recenzje / ESEJE

Świat w kawałkach

Marcin Orliński

Recenzja Marcina Orlińskiego, towarzyszące premierze książki Naraz Julii Szychowiak, wydanej w Biurze Literackim 4 kwietnia 2016 roku.

Okladka__Naraz__BL Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Wybór wierszy stwarza zawsze nową sytuację lekturową. Utwory, które wcześniej były porozrzucane po różnych książkach, oto zostają ułożone obok siebie. Czytelnik może spojrzeć na nie w inny sposób niż podczas pierwszej lektury, a może nawet inaczej je zinterpretować. Wybór mówi też wiele o tekstach pominiętych. Prowokuje do pytania, dlaczego ten czy inny tekst został odrzucony. Bo przecież gdyby redaktor pokusił się o inne utwory, powstałaby zupełnie inna książka.

Naraz to zbiór, który ukazał się w nowej serii Biura Literackiego, 22. Wiersze podróżne. Seria o tyle wyjątkowa, że w rolę redaktora wciela się autor, a teksty nie są ułożone chronologicznie. Do wyboru weszło dwanaście tekstów z tomu Po sobie (2007) i tylko po pięć ze zbiorów Wspólny język (2009) i Intro (2014). Tak rozłożone akcenty sprawiają, że w książce dominuje poetyka, od której Julia Szychowiak zaczęła ostatnio odchodzić. Wśród tematów, które powracają w tych wierszach, na plan pierwszy wysuwa się tożsamość. Przede wszystkim tożsamość cielesna, ale w drugiej kolejności – również seksualna. Szychowiak problematyzuje instytucję podmiotu, bierze ją w nawias, a nawet podważa. W pierwszym wierszu, Ślad, który pochodzi z tomu Po sobie, wyznaje: „Jestem widoczna, póki sen mną kaszle,/ dopóki cień wsparty jest ciałem”. Z kolei w ostatnim utworze, [Łóżko, w którym leżę, puste] (z tego samego tomu), dopytuje: „Nie pamiętam tej kobiety, w której chodzę/ i z którą sypiam. Cudzym oddycham, w cudze/ włosy wpinam dłonie. Kim piszę?/ Kim będę to czytać?”.

W tomie Po sobie, a co za tym idzie również w opublikowanym właśnie wyborze, dominuje optyka snu. Świat, który wyłania się z tych wierszy, jest pokawałkowany. Żadnej całości, tylko fragment. W wierszu [Widziałam jak leżymy ogromni nad dachami] z tomu Wspólny język, poetka pisze: „Widziałam jak leżymy ogromni nad dachami,/ i pamiętam mgłę domu, kiedy znikał/ powoli, tuż po mnie”. Nierealne, fantastyczne obrazy budzą skojarzenia z nurtem ośmielonej wyobraźni, a zwłaszcza poezją Romana Honeta. Do tego dochodzi rozedrgana ontologia i wysoki poziom metaforyzacji języka. Warto jednak dodać, że w przeciwieństwie do autora Serca poetka nie sięga po język baśni czy przypowieści i raczej pozostaje w pobliżu języka potocznego. Więcej tu bowiem Krystyny Miłobędzkiej, z której Szychowiak zaczerpnęła zresztą motto do swojej debiutanckiej książki. Jeśli szukać bardziej odległych skojarzeń, można by przywołać Stanisława Grochowiaka, zwłaszcza wtedy, gdy cielesność zostaje skonfrontowana z materią nieożywioną, np. szkłem czy drewnem. Gdyby akcenty w książce były inaczej rozłożone, opowieść – również pod względem językowym – potoczyłaby się inaczej. Bo przecież w tomie Intro Szychowiak uprościła liryczny warsztat i zrezygnowała z piętrzących się metafor.

Ważne miejsce w książce Naraz zajmuje życie erotyczne bohaterki lirycznej. Kiedy kładzie się nago i przypomina sobie ciała mężczyzn, konstatuje: „to nie dotyk, a pamięć po dotyku/ zjada mi skórę i skamle” ([Ilekroć kładę się nago, przypominam sobie] z tomu Wspólny język). Z kolei w utworze Mniej z tomu Po sobie bohaterka pyta: „Gdybym mogła cię jeszcze/ raz zacząć, gdzie mam zaczynać?”. Szychowiak nierzadko konstruuje tożsamość swojej bohaterki za pośrednictwem relacji erotycznej z mężczyzną lub kobietą – chwilowej, trudnej do nazwania, wymykającej się wzorcom lirycznym, a czasem również tradycyjnym wartościom i normom społecznym. W wierszu z tomu Intro bohaterka wyznaje, że „noc z kobietą to jednak kosmos”.

Wiersze z tomu Naraz uzupełniają się, wytrącają z całego systemu oczekiwań, z którym podchodzi się do lektury, otwierają oczy na nowe tropy interpretacyjne. I choć zabrakło mi może kilku tekstów z tomów Wspólny język czy Intro, wybór autorki szanuję, a opowiedziana historia wydaje mi się interesująca. Dobrych historii na podstawie książek Szychowiak można by zresztą zrobić więcej – z innych kawałków i przeciw innym całościom.

