wywiady / O PISANIU

Gdybym to ja wiedział…

Adam Wiedemann

Marcin Baran

Ryszard Krynicki

Rozmowa Marcina Barana i Adama Wiedemanna z Ryszardem Krynickim, towarzysząca premierze jego książki Gdybym wiedział wydanej nakładem Biura Literackiego.

Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Marcin Baran i Adam Wiedemann: Słyszeliśmy, że w czasach studenckich koledzy nazywali Pana “Arcybiskupem”. Czy uważa Pan, że zawarty w tym określeniu obraz hieratycznego obrońcy ściśle określonych zasad etycznych trafnie charakteryzuje Pańską osobę – w tamtych latach lub w ogóle?

Ryszard Krynicki: Pierwszy raz o tym słyszę, nie mogę więc komentować. W czasach studenckich miałem za mało kolegów, żeby mogły o mnie powstawać anegdoty, więc może i ta dotyczy kogoś zupełnie innego. Tak w ogóle, to zdarzało mi się, że brano mnie za duchownego różnych wyznań, ale to zupełnie inna historia.

Czy Pańska metoda poprawiania tekstów wierszy nie jest sposobem na retuszowanie przeszłości? Czy zgodziłby się Pan na wydanie swoich wczesnych wierszy, gdyby niemożliwe było wprowadzanie do nich zmian? A czy nie myślał Pan o publikowaniu wiersza we wszystkich jego wersjach (tak jak Tadeusz Różewicz)?

Stawiacie mnie Panowie w trudnej sytuacji, bo przeciwstawiacie mi jako przykład pozytywny Tadeusza Różewicza, a ja nie lubię bronić się cudzym kosztem. To, że poprawiam swoje teksty nie służy retuszowaniu przeszłości, bo każdy, komu to jest do czegoś potrzebne, może porównać wcześniejsze wersje moich wierszy z późniejszymi. Mówię oczywiście o tekstach drukowanych, nie o swoich rękopisach, ale tych zachowało się niewiele. Był czas, kiedy przyjąłem za zasadę pokazywanie wiersza in statu nascendi, w jego nieustającej zmienności, oddającej płynność otaczającego nas świata. Naszego świata, bo innych nie znamy. Problem pojawił się wtedy, kiedy zacząłem mieć kłopoty z cenzurą i moje wiersze zaczęły ukazywać się w druku okaleczone, albo też nie ukazywały się wcale. Mam też jakieś dziwne szczęście do błędów drukarskich, o czym już gdzieś mówiłem i pisałem. Zdaję sobie sprawę z tego, że czytelnikowi może być trudno odróżnić miejsca, gdzie ja tylko poprawiam wiersze zniekształcone przez cenzurę lub błędy druku, od miejsc, gdzie wprowadzam wersje alternatywne, albo poprawiam swoje błędy w sztuce, jak ci malarze, którzy zakradają się do muzeów, żeby przemalować swoje stare obrazy. Ja nie przedrukowuję wielu swoich wczesnych (ale też i późniejszych) wierszy z tego prostego powodu, iż mam wrażenie, że i tak napisałem za dużo, co mnie teraz powstrzymuje przed publikowaniem nowych. Czytelnicy moich wierszy (wierzę, że są tacy) wiedzą z kim mają do czynienia. Krótko mówiąc: po co przedrukowywać gorsze wiersze, skoro można wybrać lepsze? Nie przypominam też sobie, żeby wspomniany przez Panów Tadeusz Różewicz publikował swoje wiersze “we wszystkich ich wersjach”, chyba że mają Panowie na myśli paralelne wersje rękopiśmienne w Płaskorzeźbie, na coś takiego może sobie jednak pozwolić tylko klasyk. W pierwszej połowie lat sześćdziesiątych opublikował Różewicz co prawda trzy różne wydania tomiku Twarz, polegało to jednak na tym, że do kolejnych wydań dodawał nowe (lub inne) wiersze, podobnie jak teraz w zawsze fragment. recycling.

Nowa Fala była polskim odpowiednikiem zachodnioeuropejskiej neoawangardy. Pańska “Biała plama” jest rodzajem wariacji na temat utworu Johna Cage’a 4’33. Czy czuje Pan jakikolwiek związek z tym prądem?

