recenzje / KOMENTARZE

Ainóu

Joanna Wajs

Vanni Bianconi

Komentarz Joanny Wajs do wiersza Vanniego Bianconiego „Kosmogonia”, znajdującego się w antologii Szyby są cienkie. Szwajcarskie wiersze włoskojęzyczne w tłumaczeniach polskich poetów, która ukazała się 15 czerwca 2015 roku nakładem Biura Literackiego.

Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Kosmogonia

I know – mówisz do Loren, chociaż wcale nie wiesz,
co ją pobudza do płaczu (innego niż wtedy, gdy o szóstej rano zdziera
papier z naszego dnia albo gdy płacze z nudów, ze złości, z głodu).  – I know”.
Tak samo kosmolodzy zakładają istnienie dark matter, energy i flow.

Tyle wysiłków, by zrozumieć, rozpływa się jak alka-seltzer
zostawiony na mokrym kuchennym blacie; ich śladem
podąża smuga cienia, a jeśli objawia się w pisaniu, w mowie,
w metrum oddechu i materii, następuje rozejm.

Lecz to, co niepojęte, życie niewidzialne u swego początku,
twój wzrok niekiedy wypłaszał w minionych miesiącach
w ów punkt w powietrzu, który przy drgnieniu powiek staje się przeplatanym
rymem pomiędzy czernią twych źrenic, światłem i pomalowanymi rzęsami.

Uderzasz się o kant i Loren, która nie umie mówić, mówi ci: „Ainóu”,
a jeśli nawet uronisz jakąś łzę, to słodką i niespieszną,
podobną do twoich ciemnych, miękkich pożałunków, jasną niczym płatki
kwiatu koniczyny, ostatnia kropla mleka między wami i biel tej pierwszej kartki.


przeł. Joanna Wajs

Dlaczego pożałunki? Czytając tekst oryginalny Kosmogonii, domyślamy się pomyłki anglojęzycznej bohaterki wiersza, która, jak sugeruje jej włoskojęzyczny mąż, dokonała kontaminacji bachi da seta i baci di seta, powołując w ten sposób do życia neologizm, hybrydę pocałunku i jedwabnika.

Przechodząc zaś do wersji polskiej: nie, pożałunki nie mają nic wspólnego z żałobą tłumaczki po gąsienicy, która nie zdołała się oprząść w języku przekładu. W rzeczywistości te nieco gorzkie pocałunki dają coś w zamian, za cenę utraconego jedwabnika: podkreślają napięcie emocjonalne wyczuwalne w wierszu między matką a dzieckiem („Uderzasz się o kant i Loren, która nie umie mówić, mówi ci: »Ainóu«, a jeśli nawet uronisz jakąś łzę, to słodką i niespieszną”). Przywołują też zapamiętaną przez nas z dzieciństwa skargę: „Pożałuj mnie”. A przede wszystkim odsyłają do nostalgii rzeczy pierwszych i ostatnich, które wydarzą się w ostatnim wersie „tej pierwszej kartki” pomiędzy matką, córką i obserwującym je mężem/ojcem/poetą.

Małe dziecko nie mówi ani językiem matki, ani językiem ojca, ani językiem poezji. Wydaje się jednak wiele rozumieć ze sztuki przekładu. Ogłasza swoje własne: „Wiem”, i jest to, przeczuwamy, nie tylko fakt fonetyczny, bezwiedne powtórzenie pochwyconej zbitki dźwięków, lecz coś więcej – odpowiedź na czułe „I know” matki, która bezradnie wsłuchuje się w płacz córki. Płacz będący tajemnicą.

Ainóu” jest tym, co mówimy, zawsze nieco na wyrost, drugiemu: obcemu językowi i obcej opowieści, która nim przemawia. Wtedy gdy wobec tajemnicy zgadzamy się zawiesić niewiarę jak pozbawiony dowodów kosmolog zakładający istnienie ciemnej materii. „Ainóu”, pośród wielu innych znaczeń, przywodzi również na myśl zuchwałą, a jednocześnie czułą relację z cudzym tekstem. Relację tłumacza, który musi mieć w sobie coś z hazardzisty, gdyż zawsze ryzykuje, licząc, że na koniec powie mu: „Ainóu” czytelnik.

