Przykrywka czegoś głębszego

Wśród współ­cze­śnie uka­zu­ją­cych się debiu­tów pro­za­tor­skich sto­sun­ko­wo rzad­ko zda­rza­ją się takie, któ­re żeby odsło­nić peł­nię swo­jej war­to­ści, umie­jęt­nie wcią­ga­ją czy­tel­nicz­kę na poziom głęb­szy niż ten, na któ­rym uwa­gę przy­ku­wa­ją chwy­tli­we, efek­tow­ne fra­zy. Do takich ksią­żek nale­żą Nibynóżki Darii Sobik – ambit­ny pro­jekt powie­ścio­wy wyło­wio­ny w Poło­wie 2026, opar­ty na śmia­łym pomy­śle na fabu­łę, ale nie tyl­ko: odsła­nia­ją­cy też przed czy­tel­nicz­ką coraz to kolej­ne war­stwy i para­dok­sy, by pod pozo­rem zwy­kłej-nie­zwy­kłej histo­rii prze­my­cić opo­wieść znacz­nie bar­dziej uni­wer­sal­ną i praw­do­po­dob­ną, niż suge­ro­wa­ły­by pro­ste hasła, jaki­mi z pozo­ru wystar­czy­ło­by opi­sać książ­kę.

A jest tych haseł nie­ma­ło. Sen­ne ślą­skie mia­stecz­ko, her­sto­ria, pokąt­na sprze­daż psy­cho­sty­mu­lan­tów przez nar­ra­tor­kę, czter­dzie­sto­dwu­let­nią kio­skar­kę, bynaj­mniej nie ano­ni­mo­wą ani na stro­nach powie­ści, ani w lokal­nej spo­łecz­no­ści. Bez­u­stan­ne lawi­ro­wa­nie mię­dzy pra­cą, rodzi­ną, odbie­ra­niem i dostar­cza­niem towa­ru. Codzien­na sprze­daż gazet,  krzy­żó­wek i pre­zer­wa­tyw, samo­dziel­ne wycho­wy­wa­nie małe­go syna, wspie­ra­nie doro­słej cór­ki, opie­ka nad mat­ką. Codzien­ne wizy­ty w par­ku z zawi­niąt­kiem ukry­tym w szpa­rze pod­pa­ski, żeby obsłu­żyć klient­ki, czę­sto będą­ce jed­no­cze­śnie daw­ny­mi kole­żan­ka­mi z kla­sy, sąsiad­ka­mi, żona­mi i mat­ka­mi. Codzien­na prze­moc domo­wa. Nie­ocze­ki­wa­na kon­ku­ren­cja w bran­ży, bycie pod obser­wa­cją poli­cji i szan­sa sta­nię­cia na cze­le diler­skie­go gan­gu. A w tym wszyst­kim powra­ca­ją­ce do nar­ra­tor­ki pyta­nie: czy ugrun­to­wa­nie w sobie umie­jęt­no­ści prze­kra­cza­nia wła­snych gra­nic i życia na gra­ni­cy pra­wa to aby na pew­no wystar­cza­ją­ce warun­ki, żeby zna­leźć w sobie siłę do nie­za­leż­no­ści? Do dal­sze­go życia?