Dedykowana pamięci Brunona Jasieńskiego “Biała plama” jest aluzją literacką do jego wiersza “Nic”, który po raz pierwszy przeczytałem, a raczej zobaczyłem, w roku chyba 1964, kiedy to bardzo intensywnie studiowałem awangardę dwudziestolecia międzywojennego. Ponieważ świadomie unikam komentowania swoich wierszy poprzestańmy na tym, że “Biała plama” z Johnem Cage’em akurat nie ma nic wspólnego. Czytałem go, oczywiście, ale trochę później, począwszy od bardzo inspirującego “Odczytu o niczym” w pierwszym, zdaje się, numerze świetnego pisma Res Facta, jednak z poczuciem, że chodzi tu o inne nic, niż to, które mnie dręczy.

“Niepodlegli nicości” byli odbierani jako książka polityczna. Czy po roku 1989 nicość przestała być groźna, czy tylko zmieniła swą formę, a jeśli tak – to na jaką?

W “Niepodległych nicości” jest trochę wierszy, o których można powiedzieć, że są polityczne, jeśli jednak cała książka jest odczytywana tylko jako polityczna, to mnie to oczywiście bardzo martwi. Cóż mogę więcej powiedzieć na swoją obronę? Cytować teologów?

“Przechodząc obok” – czy napisanie tego wiersza nie kłóci się z sentencją z innego wiersza: “ukrywam swą nędzę, żeby nikogo nie zranić”?

Mam nadzieję, że nie – i dziękuję za skojarzenie tych dwóch wierszy.

Swoje dawne wiersze, chyba najlepiej znane, pisał Pan z pozycji “człowieka udręczonego, cierpiącego” (tę interpretację utrwalił w swoim szkicu Marian Stala), przy czym powody owych cierpień umiejscowione były na zewnątrz, w świecie. Czy wobec zmian, jakim świat ostatnio uległ, przestał Pan być człowiekiem cierpiącym, czy te zmiany wpłynęły na zmianę Pańskiej perspektywy pisarskiej?

Może niewystarczająco wyraźnie, ale prawie od samego początku, starałem się oddzielić siebie od tego, co z braku lepszego określenia skłonni jesteśmy nazywać podmiotem lirycznym. Inaczej nie odważyłbym się pisać wierszy. Ma on (ona, ono) coś wspólnego ze mną, lecz nie jest ze mną tożsamy. Żyje w świecie, który jest również cierpieniem, ale w odróżnieniu od buddystów, boi się “innego” świata. Rozumiem, że mówiąc o zmianach, jakim świat ostatnio uległ, mają Panowie na myśli zmiany polityczne w naszej, szczęśliwszej cząstce tego świata, wolnej od głodu i wojny.

Jakie relacje łączą to, co znajduje się w wierszu z tym, co istnieje w świecie?

Nie wiem, myślę, że wiersz, kiedy już powstaje, jest jedną z tych przemijających rzeczy, jaką jest w stanie stworzyć człowiek.

Czym powinien charakteryzować się tekst poetycki, aby mógł mieć znaczenie w sytuacji, w której słowa są traktowane coraz mniej serio?

Gdybym ja to wiedział!

Czy tzw. życie literackie jest komukolwiek do czegokolwiek przydatne?

Zorganizowane życie literackie? Zapewne jednym mniej, innym bardziej, a jeszcze innym wcale. Ja sam w nim od dawna nie uczestniczę, ale zdaję sobie sprawę, że powinno istnieć stowarzyszenie, które broni praw pisarzy. Choć muszę przyznać, że kiedy miałem powody, żeby sądzić, iż poznański UOP kontroluje moje listy, to nie miałem poczucia, że stowarzyszenie mogłoby mi pomóc.

Jak wyglądałoby pismo poświęcone literaturze, które sygnowałby Pan swoim nazwiskiem jako redaktor naczelny?

Nigdy nie marzyłem o tym, żeby być redaktorem naczelnym jakiegokolwiek pisma, zresztą nie bardzo bym się do tego nadawał. Długo jednak kusiła mnie możliwość współtworzenia prawdziwego pisma literackiego, stąd mój udział w gronie współzałożycieli niedoszłej Młodej Kultury, czy później mój udział w pracach zespołu redakcyjnego Zapisu. Przez krótki czas łudziłem się, że może uda się stworzyć żywe pismo poetyckie przy Wydawnictwie a5, rozmawialiśmy kiedyś o tym, Panie Marcinie. Ponieważ mi się nie udało, nie będę próbował powiedzieć, jakie miałoby być.

Na ile tłumaczeni przez Pana poeci niemieckojęzyczni zadomowili się, Pańskim zdaniem, w świadomości polskiego czytelnika?

