recenzje / ESEJE

Rodzaj przenikliwości

Krzysztof Siwczyk

Recenzja Krzysztofa Siwczyka z książki Farsz Marcin Sendeckiego.

Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

“Rano kawa i napalm” oto inauguracja dnia, skromna apostrofa witająca czytelnika najnowszej książki poetyckiej Marcina Sendeckiego. Później lądujemy w “tępej beczce reguł”. Mniej więcej tak wygląda nasze życie, jeżeli zgodzimy się badać je instrumentami, które podpowiada zdrowy rozsądek. Jak żadna wcześniejsza książka Sendeckiego Farsz eksponuje swoją materię leksykalną (uwydatnia językowy charakter egzystencji), niepoprzedzającą aktu poetyckiej kreacji, tylko od niego absolutnie uzależnioną. Przy czym nadużyciem byłoby ustawianie poetyckiej propozycji Sendeckiego w długim paśmie awangardy polskiej i obcej. Sam poeta w sporej części wierszy trawestuje i przywołuje tradycje literackie, które z awangardą nie mają wiele wspólnego, jeżeli za wyznacznik awangardy przyjmiemy wykładnię następujących po sobie literackich epok. U Sendeckiego tyle samo znajdziemy Karpińskiego, Słowackiego i Iwaszkiewicza, co Cage’a i Wirpszy. Okoliczności spotkania mogą być zupełnie arbitralne. Na przykład sonet – jak ma to miejsce wiele razy. Zadziwiająca jest skłonność poety do mieszczenia w jego określonych parametrach brzmień i idiomów, które nijak nie kojarzą się ze spolegliwą wykładnią tematyczno-formalną tego poetyckiego samograja. Mówiło się przed laty, że Bohdan Zadura przywrócił wiarygodność sonetu w Prześwietlonych zdjęciach. Sendecki przywraca wiarygodność czemuś już uwiarygodnionemu, zwłaszcza tam, gdzie nie możemy doszukać się metody tego uwiarygodnienia. Zadura, jak powszechnie wiadomo, przewietrzył sonet ożywczą bryzą języka potocznego. Sendecki natomiast zaaplikował sonetowi język laboratoryjnej sekcji zwłok. Ciało języka zostało zredukowane do części poszczególnych, zbitek i fragmentacji zdań i słów. Czytając Farsz widzimy jak działają poszczególne układy, związki frazeologiczne, sensy przydarzające się językowi w głębi struktury gramatycznej. Sendecki zawsze był poetą pracującym w detalu. O ile łatwo identyfikowalnych detali składających się na określoną wizję poetycką i refleksję społeczną, stosunkowo łatwo doszukać się w debiutanckim Z wysokości, jak i w Pół (2010), o tyle w Farszu autor rzadziej wykorzystuje ten poetycki chwyt. Zdecydowanie częściej czerpie natomiast z życia. Z życia słów – jedynego życia, któremu, paradoksalnie, możemy zaufać. Sendecki, co nie jest odkrywczym stwierdzeniem, jest poetą wyjątkowym. Trudno właściwie stopniować świetność tej liryki. Trzy minione lata i trzy książki. 22, Pół, Farsz i wcześniejszy Trap (2008) stanowią w mojej przygodzie lekturowej z Sendeckim rodzaj tetralogii, w której prześledzić można najbardziej radykalną i wyzywającą postać wiersza współczesnego. O Farszu można pisać rzeczy różne, wykluczające się, bo ta poezja jest zawsze o krok przed jakąkolwiek próbą jednoznacznej interpretacji, co nie jest przecież zbyt częste w polskiej poezji: “Tępa beczka reguł” – najcelniejsza ze znanych mi diagnoz współczesności, autorstwa Sendeckiego jakoś przyjemnie rezonuje z analogicznym lokum, w którym pomieszkiwał ponoć Diogenes z Synopy. Czy możliwe jest zatem przywrócenie za pomocą wiersza godności prawdziwemu cynizmowi? Czy cynizm w warunkach współczesnej polszczyzny, mocno sfatygowanej wulgarnym banałem, jest jeszcze możliwy? Chyba jednak tak. Cynizm jako językowa postawa tragiczna, kreacja podmiotu bez ustanku spoczywającego w pokoju, by “zalec przy szklance”, to rodzaj przenikliwości. Sendecki jest morderczo przenikliwy, słowa dla niego znaczą o tyle, o ile są wehikułem teleportującym podmiot w obszar roztropnej rezygnacji. Nie jest to jednak rezygnacja wobec czegoś czy kogoś. To raczej kapitulacja przed wszystkim. Przed życiem w literaturze – jedynym frapującym życiem. Widziałem Marcina Sendeckiego klęczącego nad grobem Charlesa Baudelaire’a. Kogo dzisiaj stać na taki gest? Kto wie, co on może znaczyć? Sendecki wie, że nic mu nie wiadomo. I dlatego jest we współczesnej polskiej poezji strażnikiem grobów “przegranych” – “ci przynajmniej dali odpowiednie temu światu świadectwo”.