Samo pro­ste wyli­cze­nie tema­tów, któ­re poru­sza w debiu­cie Daria Sobik, odda­je, mam nadzie­ję, roz­mach Nibynóżek – ale suma ele­men­tów, jak wspo­mnia­no, to prze­cież w tym przy­pad­ku zale­d­wie począ­tek, idzie za nimi bowiem lek­kość ich splo­tu. Opo­wieść wybrzmie­wa zaś wła­snym, żywio­ło­wym i para­dok­sal­nie jed­no­cze­śnie sen­nym ryt­mem i fra­zą, któ­re nawet pozor­nie bła­hym, codzien­nym zda­rze­niom nada­ją ran­gę rewo­lu­cyj­nych prze­wro­tów, a tra­dy­cyj­nie dra­ma­tycz­nym zwro­tom akcji – ran­gę wpraw­dzie efek­tow­ne­go, ale zale­d­wie wtór­ne­go incy­den­tu. Bo Nibynóżki to książ­ka będą­ca wyra­zem nie tyl­ko lite­rac­kie­go talen­tu autor­ki, dra­ma­turż­ki i dra­ma­to­pi­sar­ki, ale też, wyni­ka­ją­cej być może z owe­go teatral­ne­go zaple­cza, nie­kwe­stio­no­wa­nej zręcz­no­ści w powo­ły­wa­niu do życia peł­no­krwi­stych posta­ci, słu­chu języ­ko­we­go i warsz­ta­to­wej samo­świa­do­mo­ści (wąt­ki doty­czą­ce dzia­łal­no­ści diler­skiej zosta­ły opar­te na ana­li­zach m.in. dys­ku­sji na forach tych grup). Opo­wieść opar­ta na spój­nej, powo­ły­wa­nej wart­kim i nie­rzad­ko siar­czy­stym, żywio­ło­wym języ­kiem pre­zen­ta­cji kolej­nych sekwen­cji wywro­to­wych wyda­rzeń, na czę­sto dow­cip­nych, sytu­acyj­nych dia­lo­gach, ale też na pra­cy znacz­nie bar­dziej dys­kret­nej: bez­kom­pro­mi­so­wym zawie­sza­niu gra­nic mię­dzy codzien­nym i nie­co­dzien­nym; mię­dzy cia­łem pod­po­rząd­ko­wa­nym fizjo­lo­gii i odczu­wa­ny­mi w tym cie­le aspi­ra­cja­mi; mię­dzy kąśli­wą iro­nią, czar­nym humo­rem, obsce­nicz­no­ścią i nie­wąt­pli­wym poczu­ciem odpo­wie­dzial­no­ści nar­ra­tor­ki za swo­ją budo­wa­ną pro­wi­zo­rycz­ny­mi środ­ka­mi, nie­co­dzien­ną kobie­cą ase­ku­ra­cyj­ną sieć wspar­cia.

Bo Nibynóżki to też – war­to pod­kre­ślić zamiast zakoń­cze­nia, nie tyl­ko w tym celu, żeby nie powta­rzać argu­men­tów – nie­oczy­wi­sta opo­wieść o tro­sce. Może­my ją posta­wić mię­dzy inny­mi waż­ny­mi pre­mie­ra­mi ostat­nich dwóch lat: ese­ja­mi Olgi Git­kie­wicz Szy­jąc, Aga­ty Siko­ry Jak wyjść z sie­bie czy powie­ścią Anny Cie­plak Isto­ty zależ­ne. To powieść w peł­nym tego sło­wa współ­cze­sna, kon­struk­tyw­nie wcho­dzą­ca w dia­log z żywo roz­wi­ja­ją­cym się wie­lo­gło­sem o kuli­sach kobie­cej spraw­czo­ści, soli­dar­no­ści, współ­pra­cy. Bynaj­mniej nie cho­dzi tu jed­nak o kon­wen­cjo­nal­ne dia­gno­zy wybie­ga­ją­ce ku postu­la­tom spod zna­ku girl power czy snu­cie krze­pią­cej kobie­cej histo­rii ludowej/pozamiejskiej, żeby przej­rzeć się w jej nostal­gicz­nym zwier­cia­dle. Jeśli już, Nibynóżki przy­wra­ca­ły­by sta­ry, femi­ni­stycz­no-queero­wo-pun­ko­wy postu­lat all girls to the front – tyle że te dziew­czy­ny nazy­wa­ły­by się Jola, Iza lub Maja i oka­zjo­nal­nie uży­wa­ły­by gwa­ry ślą­skiej, bo jak wia­do­mo, gwa­ra ślą­ska to zawsze przy­kryw­ka cze­goś głęb­sze­go. Tytu­ło­we niby­nóż­ki powsta­ją z orga­ni­zmów w wyni­ku roz­gnie­ce­nia cia­ła. Uła­twia­ją peł­za­nie i odbie­ra­nie bodź­ców. Czy nar­ra­tor­ka sta­nie na wła­snych nogach i w jakiej for­mie wyj­dzie na ląd? Sprawdź­cie.