Naturalnie zależałoby mi na tym, żeby bliscy mi poeci stali się bliscy innym czytelnikom poezji, nie mogę jednak oceniać, czy to się już stało, i ile w tym mojej zasługi. Mogę tylko przypomnieć, że pokazałem polskiemu czytelnikowi innego Brechta (mój przekład “Rozwiązania” był przez pewien czas tak popularny, że aż stał się anonimowy), innego Reinera Kunze (przygotowujemy teraz z Jakubem Ekierem nowy wybór wierszy tego poety). Wreszcie, że starałem się pokazać innego Celana, że po Zbigniewie Herbercie już chyba jako jedyny tłumaczę zapominaną Nelly Sachs, żeby przypomnieć tu poetów dla mnie szczególnie ważnych.

Czy milczenia można się nauczyć?

Jeśli chodzi o mnie, to uważam, że warto uczyć się milczenia w sztuce, próbuję więc nauczyć się go w poezji. Myślę że wiersze skupione lepiej potrafią wsłuchać się w innych ludzi. Bo poza tym – chciałbym nauczyć się mówić, ponieważ rozmowa z innym człowiekiem jest jednym z największych darów, jakie możemy otrzymać na tej ziemi.

O AUTORACH

Adam Wiedemann

Poeta, prozaik, eseista, tłumacz. Publikował m.in. w „Tygodniku Powszechnym”, „Odrze”, „Kresach”, „Nowym Wieku”, „Czasie Kultury”. Był stałym felietonistą w „Res Publice Nowej” i „Przekroju”. W 2008 r. otrzymał Nagrodę Literacką Gdynia. Laureat Nagrody im. Kościelskich (1999), trzykrotnie nominowany do nagrody Nike. Mieszka w Warszawie.

Marcin Baran

Urodzony w roku 1963 w Krakowie. Poeta, eseista, dziennikarz. Studiował filologię polską na Uniwersytecie Jagiellońskim. W latach 80. i 90. związany z „bruLionem”, w latach 2000-2003 z tygodnikiem „Przekrój”, ostatnio z „Dziennikiem Polskim”. Pracował w Instytucie Książki oraz TVP Kultura. Laureat Poetyckiej Nagrody Silesius (2013). Mieszka w Krakowie.

Ryszard Krynicki

Urodzony 28 czerwca 1943 roku w Sankt Valentin (Austria). Poeta, tłumacz. Zaliczany do poetów Nowej Fali. Współzałożyciel krakowskiego Wydawnictwa a5, które prowadzi wraz z żoną od 1991 roku. Laureat m.in. niezależnej Nagrody Poetów (1975), Fundacji im. Kościelskich (1976), Fundacji im. Jurzykowskiego (1989), niemieckiej Nagrody Gundolfa (2000) oraz Ministra Kultury (2006). Ostatnio wydał tom Przekreślony początek (2013). Większość życia spędził w Poznaniu, obecnie mieszka w Krakowie.

powiązania

Trzech poetów słoweńskich

dzwieki / WYDARZENIA Adam Wiedemann Agnieszka Będkowska-Kopczyk Alojz Ihan Miklavž Komelj Peter Semolič

Zapis całego spotkania autorskiego Alojza Ihana, Miklavža Komelja, Petera Semolicia, Agnieszki Będkowskiej-Kopczyk i Adama Wiedemanna podczas Portu Literackiego 2004.

WIĘCEJ

Koty. Podręcznik użytkownika i Bajki zwierzęce

dzwieki / WYDARZENIA Adam Wiedemann Tomasz Majeran

Zapis całego spotkania Tomasza Majerana i Adama Wiedemanna podczas festiwalu Port Legnica 2002.

WIĘCEJ

Uroki macheizmu

recenzje / ESEJE Adam Wiedemann

Szkic Adama Wiedemanna opublikowany w cyklu prezentacji najciekawszych archiwalnych tekstów z dwudziestopięciolecia festiwalu Stacja Literatura.

WIĘCEJ

Daj mi tam, gdzie jem kurę w poście, Środa, bar Zdrowie, Plaster (2)

recenzje / KOMENTARZE Adam Wiedemann

Szkic Adama Wiedemanna opublikowany w cyklu prezentacji najciekawszych archiwalnych tekstów z dwudziestopięciolecia festiwalu Stacja Literatura.

