recenzje / ESEJE

Poematy taty

Darek Foks

Szkic Darka Foksa opublikowany w cyklu prezentacji najciekawszych archiwalnych tekstów z dwudziestopięciolecia festiwalu Stacja Literatura.

Dla Krzysztofa Siwczyka

1

Teraz, kiedy XXI wiek w końcu się zaczął, możemy spokojnym głosem i bez obciachu powiedzieć: pisarstwo Bohdana Zadury nabiera kolorów. Urodzony w 1945 roku poeta przeżył pokolenie „bruLionu” (Nową Falę też przeżył, ale to robota dla jakiegoś kandydata na doktora sinologii, bo na polonistyce taki temat nie przejdzie) i z uśmiechem na twarzy wydał właśnie Poematy, że o „debiutanckim” tomie wierszy nie wspomnę. Publicyści „tygodników, które mają się za wzór wszelakich cnót i deklarujących otwarcie przez duże O”, zajmują się szukaniem w młodej poezji nowych kandydatów do Nobla, brzęcząc przy tym niczym Marian Krzaklewski i Wiesław Walendziak w jednym, więc jest raczej pewne, że ta poezja nie dotrze do ich rasowych uszu. Poszedłem do łazienki i popatrzyłem na uszy w lustrze. Zadowolony z ich podejrzanego kształtu, po raz kolejny wciągnąłem kilka dłuższych kawałków Zadury, bo chciałem, by ta piękna chwila trwała przynajmniej do wieczornego wydania „Panoramy”. Przy okazji zdobyłem niewąskie doświadczenie polityczne, które zapewne przyda mi się w dalszych rozważaniach natury literackiej. Jakże niewiele trzeba, by opróżnić butelkę coca-coli i zrobić z niej koktajl Mołotowa!

2

Fachowcy z kolorowych tygodników drugi akapit zaczynają zazwyczaj od przywołania danych o sprzedaży, które zdecydowanie rzutują na ich ogląd świata. Pisząc o Marcinie Świetlickim (bo tak najwygodniej), powołują się na wyniki badań przeprowadzonych na jednoosobowej próbce narodu polskiego, i stwierdzają, że popularność poety „spada sukcesywnie”. Przy okazji nazywają trzecią płytę Świetlików okropną pod każdym względem. Tak się, kurza twarz, nieszczęśliwie składa, że Perły przed wieprze to najlepsza płyta tej grupy. Trzeba tylko wyjść poza T. Love i Pink Floyd. Znowu idę do łazienki (to przez tę coca-colę) i po chwili wiem wszystko. Gdybym spoglądał na świat przez denka od słoików, też miałbym poważne problemy z opisaniem co ciekawszych wytworów rąk ludzkich. Przy okazji pragnę podziękować mojej żonie za to, że kazała powiesić lustro na wysokości, która sprawia, że muszę się schylać, żeby dokładnie ogolić twarz. Człowiek niewielkiego wzrostu nie musiałby gimnastykować się w tych warunkach, a jak wiadomo, poranne golenie ma wielki wpływ na resztę dnia. W dalszej części drugiego akapitu publicyści kolorowych czasopism, w których ciężko odróżnić reklamę od materiału redakcyjnego, stwierdzają zazwyczaj, że najlepiej sprzedają się tomiki sprawdzonych autorów. Przy okazji podają listę: Miłosz, Twardowski, Zagajewski, Szymborska, Różewicz. A gdzie Herbert? I po co tyle literek, kiedy w zupełności wystarczy Różewicz? Spytaj milicjanta, mądralo. Zaraz potem okazuje się, że ci sami publicyści pracują także na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej, bo strasznie ich interesuje zawartość podręczników szkolnych, które są dla nich (jak wyniki sprzedaży dla producenta sprawdzonego proszku) jedyną przepustką do wieczności. A wieczność wygląda mniej więcej tak: trafiamy w podręczniku na portret Zenona z Wałbrzycha, drugorzędnego poety o orientacji barbarzyńsko-homoseksualnej, aktywnego w trzeciej połowie XVII wieku (trzeciej, trzeciej), wydłubujemy mu oczy długopisem, na następnej kartce rysujemy na wysokości oczu Zenona dwa niewielkie punkciki, przykładamy kartkę z Zenonem do kartki z punkcikami i poruszamy nią w prawo i w lewo, albo w górę i w dół, zmuszając naszą koleżankę z ławki do perlistego śmiechu, który nie tylko świadczy o jej poczuciu humoru, ale jest także wyraźną zachętą do ściągnięcia z niej majtek. Po lekcjach udajemy się z koleżanką na balangę do zaprzyjaźnionego syna współwłaściciela hurtowni książek, gdzie zapominamy o Zenonie z Wałbrzycha. Nic dziwnego, że rząd III RP uwierzył w komputer, zapominając jednak, że zdolny gimnazjalista bez trudu dopasuje głowę Marii Konopnickiej do kształtnego torsu (z bujnie owłosionym łonem i stosownymi balonami, oczywiście) dorodnej szesnastki z Hamburga (dajmy na to, oczywiście). W przypadku Zenona z Wałbrzycha opieram się na wieloletnich i solidnych badaniach, a Marię Konopnicką spotykały już większe nieszczęścia. O czym jeszcze piszą ważni autorzy w ważnych tygodnikach, zanim przejdą do sedna? O tym, że młody poeta to taki, co nie przekroczył czterdziestki. O tym, że koterie i środowiska istniały od zawsze. O tym, że niektórym poetom udaje się czasem wydać bardzo dobrą książkę, ale ważny autor nie może o niej napisać do ważnego tygodnika, bo ma pilniejsze sprawy na głowie. O tym, że wiedzą, jak powinna wyglądać krytyka literacka. I o braku alternatywnej propozycji. Ponieważ Bohdan Zadura, podobnie jak „młodzi poeci”, których przeżył, nie został „autorem bestsellerowym”, nie nagrał płyty i nie trafił do podręczników, dam już sobie spokój z drugim akapitem i czym prędzej przejdę do trzeciego.

