recenzje / KOMENTARZE Historia jednego akapitu: „Pałac, zegar, winda”
Janusz Rudnicki
Autorski komentarz Janusza Rudnickiego, towarzyszący premierze książki Człowiek na rondzie, wydanej w Biurze Literackim 26 czerwca 2023 roku.
Stoję pod Centralnym, mgła, nie widać wieżyczki Pałacu, nie widać na nim godziny.
Po nocy hucznej z samego rana pod Dworcem Centralnym, Warszawa. Przytomny na pół, patrzę na Pałac Kultury, zadzieram skołowany łeb i nie widzę wieżyczki, nie widzę zegara na niej, bo mgła. Wsiadam do pociągu, jadę, jadę, alkohol schodzi, ale nie schodzi ten obraz, mnie z zadartą głową i niewidocznego zegara, bo mgła. Pierwsze zdanie więc wykluwa się samo: „Stoję pod Centralnym, mgła, nie widać wieżyczki Pałacu, nie widać na nim godziny”.
Kiedyś musiało tak być, że przechodnie nań patrzyli, a jak była mgła, to ci, którzy zegarka nie mieli, pytali o godzinę tych, którzy go mieli (tego motywu użyję w ostatnim opowiadaniu, „Tok wydarzeń”). Pierwsze zdanie jak klocek domino, jeśli pada, to paść musi następne: „Dawno temu w całej stolicy jeden był tylko zegar, ten właśnie. Czwórpostaciowy, na każdą stronę jeden. I gdy przyszła mgła, nikt nie wiedział, która godzina. Mężczyźni z pracy nie mogli wyjść, a kobiety za mąż”. A potem kto? Kto pod wtedy nim stoi? Przypomina mi się windziarka w pałacu, na krześle z góry i na dół przez cały dzień, co za życiorys! Moja matka mogłaby nią być, a wtedy stać pod Pałacem musiałby ojciec, i jeśli tak, to wtedy ja poczęty zostaje w stolicy, w windzie. No, i już, dalej już z górki.
Ten pierwszy akapit, ten początek był jak bomba kasetowa, eksplodowało jedno zdanie, a z niego następne. Wyszedł z tego tekst krótki, ale niekoniecznie mały. Potem następny w tym stylu i następny, aż te wszystkie kawałki zmontowały się jak tetrix, w postaci Człowieka na rondzie właśnie.
O autorze
Janusz Rudnicki
Pisarz, felietonista. Internowany 13 grudnia 1981 roku, dwa lata później opuścił Polskę, mieszkał w Hamburgu, a potem w Pradze i Luksemburgu. Debiutował w paryskiej „Kulturze” w 1986 roku opowiadaniem „Można żyć”. Autor m.in. książek: Można żyć (1992, Nagroda im. Stanisława Piętaka), Męka kartoflana (2000), Chodźcie, idziemy (2007, nominacja do Nagrody Nike), Śmierć czeskiego psa (2009, finał Nagrody Nike i nominacja do Nagrody Literackiej Gdynia), trzytomowego Życiorysty (2014–2018) oraz Człowieka na rondzie (2023). Jedno z jego opowiadań („Cierpienia głupiego Augusta”) ukazało się w Best European Fiction 2012. Jest również laureatem Nagrody im. Samuela Bogumiła Lindego (2014). Od lat związany z „Twórczością” i „Gazetą Wyborczą”. Od ponad dekady mieszka w Warszawie i bardzo to sobie ceni.
Powiązania
Piaskownica i cmentarz
wywiady / o książce Artur Burszta
Janusz Rudnicki
Rozmowa Artura Burszty z Januszem Rudnickim, towarzysząca premierze książki Janusza Rudnickiego Dworce, wydanej w Biurze Literackim 6 października 2026 roku.
Więcej
Rozmowy na koniec: odcinek 15 Janusz Rudnicki
nagrania / transPort Literacki Różni autorzy
Piętnasy odcinek z cyklu „Rozmowy na koniec” w ramach festiwalu TransPort Literacki 28. Muzyka Resina.
Więcej
Człowiek na rondzie
nagrania / transPort Literacki Janusz Rudnicki
Resina
Czytanie z książki Człowiek na rondzie z udziałem Janusza Rudnickiego w ramach festiwalu TransPort Literacki 28. Muzyka Resina.
Więcej
Zbieg z okoliczności
wywiady / o książce Janusz Rudnicki
Mirek Kulisz
Rozmowa Mirosława Kulisza z Januszem Rudnickim, towarzysząca premierze książki Człowiek na rondzie Janusza Rudnickiego, wydanej w Biurze Literackim 26 czerwca 2023 roku.
Więcej
Efekt ten sam co z motyką
debaty / ankiety i podsumowania Janusz Rudnicki
Głos Janusza Rudnickiego w debacie „Czy próbujesz zmienić świat swoim pisaniem?”.
Więcej
Człowiek na rondzie (2)
utwory / zapowiedzi książek Janusz Rudnicki
Fragmenty zapowiadające książkę Człowiek na rondzie Janusza Rudnickiego, która ukaże się w Biurze Literackim 26 czerwca 2023 roku.
Więcej
Człowiek na rondzie
utwory / zapowiedzi książek Janusz Rudnicki
Fragmenty zapowiadające książkę Człowiek na rondzie Janusza Rudnickiego, która ukaże się w Biurze Literackim 26 czerwca 2023 roku.
Więcej
Rozmowy na koniec: odcinek 15 Janusz Rudnicki
nagrania / transPort Literacki Różni autorzy
Piętnasy odcinek z cyklu „Rozmowy na koniec” w ramach festiwalu TransPort Literacki 28. Muzyka Resina.
Więcej
Człowiek na rondzie
nagrania / transPort Literacki Janusz Rudnicki
Resina
Czytanie z książki Człowiek na rondzie z udziałem Janusza Rudnickiego w ramach festiwalu TransPort Literacki 28. Muzyka Resina.
Więcej
Zbieg z okoliczności
wywiady / o książce Janusz Rudnicki
Mirek Kulisz
Rozmowa Mirosława Kulisza z Januszem Rudnickim, towarzysząca premierze książki Człowiek na rondzie Janusza Rudnickiego, wydanej w Biurze Literackim 26 czerwca 2023 roku.
Więcej
Na rondzie i pod prąd
recenzje / ESEJE Grzegorz Małecki
Recenzja Grzegorza Małeckiego, towarzysząca premierze książki Człowiek na rondzie Janusza Rudnickiego, wydanej w Biurze Literackim 26 czerwca 2023 roku.
Więcej
Człowiek na rondzie (2)
utwory / zapowiedzi książek Janusz Rudnicki
Fragmenty zapowiadające książkę Człowiek na rondzie Janusza Rudnickiego, która ukaże się w Biurze Literackim 26 czerwca 2023 roku.
Więcej
Człowiek na rondzie
utwory / zapowiedzi książek Janusz Rudnicki
Fragmenty zapowiadające książkę Człowiek na rondzie Janusza Rudnickiego, która ukaże się w Biurze Literackim 26 czerwca 2023 roku.
Więcej
Na rondzie i pod prąd
recenzje / ESEJE Grzegorz Małecki
Recenzja Grzegorza Małeckiego, towarzysząca premierze książki Człowiek na rondzie Janusza Rudnickiego, wydanej w Biurze Literackim 26 czerwca 2023 roku.
Więcej