O AUTORZE

autorzy_leksykon_300x300_Orlinski
Marcin Orliński

Urodzony w 1980 roku. Poeta, krytyk literacki, publicysta. Absolwent filozofii na Uniwersytecie Warszawskim i studiów doktoranckich w Instytucie Badań Literackich PAN. Redagował rubrykę „Wiersz Przekroju” w tygodniku „Przekrój” i serię wydawniczą „Biblioteka Debiutów” przy „Zeszytach Poetyckich”. Mieszka w Warszawie.

powiązania

WYWIADY_slomczynski

Malowane nie działa

wywiady / O KSIĄŻCE Marcin Orliński Szymon Słomczyński

Rozmowa Marcina Orlińskiego z Szymonem Słomczyńskim, towarzysząca premierze książki Latakia, wydanej w Biurze Literackim 12 grudnia 2016 roku.

WIĘCEJ
RECENZJE_Marta-Podgornik_Zawsze

Marcin Orliński: Jednak modernizm

recenzje / IMPRESJE Marcin Orliński

Recenzja Marcina Orlińskiego z książki Zawsze Marty Podgórnik.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Na-dzien-dzisiejszy

Zmienne kadry

recenzje / ESEJE Marcin Orliński

Recenzja Marcina Orlińskiego z książki Jerzego Jarniewicza Na dzień dzisiejszy i chwilę obecną, która ukazała się na stronie marcinorlinski.pl.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Panstwo-P

Cena cukru, jesionka i kot

recenzje / ESEJE Marcin Orliński

Recenzja Marcina Orlińskiego z książki Dariusza Sośnickiego Państwo P., która ukazała się na stronie marcinorliński.pl

WIĘCEJ
KSIAZKI_Do-szpiku-kosci

Zagrywka wobec cierpienia

recenzje / ESEJE Marcin Orliński

Recenzja Marcina Orlińskiego z książki Krzysztofa Jaworskiego Do szpiku kości, która ukazała się na stronie marcinorlinski.pl.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Przygody-przyrody

Kamień schron

recenzje / ESEJE Marcin Orliński

Recenzja Marcina Orlińskiego z książek Zima w małym mieście na granicy i Przygody przyrody, która ukazała się na stronie marcinorlinski.pl.

WIĘCEJ
RECENZJE_Bohdan_Zadura_Wszystko

Z czego wyrosłem

recenzje / ESEJE Marcin Orliński

Recenzja Marcina Orlińskiego z książki Wszystko Bohdana Zadury, która ukazała się na stronie marcinorlinski.pl.

WIĘCEJ
KSIAZKI_moja

Miasto, którego nie ma

recenzje / ESEJE Marcin Orliński

Recenzja Marcina Orlińskiego z książki moja Romana Honeta, która ukazała się na stronie marcinorlinski.pl.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Podgornik_Rezydencja-surykatek

Mikser Podgórnik

recenzje / ESEJE Marcin Orliński

Recenzja Marcina Orlińskiego z książki Rezydencja surykatek Marty Podgórnik, która ukazała na stronie marcinorlinski.pl.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Po-sobie

Puste łóżko

recenzje / ESEJE Marcin Orliński

Recenzja Marcina Orlińskiego z książki Po sobie Julii Szychowiak, która ukazała się w „Tygodniku Powszechnym”.

WIĘCEJ
RECENZJE_Soma_3

Sto tysięcy uderzeń. O debiucie poetyckim Łukasza Jarosza

recenzje / ESEJE Marcin Orliński

Recenzja Marcina Orlińskiego z książki Soma Łukasza Jarosza.

WIĘCEJ
WYWIADY_Poeci-na-nowy-wiek

Pomiędzy kamienicą i światem zewnętrznym

recenzje / ESEJE Marcin Orliński Tomasz Pułka

Recenzja Marcina Orlińskiego z książki Poeci na nowy wiek

WIĘCEJ
WYWIADY_Ekran-kontrolny

Świat zrobił się za mały

recenzje / ESEJE Marcin Orliński

Recenzja Marcina Orlińskiego towarzyszące premierze książki Jacka Dehnela Ekran kontrolny, wydaje w Biurze Literackim 19 października 2009 roku.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Po-teczy

Konkretna nadrealina

recenzje / ESEJE Marcin Orliński

Recenzja Jacka Gutorowa z książki Po tęczy Andrzeja Sosnowskiego.

WIĘCEJ
WYWIADY_Szychowiak_O-rusztowaniach_2

O rusztowaniach niewyrażalnego

wywiady / O KSIĄŻCE Julia Szychowiak Magdalena Rybak

Rozmowa Magdaleny Rybak z Julią Szychowiak o wierszu „Amnezja”, towarzysząca premierze książki Naraz, wydanej w Biurze Literackim 4 kwietnia 2016 roku.

WIĘCEJ
RECENZJE_Cztery-razy-Szychowiak

Cztery razy (o) Naraz

recenzje / KOMENTARZE Anna Kałuża Katarzyna Fetlińska Marta Podgórnik Roman Honet

Komentarze Marty Podgórnik, Katarzyny Fetlińskiej, Anny Kałuży, Romana Honeta do wierszy z książki Julii Szychowiak Naraz, wydanej w Biurze Literackim 4 kwietnia 2016 roku.

WIĘCEJ