„RazemOsobno” w 32. sezonie Biura Literackiego
Rozpoczynamy 32. sezon działalności Biura Literackiego i już na starcie zdradzamy hasło przyszłorocznego TransPortu Literackiego, który odbędzie się między 22 a 25 kwietnia 2027 roku. „RazemOsobno” stanie się motywem przewodnim festiwalu, ale także osią debat programowych, rozmów i książek publikowanych w najbliższych miesiącach.
Przez pierwsze lata festiwal organizowany przez Biuro Literackie był przede wszystkim miejscem spotkań autorów i czytelników. Przyjaznym Portem, do którego wpływało się po literaturę mniej obecną w głównym nurcie – odważną, poruszającą się pod prąd, zarówno w polszczyźnie, jak i w innych językach. To tutaj po raz pierwszy słyszało się głosy, które zostawały z nami na lata. Relacja była prosta: autor przynosił tekst, czytelnik przychodził po lekturę, rozmowę i doświadczenie uczestniczenia w czymś ważnym.
Z czasem festiwal przestał mieścić się w tym prostym układzie i transformował się w coraz bardziej złożony organizm relacji, działań oraz form uczestnictwa. Literatura zaczęła funkcjonować równocześnie w wielu językach, mediach i środowiskach. Obok autorów i czytelników pojawili się tłumacze, kuratorzy, animatorzy, twórcy innych sztuk oraz ci, którzy zapewniają obecność literatury w internecie, podczas wydarzeń, w bibliotekach, księgarniach i lokalnych społecznościach.
Współczesna literatura nie tworzy już jednego obiegu, jednego centrum i jednego rytmu rozmowy. Działa równocześnie w wielu środowiskach, językach i wrażliwościach. Czasem te mikroświaty spotykają się, czasem istnieją obok siebie osobno. TransPort Literacki nie próbuje tych różnic unieważniać. Tworzy między nimi przestrzeń rozmowy, przepływu i spotkania. Z tej przemiany wyrasta hasło „RazemOsobno” – dalszy ciąg pytań o granice, ruch i zmianę postawionych podczas poprzedniej edycji festiwalu.
TransPort Literacki podąża za tymi zmianami, a może nawet trochę je inicjuje, stając się przestrzenią wspólnej pracy nad tekstem funkcjonującym równocześnie w różnych formach, językach i obiegach kultury. Literatura nie mieści się już w jednym gatunku, medium i sposobie opowiadania. Dlatego zmieniamy Połów, który przez lata był miejscem debiutów poetyckich, później także prozatorskich, a dziś otwiera się na dramat, przekład, scenariusz i piosenkę.
Świat książek potrzebuje dzisiaj nie tylko nowych twórców, ale także ludzi przygotowanych do współtworzenia jego życia: promowania, organizowania, moderowania i docierania z literaturą do nowych odbiorców. Dlatego nasz festiwal stał się miejscem zdobywania nowych kompetencji, doświadczeń i praktycznej pracy nad tym, jak literatura działa, przemieszcza się oraz odnajduje nowych odbiorców w świecie zmieniającym się szybciej niż dawne sposoby uczestnictwa w kulturze.
Literatura nie mówi już jednym językiem i nie spotyka się w tym samym miejscu doświadczenia. Rozprasza się na wiele głosów, środowisk czy sposobów przeżywania świata, ale wciąż próbuje tworzyć połączenia między tym, co odległe i co osobne. Jak pisał Tadeusz Sławek: wyobraźnia „łączy to, co rozproszone”. „RazemOsobno” nie jest więc opowieścią o końcu wspólnoty, lecz o świecie, w którym wspólnota przestała być czymś oczywistym.
Jak zauważyła Inga Iwasiów podczas debaty „Granice literatury”, współczesna kultura otwiera przestrzeń dla równoległych doświadczeń, języków i wrażliwości. Pytaliśmy wówczas o to, co wprawia literaturę w ruch. W nowym sezonie prowadzącym do 32. edycji TransPortu Literackiego interesować nas będzie to, co dzieje się pomiędzy. Spróbujemy chwytać momenty, w których jeszcze potrafimy się usłyszeć. Zapytamy, czy ten ruch potrafi nas jeszcze ze sobą połączyć.