­ra­tu­ra powsta­je dzię­ki współ­pra­cy wie­lu kom­pe­ten­cji, a festi­wal jest miej­scem nie tyl­ko twór­cze­go debiu­tu, lecz tak­że roz­wo­ju całe­go śro­do­wi­ska lite­rac­kie­go.

Kolej­na odsło­na pro­gra­mu „Kre­atyw­na lite­ra­tu­ra” roz­sze­rzy pole dzia­łań na for­my dra­ma­tycz­ne, muzycz­ne i audio­wi­zu­al­ne, poka­zu­jąc, że lite­ra­tu­ra funk­cjo­nu­je dziś w wie­lu mediach i prak­ty­kach twór­czych. Warsz­ta­ty popro­wa­dzą Aga­ta DYCZKO, Tomasz CICHOŃ, Tomek LIPIŃSKI i Dariusz SUSKA. Zapla­no­wa­ne są dwie pra­cow­nie sce­na­riu­szo­we reali­zo­wa­ne we współ­pra­cy z part­ne­rem bran­żo­wym TVN War­ner Bros. Disco­ve­ry, otwie­ra­ją­ce tekst na prze­strzeń teatru, pio­sen­ki i obra­zu. Rów­no­le­gle będą reali­zo­wa­ne głów­ne gru­py „Poło­wu”, pro­wa­dzo­ne przez Joan­nę MUELLER, Prze­my­sła­wa OWCZARKA, Jaku­ba PSZONIAKA i Mał­go­rza­tę SIKORĘ-TARNOWSKĄ, a tak­że „Pra­cow­nie przed debiu­tem wier­szem i pro­zą”, za któ­re będą odpo­wia­dać m.in. Iwo­na BASSA, Mag­da­le­na GENOW, Alek­san­dra GRZEMSKA, Domi­ni­ka HORODECKA, Bar­ba­ra KLICKA, Woj­ciech KOPEĆ, Anna KRZYWANIA, Joan­na ŁĘPICKA, Joan­na ROSZAK, Patry­cja SIKORA-TARNOWSKA, Kata­rzy­na SZAULIŃSKA i Maciej WNUK. To wła­śnie w prze­strze­ni Pra­cow­ni tekst prze­cho­dzi dro­gę od pierw­sze­go zda­nia do świa­do­me­go uczest­nic­twa w kul­tu­rze.

Oś pro­gra­mu festi­wa­lu wyzna­cza­ją dwa­dzie­ścia czte­ry pre­mie­ry wydaw­ni­cze, któ­re sta­ją się począt­kiem roz­mów, inter­pre­ta­cji i kolej­nych prze­kła­dów. Swo­je nowe książ­ki zapre­zen­tu­ją Justy­na BARGIELSKA, Kac­per BARTCZAK, Ewa KURYLUK, Tomek LIPIŃSKI, Aga­ta PUWALSKA, Tade­usz SŁAWEK i Julia SZYCHOWIAK, a tak­że „Nowe gło­sy z Pol­ski” – lau­re­at­ki i lau­re­aci pro­jek­tu „Połów”: Michał DZIEDZIC, Andrzej ILCZEWSKI, Michał JANIK, Prze­my­sław KRALL, Kuba KULASA, Alek­san­dra MAJÓWKA, Alek­san­dra WEKSEJ i Kuba WOJTALA. Ich debiu­ty są bez­po­śred­nim efek­tem pra­cy warsz­ta­to­wej pro­wa­dzo­nej w ramach festi­wa­lu. Mię­dzy­na­ro­do­wy wymiar wyda­rze­nia two­rzą: Sta­ni­slav BILER, Vig­go BJERRING, Sabri­na GIARRATANA, Kri­sti­na KOČAN, Pau­la MEEHAN, Péter NÁDAS i Ulja­na WOLF. W spo­tka­niach udział wezmą tak­że tłu­macz­ki ksią­żek – Agniesz­ka BĘDKOWSKA-KOPCZYK, Karo­li­na GOLIMOWSKA, Anna MAŚLANKA, Kata­rzy­na SKÓRSKA i Elż­bie­ta SOBOLEWSKA. Zagra­nicz­ne spo­tka­nia popro­wa­dzą: Zuza GAIŃSKA, Michał NOGAŚ, Inga IWASIÓW, Maciej ROBERT i Anto­ni­na TOSIEK.