WIĘCEJ

Wiersze ludowe i Konwalia

dzwieki / WYDARZENIA Adam Wiedemann Wojciech Bonowicz

Zapis całego spotkania autorskiego Wojciecha Bonowicza i Adama Wiedemanna podczas festiwalu Port Legnica 2001.

WIĘCEJ

Polityka jest dla mnie obcym światem

wywiady / O KSIĄŻCE Ryszard Krynicki Stanisław Bereś

Rozmowa Stanisława Beresia z Ryszardem Krynickim, towarzysząca premierze książki Przekreślony początek, wydanej w Biurze Literackim 20 marca 2017 roku*.

WIĘCEJ

Pośród nich, w środku

dzwieki / RECYTACJE Ryszard Krynicki

Wiersz zarejestrowany podczas spotkania “Wiersze z gazet” na festiwalu Port Wrocław 2015.

WIĘCEJ

Pęd pogoni, pęd ucieczki

nagrania / Stacja Literatura Rafał Skonieczny Ryszard Krynicki

Zapis koncertu “Pęd pogoni, pęd ucieczki” Ryszarda Krynickiego i zespołu RARA w ramach Stacji Literatura 21.

WIĘCEJ

Przekreślony początek (2)

utwory / zapowiedzi książek Ryszard Krynicki

Fragment drugiego wydania książki Przekreślony początek Ryszarda Krynickiego, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ

O wiele prostsze

dzwieki / RECYTACJE Ryszard Krynicki

Wiersz zarejestrowany podczas spotkania “Tramwaj” na festiwalu Port Wrocław 2007.

WIĘCEJ

Przekreślony początek

utwory / zapowiedzi książek Ryszard Krynicki

Fragment drugiego wydania książki Przekreślony początek Ryszarda Krynickiego, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ

Dyskusja “Poeci a ikonosfera współczesności”

nagrania / Z Fortu do Portu Adam Wiedemann Andrzej Sosnowski Bohdan Zadura Krzysztof Siwczyk Marcin Świetlicki

Krzysztof Siwczyk, Marcin Świetlicki, Andrzej Sosnowski, Adam Wiedemann i Bohdan Zadura spierają się o ikonosferę współczesności. Port Legnica 2002.

WIĘCEJ

Gdybym to ja wiedział…

wywiady / O KSIĄŻCE Adam Wiedemann Marcin Baran Ryszard Krynicki

Rozmowa Marcina Barana i Adama Wiedemanna z Ryszardem Krynickim.

WIĘCEJ

Postscriptum 2016

recenzje / KOMENTARZE Ryszard Krynicki

Autorski komentarz Ryszarda Krynickiego do wznowienia debiutanckiej książki Pęd pogoni, pęd ucieczki, wydanego w Biurze Literackim 18 października 2016 roku.

WIĘCEJ

Wierzę

dzwieki / RECYTACJE Ryszard Krynicki

Wiersz zarejestrowany podczas spotkania “Wiersze z gazet” na festiwalu Port Wrocław 2015.

WIĘCEJ

Wiersze z gazet

nagrania / Z Fortu do Portu Bohdan Zadura Ryszard Krynicki Zbigniew Machej

Zapis spotkania autorskiego “Wiersze z gazet” z Ryszardem Krynickim, Zbigniewem Machejem i Bohdanem Zadurą 20. festiwalu literackiego Port Wrocław 2015.

WIĘCEJ

Pęd pogoni, pęd ucieczki

utwory / zapowiedzi książek Ryszard Krynicki

Fragment książki Pęd pogoni, pęd ucieczki Ryszarda Krynickiego, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ

Filtry i Zima w małym mieście na granicy

nagrania / Między wierszami Adam Wiedemann Zbigniew Machej

O książkach Zbigniewa Macheja i Adama Wiedemanna rozmawiają Marta Podgórnik, Krzysztof Siwczyk, Tomasz Majeran i Andrzej Franaszek.

WIĘCEJ

Dyskusja “Co to jest barbarzyństwo w poezji?”

nagrania / Między wierszami Adam Wiedemann Bohdan Zadura Darek Foks Tadeusz Pióro

Mityczne pytanie o klasycystów i barbarzyńców zadane Darkowi Foksowi, Tadeuszowi Piórze, Adamowi Wiedemannowi i Bohdanowi Zadurze.

