recenzje / ESEJE

Filip Zawada Trzy ścieżki nad jedną rzeką sumują się

Ula Orlińska-Frymus

Recenzja Uli Orlińskiej-Frymus z książki Trzy ścieżki nad jedną rzeką sumują się Filipa Zawady, która ukazała się 27 listopada 2014 roku na stronie szuflada.net.

Okladka_Trzy_sciezki Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Smutno jest mi w listopadzie. Dzisiaj bardziej niż zwykle. Może to aura? Brak słońca. A może to po tych wierszach Filipa Zawady. Przeczytałam je znowu, drugi raz. Przyjrzałam się, bo inaczej poezji nie zrozumiem. Na dworze pada…

Pada. Chmury się powtarzają.
Musisz przełknąć tę gorycz, żeby nic
Nie dotknąć. Jest jeszcze wiele rzeczy do niedookreślenia. (36)

Tomik Trzy ścieżki nad jedną rzeką sumują się Filipa Zawady to studnia, do której wpadamy. I raczej nie możemy wyjść, pozostajemy na długo. Studnią w przypadku tego poety są słowa. Te chwytające bardzo mocno nawet nie za serce, tak w ogóle, dające do po-myślenia, bo

Teraźniejszości nie ma. Teraz.
Po co ją denerwować? Całość jest tylko częścią prawdy. (30.)

Studnia to przede wszystkim strona wizualna książki. Intrygujący linoryt Katarzyny Pietrzak-Zawady obecny na wszystkich stronach tomiku nasuwa przemyślenia. Otóż w tym przypadku góra studni jest na końcu, przy ostatnim fragmencie tekstu, oraz na samym początku. I chyba jest obojętne, od której części zaczniemy czytać, przeglądać słowa poety. Może jesteśmy w samym środku? W połowie książki albo w środku istnienia. Podobnie upadły – czy też wpadły człowiek – odnaleziony wewnątrz wierszy, obok nich.

Krótki wycinek chwili słowa, myślenie fragmentem. Takie origami z wyrazów. Zawada tworzy 81 wyrw o życiu. Są to opowiedzenia o chwilach Bycia. Choć przychodzi mi na myśl zdanie o porwanej gazecie, z której ktoś próbuje stworzyć wizję ułożonego życia. Zbierając karteczkę do karteczki, zdanie do zdania. Niekoniecznie ciągłe tematycznie. Raczej wyrwane z kontekstu.

Natura daje
Ciało. Bóg
kształt. (47.)

A może to niesforne haiku po prostu jest? Tyle że nie ma takiego dowcipnego rysu, zacięcia humoru. Poezja Filipa Zawady jest dosadna, akuratna, no i smutna. Tak jakby rozczarowanie było najdosadniejszym z doświadczeń artysty.

Czy to już wszystko, czego mogę się spodziewać,
Boże? Wierzę w ciebie dzięki paznokciom, bo skąd by się wzięły te rozdrapane rany. (20)

Wątpię, że tylko ja tak również pytam. Poeta trafia w doświadczanie tożsamościowe niejednego z nas. Swoiste zatracanie się w świadomości bycia i odczuwanie tego mocniej, silniej i bez wątpienia bardziej empatycznie.

Kogo? Czego?
Nie ma.
Końca. (39)

Pyta poeta. Prawdopodobnie pyta o pytania. Bez sensu? A wcale nie. Bo jeśli się zastanowić – to na niektóre rzeczy nie ma odpowiedzi. Nie ma też odpowiedzi na to, ile pytań można zadać.