3

Czy w tych nieciekawych okolicznościach przyrody dłuższe utwory poetyckie Zadury mogą komuś poprawić nastrój?

4

Czy to prawda, że w naszej literaturze okresu wolności nic wielkiego się nie stało? Czy względy finansowe i prestiżowe rzeczywiście są motorem wszelkiego działania? Czy polityka ma wpływ na literaturę? Czy Marcel Reich-Ranicki miał rację? Czy krytyka literacka czyniła swoją powinność w przekonaniu, iż oto dzisiaj literatura polska rozwija się w stanie permanentnej rewolucji? Co otrzymaliśmy w spadku po XIX wieku, a co po Polsce Ludowej? Popyt i podaż? Co na to prasa, radio i telewizja? Gdzie jest moja sutanna? Gdzie jest mój notesik? Dlaczego w tym tygodniu poszło tylko tysiąc egzemplarzy moich zapisków? Dlaczego pani z radia nie zadzwoniła w sprawie wiersza na niedzielę? Czy pisarz jest wychowawcą narodu? Czy rzeczywiście literaturę lat dziewięćdziesiątych XX wieku odnosi się tylko do literatury lat dziewięćdziesiątych XX wieku? Co z duchem nieufności? Czy rzeczywiście wszyscy podobają się wszystkim? Czy młodzi biją starych? Czy starzy zawsze muszą posługiwać się kijami firmy Coelho&Wharton? Co na to firma Tokarczuk&Chwin, producent krążków? Dlaczego piersi Prawdy wiotczeją na naszych oczach? 4 czerwca 1989 roku?

5

Czy mam powtórzyć pytanie?

6

Nie trzeba.
Mogą.

