recenzje / KOMENTARZE

Historia jednego akapitu: „Pałac, zegar, winda”

Janusz Rudnicki

Autorski komentarz Janusza Rudnickiego, towarzyszący premierze książki Człowiek na rondzie, wydanej w Biurze Literackim 26 czerwca 2023 roku.

Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Sto­ję pod Cen­tral­nym, mgła, nie widać wie­życz­ki Pała­cu, nie widać na nim godzi­ny.


Po nocy hucz­nej z same­go rana pod Dwor­cem Cen­tral­nym, War­sza­wa. Przy­tom­ny na pół, patrzę na Pałac Kul­tu­ry, zadzie­ram sko­ło­wa­ny łeb i nie widzę wie­życz­ki, nie widzę zega­ra na niej, bo mgła. Wsia­dam do pocią­gu, jadę, jadę, alko­hol scho­dzi, ale nie scho­dzi ten obraz, mnie z zadar­tą gło­wą i nie­wi­docz­ne­go zega­ra, bo mgła. Pierw­sze zda­nie więc wyklu­wa się samo: „Sto­ję pod Cen­tral­nym, mgła, nie widać wie­życz­ki Pała­cu, nie widać na nim godzi­ny”.

Kie­dyś musia­ło tak być, że prze­chod­nie nań patrzy­li, a jak była mgła, to ci, któ­rzy zegar­ka nie mie­li, pyta­li o godzi­nę tych, któ­rzy go mie­li (tego moty­wu uży­ję w ostat­nim opo­wia­da­niu, „Tok wyda­rzeń”). Pierw­sze zda­nie jak klo­cek domi­no, jeśli pada, to paść musi następ­ne: „Daw­no temu w całej sto­li­cy jeden był tyl­ko zegar, ten wła­śnie. Czwór­po­sta­cio­wy, na każ­dą stro­nę jeden. I gdy przy­szła mgła, nikt nie wie­dział, któ­ra godzi­na. Męż­czyź­ni z pra­cy nie mogli wyjść, a kobie­ty za mąż”. A potem kto? Kto pod wte­dy nim stoi? Przy­po­mi­na mi się win­dziar­ka w pała­cu, na krze­śle z góry i na dół przez cały dzień, co za życio­rys! Moja mat­ka mogła­by nią być, a wte­dy stać pod Pała­cem musiał­by ojciec, i jeśli tak, to wte­dy ja poczę­ty zosta­je w sto­li­cy, w win­dzie. No, i już, dalej już z gór­ki.

Ten pierw­szy aka­pit, ten począ­tek był jak bom­ba kase­to­wa, eks­plo­do­wa­ło jed­no zda­nie, a z nie­go następ­ne. Wyszedł z tego tekst krót­ki, ale nie­ko­niecz­nie mały. Potem następ­ny w tym sty­lu i następ­ny, aż te wszyst­kie kawał­ki zmon­to­wa­ły się jak tetrix, w posta­ci Czło­wie­ka na ron­dzie wła­śnie.

O autorze

Janusz Rudnicki

Pisarz, felietonista. Internowany 13 grudnia 1981 roku, dwa lata później opuścił Polskę, mieszkał w Hamburgu, a potem w Pradze i Luksemburgu. Debiutował w paryskiej „Kulturze” w 1986 roku opowiadaniem „Można żyć”. Autor m.in. książek: Można żyć (1992, Nagroda im. Stanisława Piętaka), Męka kartoflana (2000), Chodźcie, idziemy (2007, nominacja do Nagrody Nike), Śmierć czeskiego psa (2009, finał Nagrody Nike i nominacja do Nagrody Literackiej Gdynia), trzytomowego Życiorysty (2014–2018) oraz Człowieka na rondzie (2023). Jedno z jego opowiadań („Cierpienia głupiego Augusta”) ukazało się w Best European Fiction 2012. Jest również laureatem Nagrody im. Samuela Bogumiła Lindego (2014). Od lat związany z „Twórczością” i „Gazetą Wyborczą”. Od ponad dekady mieszka w Warszawie i bardzo to sobie ceni.

Powiązania

Piaskownica i cmentarz

wywiady / o książce Artur Burszta Janusz Rudnicki

Roz­mo­wa Artu­ra Bursz­ty z Janu­szem Rud­nic­kim, towa­rzy­szą­ca pre­mie­rze książ­ki Janu­sza Rud­nic­kie­go Dwor­ce, wyda­nej w Biu­rze Lite­rac­kim 6 paź­dzier­ni­ka 2026 roku.