WIĘCEJ

kosmyk włosów mi zostaw…

utwory / zapowiedzi książek Ryszard Krynicki

Fragment zapowiadający książkę Pęd pogoni, pęd ucieczki Ryszarda Krynickiego, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ

Teraz w Polsce właściwie wszyscy poeci mają szansę być zapomniani

wywiady / O KSIĄŻCE Marcin Baran Zbigniew Machej

Ze Zbigniewem Machejem o jego nowym tomie wierszy Mroczny przedmiot podążania i kilku innych sprawach rozmawia Marcin Baran.

WIĘCEJ

Kraść bezceremonialnie, nie spodziewać się profitów

wywiady / O KSIĄŻCE Marcin Baran Wojciech Bonowicz

Z Wojciechem Bonowiczem o książce Echa rozmawia Marcin Baran.

WIĘCEJ

Choroby symboliczne wagi ciężkiej

wywiady / O KSIĄŻCE Krzysztof Jaworski Marcin Baran

Z Krzysztofem Jaworskim o książce Do szpiku kości rozmawia Marcin Baran.

WIĘCEJ

Warto mówić, co się wie

recenzje / ESEJE Marcin Baran

Recenzja Marcina Barana z książki Niepojęte: Jest Mariana Stali.

WIĘCEJ

Ta mała na ś

recenzje / IMPRESJE Adam Wiedemann

Esej Adama Wiedemanna towarzyszący premierze książki Pozytywki i marienbadki (1987-2007) Andrzeja Sosnowskiego.

WIĘCEJ

O Listopadzie nad Narwią

recenzje / NOTKI I OPINIE Adam Wiedemann Andrzej Sosnowski Bartłomiej Majzel

Komentarze Bartłomieja Majzla, Andrzeja Sosnowskiego, Adama Wiedemanna.

WIĘCEJ

Nie opowiadam już historyjek

wywiady / O PISANIU Adam Wiedemann Marta Podgórnik

Klasyczniejemy? I kto to mówi! Pewnie, że klasyczniejemy, bo się starzejemy. Mnie coraz mniej rzeczy dokoła przeszkadza, w zasadzie jeżeli coś mnie nie dotyka bezpośrednio, to niech sobie będzie. Nie podjęłabym się urządzenia idealnej rzeczywistości, gdzie nie ma wojen i wszyscy czytają dobrą poezję…

WIĘCEJ

Gdybym wiedział Ryszarda Krynickiego

recenzje / ESEJE Przemysław Koniuszy

Recenzja Przemysława Koniuszego ze zbioru rozmów z Ryszardem Krynickim Gdybym wiedział, która ukazała się na stronie Biblioteka Młodego Człowieka.

WIĘCEJ

Precyzja wiersza

recenzje / ESEJE Jan Burnatowski

Recenzja Jana Burnatowskiego z książki Gdybym wiedział Ryszarda Krynickiego.

WIĘCEJ

Poznawanie poety

recenzje / ESEJE Jarosław Czechowicz

Recenzja Jarosława Czechowicza z książki Gdybym wiedział Ryszarda Krynickiego.

WIĘCEJ

Wiersze z gazet

nagrania / Z Fortu do Portu Bohdan Zadura Ryszard Krynicki Zbigniew Machej

Zapis spotkania autorskiego “Wiersze z gazet” z Ryszardem Krynickim, Zbigniewem Machejem i Bohdanem Zadurą 20. festiwalu literackiego Port Wrocław 2015.

WIĘCEJ

Gdybym wiedział Ryszarda Krynickiego

recenzje / ESEJE Przemysław Koniuszy

Recenzja Przemysława Koniuszego ze zbioru rozmów z Ryszardem Krynickim Gdybym wiedział, która ukazała się na stronie Biblioteka Młodego Człowieka.

WIĘCEJ

Precyzja wiersza

recenzje / ESEJE Jan Burnatowski

Recenzja Jana Burnatowskiego z książki Gdybym wiedział Ryszarda Krynickiego.

WIĘCEJ

Poznawanie poety

recenzje / ESEJE Jarosław Czechowicz

Recenzja Jarosława Czechowicza z książki Gdybym wiedział Ryszarda Krynickiego.

WIĘCEJ

Warto uczyć się milczenia…

recenzje / ESEJE Justyna Radomińska

Recenzja Justyny Radomińskiej z książki Przekreślony początek Ryszarda Krynickiego.

WIĘCEJ

Granica

recenzje / ESEJE Arkadiusz Morawiec

Recenzja Arkadiusza Morawca z Przekreślonego początku Ryszarda Krynickiego.

WIĘCEJ