recenzje / ESEJE

Wymyślić siebie

Marcin Sendecki

Recenzja Marcina Sendeckiego z książki Zuch Edmund White'a, która ukazała się na łamach czasopisma „Exlusiv”.

Okladka__Zuch_dodruk.pdf Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Edmund White debiutował (w wieku Chrystusowym) jako subtelny esteta, autor nieobszernej, halucynacyjnej powieści Zapomniane Eleny (rok 1973), której wirtuozerię komplementował sam Vladimir Nabokov. Największy sukces osiągnął jednak na początku lat 80., kiedy to wydał Zucha – opowieść wciąż świetnie napisaną, lecz bardziej przystępną i realistyczną, w której kreśli żywot nastoletniego homoseksualisty w purytańskiej Ameryce lat 50.

Rzecz jest autobiograficzna, choć tylko do pewnego stopnia: pisarz, który niedawno gościł w Polsce, w wywiadzie dla magazynu „Książki” stwierdził, że do szesnastego roku życia uprawiał seks z 300 osobami, więc bohater Zucha jest znacznie bardziej nieśmiały od swego twórcy. „Gdybym napisał prawdę, nikt nie uwierzyłby w tę postać. Sam uważałem siebie za wybryk natury” – wyjaśniał.

Zuch nie był coming outem White’a. Wydając tę książkę, był już znany nie tylko jako awangardowy prozaik, lecz także autor poradnikowej Radości seksu gejowskiego [The Joy of Gay Sex, napisanej wraz z Charlesem Silversteinem] i przewodnikowych Stanów pożądania [States of Desire]. Podróży po gejowskiej Ameryce. Zuch okazał się jednak, jak podkreśla sam White, pierwszą otwarcie homoseksualną powieścią o ambicjach artystycznych, wydawana wcześniej proza gejowska była po prostu pornografią.

„Żaden homoseksualista nie przyjmuje swego homoseksualizmu za rzecz oczywistą. Musi go zbadać, obmacać, odsłuchać, jakby to była martwa kończyna drzewa albo żywa, lecz podstępna kończyna ciała. Z tego powodu wszyscy homoseksualiści są ‚gejowskimi filozofami’, przez sam fakt, że sami muszą siebie wymyślać” – pisał White w eseju Kultura seksualna i świetnie opisuje to jego własną twórczość. Na uwagę zasługuje szczególnie „nieoczywistość”, bo już w Zuchu mamy do czynienia ze znamienną dwuznacznością – jego bohater nie tylko odkrywa i walczy o swoją tożsamość w opresyjnym środowisku, lecz także denuncjuje swego starszego kochanka, nauczyciela, jako homoseksualistę. („To najgorsza rzecz, jaką zrobiłem w życiu” – mówił White, przyznając, że ten epizod przydarzył mu się naprawdę). Takie pokazywanie (i kreowanie) rzeczywistości nieupiększonej narażało White’a, bądź co bądź, najważniejszego gejowskiego pisarza, na zarzuty płynące z własnego środowiska. „Potrafią być wręcz stalinowcami – mówił pisarz o atakujących go gejowskich aktywistach. – Według niektórych gej jako bohater książki musi być zawsze postacią pozytywną, wręcz autorytetem. Żeby odczuwali całkowite zadowolenie, postać geja powinna być bardzo męska, bardzo normalna i do tego szczęśliwa”. Szczęśliwie, ani kiedy pisał kapitalnego Zucha, ani później, trzymanie się takich przykazań nie przyszło White’owi do głowy.

Prócz przekładu Zucha (wznowionego, pierwsze polskie wydanie pochodzi z 1998 roku, ukazało się niedługo po poświęconym White’owi numerze „Literatury na Świecie”) ukazała się jeszcze znacznie nowsza książka zaoceanicznego pisarza: Hotel de Dream z roku 2007. Trzeba przyznać, że jej pomysł jest naprawdę wystrzałowy. Otóż Edmund White cofnął się do początku XX wieku i zajął się pogłoską utrzymującą, że Stephen Crane, młodo zmarły na gruźlicę klasyk amerykańskiej prozy i uosobienie jej heteroseksualnego wigoru, na łożu śmierci zaczął pisać historię o nowojorskim chłopcu, męskiej prostytutce.