Więcej

Rozmowy na koniec: odcinek 15 Janusz Rudnicki

nagrania / transPort Literacki Różni autorzy

Pięt­na­sy odci­nek z cyklu „Roz­mo­wy na koniec” w ramach festi­wa­lu Trans­Port Lite­rac­ki 28. Muzy­ka Resi­na.

Więcej

Człowiek na rondzie

nagrania / transPort Literacki Janusz Rudnicki Resina

Czy­ta­nie z książ­ki Czło­wiek na ron­dzie z udzia­łem Janu­sza Rud­nic­kie­go w ramach festi­wa­lu Trans­Port Lite­rac­ki 28. Muzy­ka Resi­na.

Więcej

Zbieg z okoliczności

wywiady / o książce Janusz Rudnicki Mirek Kulisz

Roz­mo­wa Miro­sła­wa Kuli­sza z Janu­szem Rud­nic­kim, towa­rzy­szą­ca pre­mie­rze książ­ki Czło­wiek na ron­dzie Janu­sza Rud­nic­kie­go, wyda­nej w Biu­rze Lite­rac­kim 26 czerw­ca 2023 roku.

Więcej

Człowiek na rondzie (2)

utwory / zapowiedzi książek Janusz Rudnicki

Frag­men­ty zapo­wia­da­ją­ce książ­kę Czło­wiek na ron­dzie Janu­sza Rud­nic­kie­go, któ­ra uka­że się w Biu­rze Lite­rac­kim 26 czerw­ca 2023 roku.

Więcej

Człowiek na rondzie

utwory / zapowiedzi książek Janusz Rudnicki

Frag­men­ty zapo­wia­da­ją­ce książ­kę Czło­wiek na ron­dzie Janu­sza Rud­nic­kie­go, któ­ra uka­że się w Biu­rze Lite­rac­kim 26 czerw­ca 2023 roku.

Więcej

Rozmowy na koniec: odcinek 15 Janusz Rudnicki

nagrania / transPort Literacki Różni autorzy

Pięt­na­sy odci­nek z cyklu „Roz­mo­wy na koniec” w ramach festi­wa­lu Trans­Port Lite­rac­ki 28. Muzy­ka Resi­na.

Więcej

Człowiek na rondzie

nagrania / transPort Literacki Janusz Rudnicki Resina

Czy­ta­nie z książ­ki Czło­wiek na ron­dzie z udzia­łem Janu­sza Rud­nic­kie­go w ramach festi­wa­lu Trans­Port Lite­rac­ki 28. Muzy­ka Resi­na.

Więcej

Zbieg z okoliczności

wywiady / o książce Janusz Rudnicki Mirek Kulisz

Roz­mo­wa Miro­sła­wa Kuli­sza z Janu­szem Rud­nic­kim, towa­rzy­szą­ca pre­mie­rze książ­ki Czło­wiek na ron­dzie Janu­sza Rud­nic­kie­go, wyda­nej w Biu­rze Lite­rac­kim 26 czerw­ca 2023 roku.

Więcej

Na rondzie i pod prąd

recenzje / ESEJE Grzegorz Małecki

Recen­zja Grze­go­rza Małec­kie­go, towa­rzy­szą­ca pre­mie­rze książ­ki Czło­wiek na ron­dzie Janu­sza Rud­nic­kie­go, wyda­nej w Biu­rze Lite­rac­kim 26 czerw­ca 2023 roku.

Więcej

Człowiek na rondzie (2)

utwory / zapowiedzi książek Janusz Rudnicki

Frag­men­ty zapo­wia­da­ją­ce książ­kę Czło­wiek na ron­dzie Janu­sza Rud­nic­kie­go, któ­ra uka­że się w Biu­rze Lite­rac­kim 26 czerw­ca 2023 roku.

Więcej

Człowiek na rondzie

utwory / zapowiedzi książek Janusz Rudnicki

Frag­men­ty zapo­wia­da­ją­ce książ­kę Czło­wiek na ron­dzie Janu­sza Rud­nic­kie­go, któ­ra uka­że się w Biu­rze Lite­rac­kim 26 czerw­ca 2023 roku.

Więcej

Na rondzie i pod prąd

recenzje / ESEJE Grzegorz Małecki

Recen­zja Grze­go­rza Małec­kie­go, towa­rzy­szą­ca pre­mie­rze książ­ki Czło­wiek na ron­dzie Janu­sza Rud­nic­kie­go, wyda­nej w Biu­rze Lite­rac­kim 26 czerw­ca 2023 roku.

Więcej