recenzje / KOMENTARZE

Pomiędzy dźwiękami

Katarzyna Jakubiak

Autorski komentarz Katarzyny Jakubiak, towarzyszący premierze książki Obce stany, wydanej w Biurze Literackim 13 czerwca 2022 roku.

Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

“(…) ci, których los rzucił, jak mnie, pomiędzy dźwięki” – napisałam w jednym z tekstów w Obcych stanach. Moja emigracja do USA była bardziej wynikiem splotu różnych przypadkowych okoliczności niż świadomego wyboru. Chyba dlatego, mimo że od ponad dwudziestu lat mieszkam w anglojęzycznej przestrzeni, mimo że pracuję, bawię się, myślę i często śnię po angielsku, dla większości mojego twórczego pisania wybrałam język polski. W praktyce oznacza to, że przekład jest niemal stałą częścią mojego procesu twórczego. Wydarzenia, które przeżyłam lub zaobserwowałam w języku angielskim, „przerabiam” na język polski. A to mozolna praca. Nie wszystko przychodzi naturalnie. Wyszukuję zapomniane słowa, nazwy lub związki frazeologiczne w słownikach; często walczę, żeby wyrwać się z jakiegoś obcego rytmu mowy, który stara się zawłaszczyć moje polskie zdania; czasem tracę rozeznanie w tym, co jest obce, a co nie. Zmęczona tymi zmaganiami, przeklinam i pytam sama siebie: „Dlaczego to sobie robię?” Nierzadko pytają mnie też o to inni, szczególnie Amerykanie, którym trudno zrozumieć moją doborowolną rezygnację z korzyści, jakie przynosi pisanie po angielsku. Zwykle odpowiadam im, że pisząc po polsku, zyskuję jakąś formę obecności w Polsce, równoległą do mojej fizycznej obecności w Ameryce. Wyemigrowałam z kraju, ale nie chcę wyemigrować z języka. W myślach dopowiadam jeszcze, że rytmy języka, w którym zadomowiłam się jako dorosła, nigdy nie wywołają we mnie takich twórczych ekstaz, jakie potrafi wzbudzić rytm języka dzieciństwa.

Ale jest jeszcze jedna korzyść takiego tworzenia „w przekładzie”: poczucie wolności, jakie przynosi akt zacierania granic. Kilka razy zdarzyło mi się napisać tekst w jednym języku, potem przetłumaczyć go w całości lub w części na drugi, potem znów częściowo na ten pierwszy i pracować tak nad tekstem, aż nie sposób było określić, co jest w tym przypadku językiem oryginału. Uwielbiam alchemię tego procesu. Uwielbiam, kiedy języki zlewają się w jedno, objawiając swoją naturę jako część jednego bytu. Przypominam sobie wtedy, że tak naprawdę nie muszę przed nikim się tłumaczyć, dlaczego tworzę po polsku czy po angielsku ani martwić się, czy jeden język nie wchłonął w siebie rytmów drugiego. Może wystarczy powiedzieć, że tworzę w języku, a to już samo w sobie jest aktem przekładu świata.

Moje pragnienie zacierania granic dotyczy także tzw. „gatunków” pisarstwa. Ponieważ pracuję w amerykańskim środowisku akademickim, gdzie tradycyjnie, nawet w sferze creative writing, obowiązuje podział na dyscypliny i specjalizacje, nieraz czuję cichą presję mojego otoczenia, bym dała się zaszufladkować.

– Określ się wreszcie – latami mówił mi jakiś wewnętrzny głos, chyba pod wpływem kategorii, które widywałam na stronach uniwersytetów, wydawnictw akademickich i profesjonalnych organizacji. – Jesteś naukowczynią, tłumaczką czy pisarką? A jeśli pisarką, to piszesz fikcję czy niefikcję? Chyba nie myślisz, żeby przy tym wszystkim flirtować także z poezją?

Dopiero przy pisaniu Obcych stanów postanowiłam zignorować szufladki i odetchnąć. Pewnie w końcu dojrzałam, a może wszyscy dojrzeliśmy, bo kategorie, na stronach, które przeglądałam, także zaczęły się rozluźniać. Już żaden głos nie kazał mi się określać.

– Po prostu pisz – mówił tylko.

W Obcych stanach jestem cała – ja-pisarka tekstów naukowych i krytycznych, ja-tłumaczka, ja-twórczyni fikcji, ja-pisarka niefikcji, ja-poetka. Jedna z moich ulubionych autorek amerykańskich, Leslie Marmon Silko, napisała kiedyś, że w tradycji Indian Laguna Pueblo, z której pochodzi, wszystkie przejawy „tworzenia w języku” określa się tylko jednym słowem: „a telling” – „mówienie”. W Obcych stanach po prostu mówię. Mówię o moim świecie, tym pomiędzy dźwiękami. Nie zastanawiajcie się, gdzie mnie przypisać. Jedynie mnie posłuchajcie.