Każ­dy dzień festi­wa­lu otwo­rzy cykl „Roz­ruch wyobraź­ni” z udzia­łem Ewy KURYLUK, Tade­usza SŁAWKA, Paw­ła POTOROCZYNA i Ingi IWASIÓW, wyzna­cza­ją­cy reflek­syj­ny ton dal­szych wyda­rzeń. Spo­tka­nia uzu­peł­ni muzy­ka Jerze­go MAZZOLLA i Pio­tra KOMOSIŃSKIEGO, two­rzą­ca dia­log mię­dzy sło­wem a impro­wi­za­cją. Muzycz­ny finał nastą­pi pod­czas gali, kie­dy to poza wrę­cze­niem Nagro­dy Koło Brze­gu Poezji i Pro­zy odbę­dzie się pre­mie­ra winy­lo­wej wer­sji pły­ty „Pory…”. W pro­gra­mie znaj­dzie się tak­że otwar­ta deba­ta „Na co może­my pozwo­lić sztucz­nej inte­li­gen­cji”, pomy­śla­na jako roz­mo­wa z udzia­łem publicz­no­ści. Tak budo­wa­na dra­ma­tur­gia łączy pre­mie­rę książ­ki, roz­mo­wę, prze­kład i dźwięk w jed­no doświad­cze­nie. Tego­rocz­na edy­cja odbę­dzie się w sku­pio­nej for­mu­le jed­ne­go miej­sca – w Hote­lu Sena­tor w Dźwi­rzy­nie, mię­dzy morzem a lasem, gdzie będą odby­wać się zarów­no Pra­cow­nie, jak i głów­ne wyda­rze­nia pro­gra­mu. Nawet wspól­ne posił­ki sta­ną się czę­ścią festi­wa­lo­we­go doświad­cze­nia, co będzie sprzy­jać budo­wa­niu rela­cji. Wybra­ne spo­tka­nia zapla­no­wa­no rów­nież w Regio­nal­nym Cen­trum Kul­tu­ry w Koło­brze­gu, dzię­ki cze­mu festi­wal zacho­wa otwar­tość na lokal­ną publicz­ność.

Orga­ni­za­to­rem festi­wa­lu jest Biu­ro Lite­rac­kie. Auto­rem pro­gra­mu już po raz trzy­dzie­sty pierw­szy pozo­sta­je twór­ca wyda­rze­nia Artur BURSZTA, a funk­cję dyrek­tor­ki pro­gra­mo­wej peł­ni Alek­san­dra OLSZEWSKA. Książ­ki powsta­wa­ły m.in. dzię­ki zaan­ga­żo­wa­niu Joan­ny MUELLER i Joan­ny ĆWIKLAK oraz Mag­da­le­ny GEMBARY, Julii KOŹMIN, Mate­usza MARTYNA i Uli PĄGOWSKIEJ. Za spra­wy orga­ni­za­cyj­ne odpo­wia­da­ją Kata­rzy­na KOSEL, Jakub JAKUBIK, Oli­via PANUFNIK, Karo­li­na SZNURAWA i Alek­san­dra SZYMAŃSKA, za reali­za­cję tech­nicz­ną – Dawid GRABOWSKI i Daniel KOGUT. Doku­men­ta­cję fil­mo­wą przy­go­to­wu­ją Tomasz PIECHNIK, Jakub PIECHNIK i Jan SKRZYPCZYŃSKI, foto­gra­ficz­ną – Rado­sław PIETRAGA, a obsłu­gę finan­so­wą pro­wa­dzą Anna OSTROWSKA, Gra­ży­na SZYMAŃSKA i Mar­ta SZYMAŃSKA. Opra­wę gra­ficz­ną przy­go­to­wał Łukasz ZBIERANOWSKI, sce­no­gra­fię Damian BANASZ ze wspar­ciem Nata­lii PORZEZIŃSKIEJ, wideo Kac­per ZAMARŁO, mul­ti­me­dia Poli­na JUSTOWA, a za prze­kła­dy odpo­wia­da Kata­rzy­na BYŁÓW.