O AUTORACH

Joanna Wajs

Urodzona w 1979 w Warszawie. Poetka, tłumaczka, redaktor prowadząca w wydawnictwie „Nasza Księgarnia”. Za tomik sprzedawcy kieszonkowych lusterek (2004) otrzymała m.in. Nagrodę Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek oraz Nagrodę im. Kazimiery Iłłakowiczówny. W latach 2006–2011 prowadziła rubrykę „Wiersz Świątecznej” w „Gazecie Wyborczej”. Przekłada głównie literaturę włoską (w tym takich pisarzy jak Umberto Eco, Italo Calvino, Tiziano Terzani, Oriana Fallaci, Dino Buzzati, Sandro Veronesi). Wiersze Vanniego Bianconiego w jej tłumaczeniu znalazły się w finale konkursu Europejski Poeta Wolności 2016. Obecnie pracuje nad książką tego autora nominowaną do nagrody głównej.

Vanni Bianconi

Urodzony w 1977 w Locarno. Autor tomów wierszy Faura dei morti (w: Ottavo quaderno italiano di poesia contemporanea, 2004), Ora prima. Sei poesie lunghe (2008, książka wyróżniona Premio Schiller Incoraggiamento, nagrodą dla najbardziej obiecujących prozaików, poetów i dramatopisarzy), Il passo dell’uomo (2012). Przekładał na język włoski m.in. Dentona Welcha, W.  H. Audena, Williama Somerseta Maughama. Jego wiersze były tłumaczone na wiele języków i publikowane w czasopismach oraz antologiach w Szwajcarii i we Włoszech. W 2012 roku został uhonorowany Premio Marazza Opera Prima (w kategorii dla tłumaczy poniżej 35 roku życia) za przekład Tym czasom. Oratorium na Boże Narodzenie W.  H. Audena. Jest dyrektorem artystycznym festiwalu Babel w Bellinzonie w Szwajcarii. Razem z szóstką innych poetów znalazł się w finale IV edycji konkursu Europejski Poeta Wolności; otrzymał nominację do nagrody głównej, która zostanie przyznana w 2016 roku.

powiązania

O Egzotycznych ptakach i roślinach

recenzje / NOTKI I OPINIE Joanna Wajs Julia Fiedorczuk Krzysztof Siwczyk

Komentarze Julii Fiedorczuk, Joanny Wajs, Krzysztofa Siwczyka.

WIĘCEJ

Komentarz Mattea Campagnolego do wiersza "Rękawiczki"

recenzje / KOMENTARZE Matteo Campagnoli

Komentarz Mattea Campagnolego do wiersza „Rękawiczki”, znajdującego się w antologii Szyby są cienkie. Szwajcarskie wiersze włoskojęzyczne w tłumaczeniach polskich poetów, wydanej w Biurze Literackim 15 czerwca 2015 roku.

WIĘCEJ

Komentarz Massima Gezziego do wiersza "Cegły"

recenzje / KOMENTARZE Massimo Gezzi

Komentarz Massima Gezziego do wiersza „Cegły”, znajdującego się w antologii Szyby są cienkie. Szwajcarskie wiersze włoskojęzyczne w tłumaczeniach polskich poetów, wydanej w Biurze Literackim 15 czerwca 2015 roku.

WIĘCEJ

Komentarz Yariego Bernasconiego do wiersza "Connemara"

recenzje / KOMENTARZE Yari Bernasconi

Komentarz Yariego Bernasconiego do wiersza „Connemara”, znajdującego się w antologii Szyby są cienkie. Szwajcarskie wiersze włoskojęzyczne w tłumaczeniach polskich poetów, wydanej w Biurze Literackim 15 czerwca 2015 roku.

WIĘCEJ

Komentarz Fabiana Alborghettiego

recenzje / KOMENTARZE Fabiano Alborghetti

Komentarz Fabiana Alborghettiego do jego wierszy znajdujących się w antologii Szyby są cienkie. Szwajcarskie wiersze włoskojęzyczne w tłumaczeniach polskich poetów, wydanej w Biurze Literackim 15 czerwca 2015 roku.

WIĘCEJ

Pięciu poetów zza szyby

recenzje / IMPRESJE Dawid Gostyński

Esej Dawida Gostyńskiego towarzyszący premierze antologii Szyby są cienkie. Szwajcarskie wiersze włoskojęzyczne w tłumaczeniach polskich poetów, wydanej w Biurze Literackim 15 czerwca 2015 roku.

WIĘCEJ

Wspólny język

wywiady / O KSIĄŻCE Fabiano Alborghetti

Rozmowa Justyny Hanny Orzeł z Fabiano Alborghettim towarzysząca premeirze książki Szyby są cienkie. Szwajcarskie wiersze włoskojęzyczne w tłumaczeniach polskich poetów, która ukazała się 15 czerwca 2015 roku nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