Tekst opublikowany na łamach “Dodatku LITERAckiego” (9/2012). Dziękujemy Autorowi i Redakcji za udostępnienie materiału.

O AUTORZE

Krzysztof Siwczyk

poeta, autor czternastu tomów wierszy (ostatnio Mediany, Wydawnictwo a5, 2018) oraz książek krytyczno-literackich, eseistycznych i prozatorskich (ostatnio Bezduch, Austeria, 2018). Zagrał również główne role w dwóch filmach fabularnych: Wojaczek (reż. Lech Majewski, 1999) oraz Wydalony (reż. Adam Sikora, 2010). Mieszka w Gliwicach.

powiązania

Rozbiórka

dzwieki / WYDARZENIA Andrzej Sosnowski Bohdan Zadura Darek Foks Dariusz Sośnicki Dariusz Suska Jacek Dehnel Jerzy Jarniewicz Krzysztof Siwczyk Marcin Sendecki Mariusz Grzebalski Marta Podgórnik Piotr Sommer Ryszard Krynicki Tadeusz Pióro Urszula Kozioł Wojciech Bonowicz Zbigniew Machej

Zapis całego spotkania autorskiego z udziałem Urszuli Kozioł, Ryszarda Krynickiego, Bohdana Zadury, Piotra Sommera, Jerzego Jarniewicza, Zbigniewa Macheja, Andrzeja Sosnowskiego, Tadeuszy Pióry, Darka Foksa, Wojciecha Bonowicza, Marcina Sendeckiego, Dariusza Suski, Mariusza Grzebalskiego, Dariusza Sośnickiego, Krzysztofa Siwczyka, Marty Podgórnik i Jacka Dehnela podczas Portu Wrocław 2007.

WIĘCEJ

Moi Moskale

dzwieki / WYDARZENIA Andrzej Sosnowski Anna Podczaszy Bogusław Kierc Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki Jerzy Jarniewicz Julia Fiedorczuk Krzysztof Siwczyk Natalia Gorbaniewska Natalia Woroszylska Tadeusz Pióro Wiktor Woroszylski

Zapis całego spotkania autorskiego wokół antologii Moi Moskale podczas Portu Wrocław 2006.

WIĘCEJ

W państwie środka

dzwieki / WYDARZENIA Bogusław Kierc Dariusz Sośnicki Krzysztof Siwczyk Tomasz Broda Zbigniew Machej

Zapis całego spotkania autorskiego z udziałem Bogusława Kierca, Zbigniewa Macheja, Krzysztofa Siwczyka, Dariusza Sośnickiego i Tomasza Brody podczas Portu Wrocław 2005.

WIĘCEJ

Z niedanych jestem

wywiady / O KSIĄŻCE Kacper Bartczak Krzysztof Siwczyk

Rozmowa Krzysztofa Siwczyka z Kacprem Bartczakiem, towarzysząca premierze książki Widoki wymazy, wydanej w Biurze Literackim 19 kwietnia 2021 roku.

WIĘCEJ

Rafał Wojaczek, który jest

dzwieki / WYDARZENIA Agnieszka Wolny-Hamkało Andrzej Sosnowski Bogusław Kierc Bohdan Zadura Darek Foks Dariusz Sośnicki Edward Pasewicz Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki Jerzy Jarniewicz Jurij Andruchowycz Krzysztof Siwczyk Maciej Malicki Maciej Melecki Marcin Sendecki Mariusz Grzebalski Marta Podgórnik Tadeusz Pióro Tomasz Majeran Tomasz Różycki Wojciech Bonowicz Zbigniew Machej

Zapis całego spotkania autorskiego poświęconego twórczości Rafała Wojaczka podczas Portu Legnica 2004.

WIĘCEJ

Dzikie wrażenia kreta (poeci trzech pokoleń)

dzwieki / WYDARZENIA Andrzej Sosnowski Bohdan Zadura Krzysztof Siwczyk Tomasz Majeran

Zapis całego spotkania autorskiego Tomasza Majerana, Krzysztofa Siwczyka, Andrzeja Sosnowskiego i Bohdana Zadury podczas Portu Literackiego 2004.