Tekst zaginął (jeśli w ogóle powstał) i White napisał go na nowo, dając złożoną, piętrową narrację, w której towarzyszymy ostatnim dniom życia Crane’a i czytamy „jego” ostatnią powieść o chłopcu, dla którego traci głowę stateczny bankier, co się, oczywiście kończy niewyobrażalną katastrofą. Bodaj najbardziej fascynujący jest tu opis gejowskiego życia w Nowym Jorku na przełomie XIX i XX wieku, efekt historycznych badań White’a, który poświęcił wiele czasu, by oddać środowiskowy koloryt i język homoseksualnego nowojorskiego podziemia sprzed ponad stulecia i w ogóle koloryt epoki.

Konstrukcja Hotel de Dream jest więc dość misterna, detale smaczne, postaci (choć niekiedy prowadzone nieco ryzykownie) zajmujące.

Pięknie? Niekoniecznie. Szwankuje nieporadny przekład, co jest naprawdę bolesne, zwłaszcza, że Zuchowi trudno pod tym względem coś zarzucić. Tak więc, drodzy tłumacze, rada na przyszłość: jeśli ma się kaleczyć książkę pisarza słynącego z przewag stylu, to może lepiej zająć się jednak czym innym.


Tekst opublikowany na łamach czasopisma „Exklusiv”. Dziękujemy Autorowi i Redakcji za udostępnienie materiału.

O AUTORZE

autorzy_leksykon_300x300_Sendecki
Marcin Sendecki

Urodzony w Gdańsku. Poeta. W latach 80. i 90. związany z pismem "brulion", a następnie z tygodnikiem "Przekrój". Za tom poetycki Przedmiar robót (2015) otrzymał Wrocławską Nagrodę Poetycką Silesius.

powiązania

Port_Literacki_2012_dzien_drugi_04.jpg

[Ja]

dzwieki / RECYTACJE Marcin Sendecki

Wiersz z książki Farsz, zarejestrowany podczas spotkania „Tadeusz Pióro Marcin Sendecki i Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki” na festiwalu Port Wrocław 2012.

WIĘCEJ
WYWIADY_sendecki

Prosty liryk

wywiady / O KSIĄŻCE Adam Poprawa Marcin Sendecki

Rozmowa Adama Poprawy z Marcinem Sendeckim, towarzysząca premierze książki W, wydanej w Biurze Literackim w wersji papierowej 27 grudnia 2016 roku, a w wersji elektronicznej 3 lipca 2017 roku.

WIĘCEJ
DZWIEKI_Maciek Tenner otwiera pudełko z tektury

Maciek Tanner otwiera pudełko z tektury

dzwieki / RECYTACJE Marcin Sendecki

Wiersz z tomu Z wysokości. Parcele, zarejestrowany podczas spotkania „Drobiazgowa eksplozja” na festiwalu Port Wrocław 2006.

WIĘCEJ
DZWIEKI_Wiązanka

Wiązanka

dzwieki / RECYTACJE Marcin Sendecki

Wiersz z tomu Trap, zarejestrowany podczas spotkania „Cafe Cobro” na festiwalu Port Wrocław 2008.

WIĘCEJ
NAGRANIA_PoecI-Marcin-SENDECKI (1)

Poeci: Marcin SENDECKI

nagrania / Między wierszami Marcin Sendecki Wojciech Bonowicz

Odcinek nowego programu literackiego „Poeci”, w którym Wojciech Bonowicz rozmawia z Marcinem Sendeckim.

WIĘCEJ
NAGRANIA_Ambasadorzy_poezji

Ambasadorzy poezji

nagrania / Z Fortu do Portu Dariusz Sośnicki Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki Marcin Sendecki

Zapis spotkania autorskiego „Ambasadorzy Poezji” z Marcinem Sendeckim, Dariuszem Sośnickim i Eugeniuszem Tkaczyszynem-Dyckim w ramach 20. festiwalu literackiego Port Wrocław 2015.

WIĘCEJ
RECENZJE_sendecki_komentarz

Zamiast autokomentarza

recenzje / KOMENTARZE Marcin Sendecki

Autorski komentarz Marcina Sendeckiego do książki W, wydanej w Biurze Literackim 27 grudnia 2016 roku.