1 marca 2001
Przypisy
[1] Pragnę w ten sposób podziękować Krzysztofowi Siwczykowi za pomoc w paromiesięcznej pracy nad tytułem tego tekstu. Podczas Fortu Legnica ’99 autor Dzikich dzieci, wygrzewający się w słońcu po festiwalowych trudach w ogródku piwnym przy Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej, wypatrzył w legnickim tłumie Bohdana Zadurę, podniósł rękę i krzyknął: „Tato!”. Okrzyk Siwczyka to jeden z najlepszych szkiców o twórczości autora Starych znajomych. Wiem coś o tym, bo przyglądałem się kiedyś z niewielkiej odległości Zadurze i Siwczykowi, maszerującym w kierunku hotelu, w którym przyszło im zamieszkać. Równi wzrostem, tak samo zgięci pod ciężarem prawie takich samych toreb podróżnych, wyglądali jak panowie z jednej bajki. Tak samo stawiali kroki i tak samo wypuszczali dym. Różniły ich tylko napisy na paczkach papierosów.

O AUTORZE

autorzy_leksykon_300x300_Foks_1
Darek Foks

Urodzony w Skierniewicach. Poeta, prozaik, redaktor i scenarzysta. Studiował na Wydziale Wiedzy o Teatrze warszawskiej Akademii Teatralnej, ukończył scenopisarstwo w łódzkiej Filmówce. Laureat m.in. głównej nagrody Konkursu na Brulion Poetycki (1993), Nagrody im. Natalii Gall (1999), Nagrody TVP Kultura (2006) za książkę Co robi łączniczka (przygotowaną wraz ze Z. Liberą), nominowaną również do Nagrody Literackiej Gdynia (2006). Laureat Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej Silesius (2014) za całokształt twórczości. Dwukrotnie nominowany do Paszportu Polityki (2000, 2004). Redaktor działu prozy w „Twórczości”. Mieszka w Skierniewicach.

powiązania

17_DŹWIĘKI__Darek Foks, Marta Podgórnik__Sonet drogi i Paradiso

Sonet drogi i Paradiso

dzwieki / WYDARZENIA Darek Foks Marta Podgórnik

Zapis całego potkania autorskiego Darka Foksa i Marty Podgórnik podczas Portu Legnica 2000.

WIĘCEJ
Kolektyw_krytyczny__Miedzy_wierszami__Miedzy_nami_2009__Barbarzyncy_czy_nie

Dyskusja „Barbarzyńcy czy nie. Dwadzieścia lat po przełomie”

nagrania / Między wierszami Bohdan Zadura Darek Foks Dariusz Nowacki Justyna Sobolewska Krzysztof Jaworski Piotr Czerniawski Piotr Śliwiński Roman Honet

Port Wrocław 2009: wypowiedzi Dariusza Nowackiego, Piotra Śliwińskiego, Justyny Sobolewskiej, Piotra Czerniawskiego, Darka Foksa, Krzysztofa Jaworskiego, Bohdana Zadury, Romana Honeta.

WIĘCEJ
NAGRANIA_Dyskusja_Poezja_a_jezyk_niski

Dyskusja „Poezja a język niski”

nagrania / Między wierszami Andrzej Sosnowski Darek Foks Marcin Świetlicki Wojciech Wilczyk

Co poezji po wulgaryzmach? Odpowiadają Wojciech Wilczyk, Marcin Świetlicki, Darek Foks i Andrzej Sosnowski.

WIĘCEJ
NAGRANIA_Dyskusja_Co_to_jest_barbarzynstwo

Dyskusja „Co to jest barbarzyństwo w poezji?”

nagrania / Między wierszami Adam Wiedemann Bohdan Zadura Darek Foks Tadeusz Pióro

Mityczne pytanie o klasycystów i barbarzyńców zadane Darkowi Foksowi, Tadeuszowi Piórze, Adamowi Wiedemannowi i Bohdanowi Zadurze.

WIĘCEJ
DZWIEKI_Tablet_taty

Tablet taty: fragmenty

dzwieki / RECYTACJE Darek Foks

Wiersze z tomu Tablet taty, zarejestrowane podczas spotkania „Barbarzyńcy i nie” na festiwalu Port Wrocław 2015.

WIĘCEJ
NAGRANIA_BARBARZYŃCY-I-NIE

Barbarzyńcy i nie

nagrania / Z Fortu do Portu Darek Foks Grzegorz Wróblewski Krzysztof Jaworski

Archiwalne nagranie z udziałem Krzysztofa Jaworskiego, Darka Foksa, Grzegorza Wróblewskiego.