O AUTORZE

Katarzyna Jakubiak

Pisarka, tłumaczka, naukowczyni i pedagożka. Wykłada literaturę i pisanie na Millersville University w Pensylwanii. Naukowo zajmuje się głównie literaturą diaspory afrykańskiej i jej międzynarodową recepcją oraz zagadnieniami przekładu. Laureatka nagrody „Literatury na Świecie” (2006) za przekład tomu wierszy Yusefa Komunyaki Pochwała miejsc ciemnych. Autorka zbioru opowiadań Nieostre widzenia (Biuro Literackie, 2012) nominowanego do Nagrody Literackiej Europy Środkowej Angelus oraz Nagrody Literackiej dla Autorki Gryfia. Od ponad 20 lat mieszka w USA, w tym przez ostatnie 15 lat w hrabstwie Lancaster w Pensylwanii.

powiązania

Wychodzić poza wąską perspektywę własnego doświadczenia

debaty / ANKIETY I PODSUMOWANIA Katarzyna Jakubiak

Odpowiedzi Katarzyny Jakubiak na pytania Tadeusza Sławka w „Kwestionariuszu 2022”.

WIĘCEJ

Poczucie wiecznego nieprzyzwyczajenia

wywiady / O KSIĄŻCE Izabela Poniatowska Katarzyna Jakubiak

Rozmowa Izabeli Poniatowskiej z Katarzyną Jakubiak, towarzyszący premierze książki Obce stany, która ukaże się w Biurze Literackim 13 czerwca 2022 roku.

WIĘCEJ

Matka patrzy na amerykańskie obozy Straży Granicznej

felietony / cykle PISARZY Katarzyna Jakubiak

10. odcinek cyklu „Obce stany” autorstwa Katarzyny Jakubiak.

WIĘCEJ

Skupienie światów (czytając Ahdaf Soueif w Ameryce)

felietony / cykle PISARZY Katarzyna Jakubiak

8. odcinek cyklu „Obce stany” autorstwa Katarzyny Jakubiak.

WIĘCEJ

Nadzieja po Pittsburghu

felietony / Katarzyna Jakubiak

7. odcinek cyklu „Obce stany” autorstwa Katarzyny Jakubiak.

WIĘCEJ

Moje widzenie rzeczywistości jest nieostre

wywiady / O KSIĄŻCE Justyna Sobolewska Katarzyna Jakubiak Sławomir Iwasiów

Rozmowa Sławomira Iwasiowa i Justyny Sobolewskiej z Katarzyną Jakubiak, towarzysząca premierze e-booka Nieostre widzenia, wydanego w Biurze Literackim 23 lutego 2016 roku.

WIĘCEJ

W złudzeniu

recenzje / KOMENTARZE Katarzyna Jakubiak

Autorski komentarz Katarzyny Jakubiak towarzyszący premierze e-booka Nieostre widzenia, wydanego w Biurze Literackim 23 lutego 2016 roku.

WIĘCEJ

Ustanawianie umiejscowienia

recenzje / ESEJE Aleksandra Grzemska

Recenzja Aleksandry Grzemskiej, towarzysząca premierze książki Obce stany Katarzyny Jakubiak, wydanej w Biurze Literackim 13 czerwca 2022 roku.

WIĘCEJ

Poczucie wiecznego nieprzyzwyczajenia

wywiady / O KSIĄŻCE Izabela Poniatowska Katarzyna Jakubiak

Rozmowa Izabeli Poniatowskiej z Katarzyną Jakubiak, towarzyszący premierze książki Obce stany, która ukaże się w Biurze Literackim 13 czerwca 2022 roku.

WIĘCEJ

Ustanawianie umiejscowienia

recenzje / ESEJE Aleksandra Grzemska

Recenzja Aleksandry Grzemskiej, towarzysząca premierze książki Obce stany Katarzyny Jakubiak, wydanej w Biurze Literackim 13 czerwca 2022 roku.

WIĘCEJ

Znaczenia i trzewia

recenzje / IMPRESJE Aleksandra Grzemska

Recenzja Aleksandry Grzemskiej towarzysząca premierze e-booka Katarzyny Jakubiak Nieostre widzenia, wydanego w Biurze Literackim 23 lutego 2016 roku.

WIĘCEJ

Obcy w mieście Cracow, czyli Ameryka!

recenzje / ESEJE Katarzyna Northeast

Recenzja Katarzyny Northeast towarzysząca premierze e-booka Nieostre widzenia Katarzyny Jakubiak, wydanego w Biurze Literackim 23 lutego 2016 roku.

WIĘCEJ

Dojrzewanie do Ameryki

recenzje / ESEJE Tymoteusz Milas

Recenzja Tymoteusza Milasa z książki Nieostre widzenia Katarzyna Jakubiak, która ukazała się w sierpniu 2013 roku w miesięczniku „Lampa”.

WIĘCEJ