WIĘCEJ

Dowód z tożsamości i Zdania z treścią

dzwieki / WYDARZENIA Jerzy Jarniewicz Krzysztof Siwczyk

Zapis całego spotkania autorskiego Jerzego Jarniewicza i Krzysztofa Siwczyka podczas Portu Legnica 2003.

WIĘCEJ

Dopiero wyobraźnia wyzwoli rozum, czyniąc go faktycznie rozumnym

wywiady / O KSIĄŻCE Krzysztof Siwczyk Tadeusz Sławek

Rozmowa Krzysztofa Siwczyka z Tadeuszem Sławkiem, towarzysząca wydaniu książki Williama Blake’a Wyspa na Księżycu, w tłumaczeniu Tadeusza Sławka, która ukazała się w Biurze Literackim 2 marca 2020 roku.

WIĘCEJ

Rewizyta z zaświatów na okoliczność lektury

recenzje / ESEJE Krzysztof Siwczyk

Recenzja Krzysztofa Siwczyka, towarzysząca wydaniu książki Williama Blake’a Wyspa na Księżycu, w tłumaczeniu Tadeusza Sławka, która ukazała się w Biurze Literackim 2 marca 2020 roku.

WIĘCEJ

Drugie dotknięcie i Dane dni

dzwieki / WYDARZENIA Krzysztof Siwczyk Mariusz Grzebalski

Zapis całego spotkania autorskiego Mariusza Grzebalskiego i Krzysztofa Siwczyka podczas Portu Legnica 2000.

WIĘCEJ

Dyskusja: O “Wojaczku wielokrotnym”

dzwieki / DYSKUSJE Bogusław Kierc Katarzyna Batorowicz-Wołowiec Krzysztof Siwczyk Maciej Szczawiński Romuald Cudak Stanisław Bereś Stanisław Srokowski

Dyskusja wokół książki Stanisława Beresia i Katarzyny Batorowicz-Wołowiec Wojaczek wielokrotny z udziałem Romualda Cudaka, Bogusława Kierca, Stanisława Srokowskiego, Macieja M. Szczawińskiego, Krzysztof Siwczyka.

WIĘCEJ

Nazywacz

recenzje / IMPRESJE Krzysztof Siwczyk

Szkic Krzysztofa Siwczyka do poematu Palamedes Piotra Matywieckiego, wydanego w Biurze Literackim 1 maja 2017 roku.

WIĘCEJ

Dyskusja “Poeci a ikonosfera współczesności”

nagrania / Z Fortu do Portu Adam Wiedemann Andrzej Sosnowski Bohdan Zadura Krzysztof Siwczyk Marcin Świetlicki

Krzysztof Siwczyk, Marcin Świetlicki, Andrzej Sosnowski, Adam Wiedemann i Bohdan Zadura spierają się o ikonosferę współczesności. Port Legnica 2002.

WIĘCEJ

Dyskusja “Czy poezja może zmienić świat?”

nagrania / Między wierszami Anna Podczaszy Bohdan Zadura Jerzy Jarniewicz Krzysztof Siwczyk Tomasz Broda Zbigniew Machej

Krzysztof Siwczyk, Anna Podczaszy, Bohdan Zadura, Jerzy Jarniewicz, Zbigniew Machej oraz Tomasz Broda o tym, czy poezja to próba “dania w pysk światu”, czy może jego zmiany?

WIĘCEJ

Dyskusja “Słowa ujemne poetycko”

nagrania / Między wierszami Bohdan Zadura Krzysztof Siwczyk Marcin Świetlicki Zbigniew Machej

Zbigniew Machej, Krzysztof Siwczyk, Marcin Świetlicki i Bohdan Zadura zastanawiają się, czy istnieją słowa o ujemnym potencjale poetyckim. Port Legnica 2002.

WIĘCEJ

Osiemdziesiąt pięć prawd o Rafale Wojaczku

recenzje / ESEJE Krzysztof Siwczyk

Recenzja Krzysztofa Siwczyka z książki Wojaczek wielokrotny. Wspomnienia, relacje, świadectwa Stanisława Beresia i Katarzyny Batorowicz-Wołowiec.

WIĘCEJ

"Gra w literackość" i "gra w życie"

recenzje / ESEJE Krzysztof Siwczyk

Recenzja Krzysztofa Siwczyka z książki Inne tempo Jacka Gutorowa.

WIĘCEJ

Półświatek

recenzje / IMPRESJE Krzysztof Siwczyk

Recenzja Krzysztofa Siwczyka z książki Studium temperamentu Ronalda Firbanka.

WIĘCEJ

Koszmarne mroki

recenzje / ESEJE Krzysztof Siwczyk

Recenzja Krzysztofa Siwczyka z książki Pięć opakowań Marty Podgórnik.