WIĘCEJ
NAGRANIA_HAIKU-BIRKENAU

Haiku Birkenau

nagrania / Z Fortu do Portu Darek Foks

Darek Foks na scenie Teatru im. Modrzejewskiej. Wieczór autorski „Bitwa o Legnicę” w ramach Fortu Legnica 1999.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Proza_Darek_Foks_Historia-kina-polskiego

Komentarz Darka Foksa do krótszego motta

recenzje / KOMENTARZE Darek Foks

Komentarz Darka Foksa do motta z książki Historia kina polskiego, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 7 grudnia 2015 roku.

WIĘCEJ
WYWIADY_Darek_Foks_Panie-i-panowie

Panie i panowie, powtarzamy

wywiady / O KSIĄŻCE Darek Foks Grzegorz Tomicki

Rozmowa Grzegorza Tomickiego z Darkiem Foksem, towarzysząca premierze książki Historia kina polskiego, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 7 grudnia 2015 roku.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Tablet-taty

Komentarz do wiersza "Weronika"

recenzje / KOMENTARZE Darek Foks

Autorski komentarz Darka Foksa do wiersza „Weronika” z książki Tablet taty, która ukazała się 9 marca nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ
WYWIADY_Darek_Foks_Panie-i-panowie

Wymyślanie drwala

wywiady / O KSIĄŻCE Darek Foks Zuzanna Witkowska

Rozmowa Zuzanny Witkowskiej z Darkiem Foksem o książce Tablet taty, która ukazała się 10 marca 2015 roku nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ
WYWIADY_Bohdan_Zadura_Kropka-nad-i

Tylko nie mów, że była bez

wywiady / O PISANIU Bohdan Zadura Darek Foks

Rozmowa Darka Foksa z Bohdanem Zadurą o jego nowej książce Kropka nad i, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 22 września 2014 roku.

WIĘCEJ
RECENZJE_Zadura_Szkice-tom-2

Ważne dokumenty

recenzje / NOTKI I OPINIE Darek Foks

Recenzja Darka Foksa towarzysząca premierze dwutomowej edycji Szkiców, recenzji, felietonów Bohdana Zadury, wydanej przez Biuro Literackie 4 czerwca 2007 roku.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Przecena-map

WNP: Warszawa – Nieborów – Polska

recenzje / KOMENTARZE Darek Foks

Autorski komentarz Darka Foksa poświęcony książce Przecena map.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Tablet-taty

Tablet taty

recenzje / ESEJE Monika Piotrowska-Wegner

Recenzja Moniki Piotrowskiej-Wegner z książki Darka Foksa Tablet taty, która ukazała się na blogu monweg.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Tablet-taty_1

Szlifowane chropawym pumeksem

recenzje / ESEJE Marek Olszewski

Recenzja Marka Olszewskiego z książek Susza i Tablet taty, która ukazała się w czasopiśmie „Nowe Książki”.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Proza_Darek_Foks_Historia-kina-polskiego

Polska szkoła montażu literackiego. Przypadek Darka Foksa

recenzje / IMPRESJE Klaudia Muca

Esej Klaudii Mucy towarzyszący premierze książki Darka Foksa Historia kina polskiego, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 7 grudnia 2015 roku.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Tablet-taty

Liryczne migawki

recenzje / ESEJE Sylwia Sekret

Recenzja Sylwii Sekret z książki Darka Foksa Tablet taty, która ukazała się na stronie Lubimyczytać.pl

WIĘCEJ
KSIAZKI_Tablet-taty_2

Ach, gdzie są niegdysiejsze foldery!

recenzje / ESEJE Karolina Górniak

Recenzja Karoliny Górniak z książki Tablet taty Darka Foksa, która ukazała się 30 kwietnia 2015 roku w portalu Xiegarnia.pl.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Tablet-taty_1

Że zapytam

recenzje / IMPRESJE Piotr Lorkowski

Esej Piotra W. Lorkowskiego z książki Tablet taty Darka Foksa, która ukazała się 9 marca 2015 roku nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Przecena-map

Czapajew wypłynął, czyli nowe klejenie starych map

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego poświęcony książce Przecena map Darka Foksa.

WIĘCEJ