Poezja Filipa Zawady nie należy do tej z rodzaju łatwej i przyjemnej. Ze spokojem mogę ją zakwalifikować do tekstów egzystencjalnych. Bo Zawada przekracza pewnego rodzaju granicę, a może wchodzi w nurt rzeczny? Poeta staje się ojcem. Dla niego jest to punkt zwrotny, nie tyle w istnieniu, raczej w pytaniu o egzystencje. Dziecko jest przyczynkiem do przewartościowania form/ram otaczającego artystę świata. Przewartościowania o świat i o siebie samego:

Pierwsze dziecko jest drugie,
Bo rodzi się poza nami.
Czyim alter ego jesteśmy? (5)

Czy poeta jest dzieckiem? A może jest alter ego swojego dziecka? Albo to dziecko stanie się odzwierciedleniem swojego ojca? Żeby zadać takie pytania, najpierw musiał do nich dojrzeć, najpierw poeta osiągnął spokój. Gdzieś w tle wierszy przeplata się szpital, pielęgniarki, poród. To jakby tło to powiedzenia tego, że „Każda rzeka ma suche dno […]” (12.). Albo jest odwrotnie – wszystko, co dzieje się w tle, jest wymierną istnienia poety. Jest czymś najważniejszym, a woda w rzekach to podłoże egzystencji. Można do niej wejść, popłynąć albo się utopić. Trzeba uważać na fale – nie wszyscy czują przed nimi respekt.

W tomiku Filipa Zawady jest życie, przemijanie, jest Bóg. Pojawiają się pokolenia, syn, dziadek, on sam. Jest też miłość, choć sam autor pisze, że to słowo występuje tylko dwa razy. Z doświadczania miłości buduje poezję. Bo chyba nie pomylę się, stwierdzając, że dziecko odgrywa tu istotną, a właściwie najważniejszą rolę.

Muszę kończyć. Pomyśleć o poezji. Zresztą już się robi ciemno.

Wieczór. Po kilku
Znika. Lekko zamroczony. Będę
Milczał, żeby nie zdradzić, po co przyszedłem. (7.)

Polecam po cichutku.


Recenzja ukazała się na stronie szuflada.net. Dziękujemy Autorce za wyrażenie zgody na przedruk.

O AUTORZE

Ula_Orlinska-Frymus_300x300
Ula Orlińska-Frymus

Doktorantka US, studentka Judaistyki UJ, od niedawna Krakowianka z tęsknotą za Szczecinem. ukonczyła szkołę dla emigrantów w Izraelu oraz podyplomowe studium nauki o Holokauście na UWr, autorka reportaży z Izraela i Japonii, zakochana w Harukim Murakamim, sushi i komiksach Rutu Modan. A przede wszystkim - mama Franka.

powiązania

KSIAZKI_Pod-slonce-bylo

Filip Zawada Pod słońce było

recenzje / ESEJE Ula Orlińska-Frymus

Recenzja Uli Orlińskiej-Frymus z książki Pod słońce było Filipa Zawady, która ukazała się 22 stycznia 2015 roku na stronie szuflada.net.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Nudelman

Justyna Bargielska Nudelman

recenzje / ESEJE Ula Orlińska-Frymus

Recenzja Uli Orlińskiej-Frymus z książki Nudelman Justyny Bargielskiej.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Trzy-sciezki

Między poezją a prozą

recenzje / ESEJE Marta Dudek

Recenzja Marty Dudek z książki Trzy ścieżki nad jedną rzeką sumują się Filipa Zawady, która ukazała 19 marca 2014 roku na stronie literatki.com.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Trzy-sciezki

Wiersz w drodze

recenzje / KOMENTARZE Filip Zawada

Autorski komentarz do fragmentu tekstu Trzy ścieżki nad jedną rzeką sumują się.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Trzy-sciezki

Różnicowanie sumy

recenzje / IMPRESJE Przemysław Rojek

Esej Przemysława Rojka towarzyszący premierze książki Trzy ścieżki nad jedną rzeką sumują się Filipa Zawady.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Trzy-sciezki

Jeśli to przez tę rozmowę w korytarzu

wywiady / O KSIĄŻCE Filip Zawada Katarzyna Fetlińska

Z Filipem Zawadą o książce Trzy ścieżki nad jedną rzeką sumują się rozmawia Katarzyna Fetlińska.

WIĘCEJ