Wyda­rze­nie jest reali­zo­wa­ne dzię­ki wspar­ciu Mini­ster­stwa Kul­tu­ry i Dzie­dzic­twa Naro­do­we­go, któ­re przy­zna­ło festi­wa­lo­wi dota­cję na kolej­ne trzy lata, dając mu naj­wyż­szą moż­li­wą oce­nę – 100 punk­tów w 100-punk­to­wej ska­li. Już po raz jede­na­sty Trans­Port Lite­rac­ki odby­wa się dzię­ki wspar­ciu Komi­sji Euro­pej­skiej w ramach pro­gra­mu Kre­atyw­na Euro­pa. Kolej­ny­mi mece­na­sa­mi festi­wa­lu są Mia­sto Koło­brzeg oraz Urząd Mar­szał­kow­ski Woje­wódz­twa Zachod­nio­po­mor­skie­go. Part­ne­rzy festi­wa­lu to tak­że Hotel Sena­tor, Regio­nal­ne Cen­trum Kul­tu­ry w Koło­brze­gu, Danish Arts Foun­da­tion, Insty­tut Lisz­ta – Węgier­skie Cen­trum Kul­tu­ry w War­sza­wie oraz Insty­tut Ada­ma Mic­kie­wi­cza. Part­ne­rem pro­gra­mu „Kre­atyw­na lite­ra­tu­ra” jest TVN War­ner Bros. Disco­ve­ry, a pro­gra­mu „Kadry lite­ra­tu­ry” – Fun­da­cja Powszech­ne­go Czy­ta­nia. Dzia­ła­nia wspie­ra­ją rów­nież lokal­ni part­ne­rzy: Pol­skie Radio Kosza­lin, Cof­fe­edesk, Pufa Design, DG Light & Sound oraz Deale­rzy Kul­tu­ry.

Dzia­ła już festi­wa­lo­wa stro­na na por­ta­lu biuroliterackie.pl, moż­na rów­nież dołą­czyć do festi­wa­lo­wej gru­py na Face­bo­oku, gdzie w kolej­nych tygo­dniach przy­bli­ża­ne będą wszyst­kie wyda­rze­nia tego­rocz­nej edy­cji. Ostat­nie pre­mie­ry książ­ko­we pozna­my 10 mar­ca, 7 kwiet­nia oraz 9 maja, a do koń­ca maja zosta­ną ujaw­nio­ne nazwi­ska lau­re­atek i lau­re­atów festi­wa­lo­wych pro­jek­tów. Wybra­ne wyda­rze­nia będą trans­mi­to­wa­ne na żywo w Pol­skim Radiu Kosza­lin, część spo­tkań będzie moż­na oglą­dać rów­nież onli­ne, m.in. w ser­wi­sie YouTu­be. Rok temu, świę­tu­jąc trzy­dzie­sto­le­cie, roz­ma­wia­li­śmy o wyso­ko­ści i głę­bo­ko­ści lite­ra­tu­ry – o dwóch wymia­rach, któ­re przez lata wyzna­cza­ły hory­zont nasze­go myśle­nia; dziś, wcho­dząc w czwar­tą deka­dę, kie­ru­je­my uwa­gę ku temu, co lite­ra­tu­rę wpra­wia w ruch. Nie szu­ka­my jed­nej defi­ni­cji, lecz spo­so­bów świa­do­me­go prze­kra­cza­nia gra­nic i roz­po­zna­wa­nia momen­tów prze­mia­ny. Bo wła­śnie wte­dy „Tu zaczy­na się dalej”.

Posłu­chaj audy­cji o festi­wa­lu

Zobacz festi­wa­lo­wą stro­nę