WIĘCEJ
DZWIEKI__Pomiar

Pomiar

dzwieki / RECYTACJE Marcin Sendecki

Wiersz z tomu Przedmiar robót, zarejestrowany podczas spotkania „Ambasadorzy Poezji” na festiwalu Port Wrocław 2015.

WIĘCEJ
Sendecki__Prosze__Zlodzieje_wierszy_Nakrec_wiersz_2010

Proszę

nagrania / Złodzieje wierszy Marcin Sendecki

Zdobywca II nagrody w 3. edycji konkursu „Nakręć wiersz”. Klip na podstawie wiersza Marcina Sendeckiego pod tym samym tytułem.

WIĘCEJ
NAGRANIA_Komiks_po-ukrainsku

Komiks wierszem po ukraińsku

nagrania / Z Fortu do Portu Andrij Lubka Krzysztof Ostrowski Marcin Sendecki

Zapis spotkania z laureatami 3. edycji konkursu Komiks wierszem w ramach 20. edycji festiwalu Port Literacki 2015.

WIĘCEJ
RECENZJE_Marcin_Sendecki_Lamety

Komentarz do motta

recenzje / KOMENTARZE Marcin Sendecki

Komentarz Marcina Sendeckiego do motta z książki Lamety, wydanej w Biurze Literackim 16 listopada 2015 roku.

WIĘCEJ
Port_Literacki_2012_dzien_drugi_04.jpg

[St]

dzwieki / RECYTACJE Marcin Sendecki

Wiersz z książki Farsz, zarejestrowany podczas spotkania „Tadeusz Pióro Marcin Sendecki i Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki” na festiwalu Port Wrocław 2012.

WIĘCEJ
RECENZJE_Eugeniusz_Tkaczyszyn_Dycki_Kochanka-Norwida

Kochanka Norwida

recenzje / ESEJE Marcin Sendecki

Recenzja Marcina Sendeckiego z książki Kochanka Norwida Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego, która ukazała się 4 sierpnia 2014 roku na stronie internetowej Instytutu Książki.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Do-szpiku-kosci

Złe towarzystwo

recenzje / ESEJE Marcin Sendecki

Recenzja Marcina Sendeckiego z książki Do szpiku kości Krzysztof Jaworskiego.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Zuch

Edmund White Zuch

recenzje / ESEJE Sylwia Kluczewska

Recenzja Sylwii Kluczewskiej z książki Zuch Edmunda White’a, która ukazała się w styczniu 2013 roku na blogu Abominatio nascitur autumno.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Zuch

O Zuchu

recenzje / ESEJE Damian Gajda

Recenzja Damiana Gajdy z książki Zuch Edmunda White’a, która ukazała się 14 marca 2012 roku w kultura.onet.pl.

WIĘCEJ
RECENZJE_Zuch_3

O czytaniu – pochwała snów

recenzje / IMPRESJE Edmund White

Esej Edmunda White’a towarzyszący premierze książki Zuch.

WIĘCEJ
RECENZJE_Zuch_2

Edukacja sensualna (i intelektualna)

recenzje / ESEJE Łukasz Najder

Recenzja Łukasza Najdera z książki Zuch Edmunda White’a, która ukazała się 25 marca 2012 roku na stronie ultramaryna.pl.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Edmund-White

Laurka dla Edmunda White’a

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Recenzja Jacka Gutorowa z książki Zuch Edmunda White’a.

WIĘCEJ
RECENZJE_Zuch_3

Książka do polecenia

recenzje / ESEJE Juliusz Kurkiewicz

Recenzja Juliusza Kurkiewicza z książki Zuch Edmunda White’a, która ukazała się na łamach „Gazety Wyborczej”.

WIĘCEJ
RECENZJE_Zuch_2

Z getta na listę bestsellerów

recenzje / ESEJE Edmund White

Esej Edmunda White’a towarzyszący premierze książki Zuch.

WIĘCEJ
RECENZJE_Farsz

Układając składniki Farszu (kilka przyczynków do analizy)

recenzje / IMPRESJE Michał Domagalski

Esej Michała Domagalskiego towarzyszący premierze książki Farsz Marcina Sendeckiego.

WIĘCEJ