WIĘCEJ

[Blant chwacko przyjmuje…], [Wjazd do osady smutnych religii], [I nadal żywisz urazę…]

recenzje / KOMENTARZE Krzysztof Siwczyk

Autorski komentarz Krzysztofa Siwczyka do wierszy z książki Centrum likwidacji szkód.

WIĘCEJ

O Egzotycznych ptakach i roślinach

recenzje / NOTKI I OPINIE Joanna Wajs Julia Fiedorczuk Krzysztof Siwczyk

Komentarze Julii Fiedorczuk, Joanny Wajs, Krzysztofa Siwczyka.

WIĘCEJ

O Wycieczkach krajoznawczych

recenzje / NOTKI I OPINIE Karol Maliszewski Krzysztof Siwczyk Marta Podgórnik

Komentarze Karola Maliszewskiego, Krzysztofa Siwczyka, Marty Podgórnik.

WIĘCEJ

O Ustaleniach z Maastricht

recenzje / NOTKI I OPINIE Agnieszka Wolny-Hamkało Jacek Bierut Karol Pęcherz Krzysztof Siwczyk

Komentarze Agnieszki Wolny-Hamkało, Jacka Bieruta, Karola Pęcherza i Krzysztofa Siwczyka.

WIĘCEJ

…jak aksjomat na granicy kilku geometrii (o poezji Kacpra Bartczaka)

recenzje / NOTKI I OPINIE Krzysztof Siwczyk

Krzysztof Siwczyk o poezji Kacpra Bartczaka.

WIĘCEJ

Ludzie, których znacie, Słowa do muzyki, Bez

recenzje / KOMENTARZE Krzysztof Siwczyk

Autorski komentarz Krzysztofa Siwczyka do wierszy z książki W państwie środka.

WIĘCEJ

Sum, Ortalion, Nadzieja – bez zaskoczeń

recenzje / KOMENTARZE Krzysztof Siwczyk

Autorski komentarz Krzysztofa Siwczyka do wierszy z książki List otwarty.

WIĘCEJ

Cóż, Jeść, Głupi Jaś

recenzje / KOMENTARZE Krzysztof Siwczyk

Autorski komentarz Krzysztofa Siwczyka do wierszy z książki Dane dni.

WIĘCEJ

[Blo]

dzwieki / RECYTACJE Marcin Sendecki

Wiersz z książki Farsz, zarejestrowany podczas spotkania “Tadeusz Pióro Marcin Sendecki i Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki” na festiwalu Port Wrocław 2012.

WIĘCEJ

[Ja]

dzwieki / RECYTACJE Marcin Sendecki

Wiersz z książki Farsz, zarejestrowany podczas spotkania “Tadeusz Pióro Marcin Sendecki i Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki” na festiwalu Port Wrocław 2012.

WIĘCEJ

[St]

dzwieki / RECYTACJE Marcin Sendecki

Wiersz z książki Farsz, zarejestrowany podczas spotkania “Tadeusz Pióro Marcin Sendecki i Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki” na festiwalu Port Wrocław 2012.

WIĘCEJ

Tak mi mów

recenzje / ESEJE Paweł Mackiewicz

Recenzja Pawła Mackiewicza z książki Farsz Marcina Sendeckiego.

WIĘCEJ

Układając składniki Farszu (kilka przyczynków do analizy)

recenzje / IMPRESJE Michał Domagalski

Esej Michała Domagalskiego towarzyszący premierze książki Farsz Marcina Sendeckiego.

WIĘCEJ

Pieczone i nadziewane

recenzje / ESEJE Damian Kowal

Recenzja Damiana Kowala z książki Farsz Marcina Sendeckiego.

WIĘCEJ

Hej, Farsz, Sendecki, Shall we?

recenzje / ESEJE Paweł Paszek

Recenzja Pawła Paszka z książki Farsz Marcina Sendeckiego.

WIĘCEJ

Była sobie raz królewna

recenzje / ESEJE Joanna Orska

Recenzja Joanny Orskiej z książki Farsz Marcina Sendeckiego.

WIĘCEJ

O Centrum likwidacji szkód

recenzje / NOTKI I OPINIE Bartosz Sadulski Małgorzata Niklasińska

Komentarze Bartosza Sadulskiego, Magdaleny Jędrusiak, Małgorzaty (Kingosi) Niklasińskiej oraz Łukasza Baduli.

WIĘCEJ

On młody i genialny był…

recenzje / ESEJE Piotr Śliwiński

Recenzja Piotra Śliwińskiego z książki List otwarty Krzysztofa Siwczyka.

WIĘCEJ