recenzje / ESEJE

Kochanka Norwida

Marcin Sendecki

Recenzja Marcina Sendeckiego z książki Kochanka Norwida Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego, która ukazała się 4 sierpnia 2014 roku na stronie internetowej Instytutu Książki.

Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Na stronie internetowej wydawcy nowej książki Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego można (i trzeba) znaleźć zarówno dodatkowy, nieujęty w tomie, wiersz Dyckiego, który ofiarowuje go czytelnikowi w zastępstwie autokomentarza i/lub regularnego wywiadu (niechęć poety do takich form wypowiedzi jest od dawna znana), jak – tutaj mamy już niespodziankę – całkiem obszerną wypowiedź Dyckiego (jak można wyrozumieć z didaskaliów, spisaną przez Annę Podczaszy; nie wiadomo, jak młodsza koleżanka skłoniła autora do tych wyznań), w której dość detalicznie tłumaczy i genezę tytułu, i różne detale wierszy, odnosząc je do traumatycznych przygód własnej rodziny, trochę już wszystkim znanych (UPA, spięcie polskości i ukraińskości, choroba psychiczna matki), lecz chyba nigdy dotąd nie omawianych (prozą) tak otwarcie i obficie. W tej wypowiedzi Dycki czyni jednak coś jeszcze – inteligentnie (i ocennie, choć oceny są delikatne) komentuje recepcję swoich utworów, co dowodzi, że, jak wciąż zdają się podejrzewać niektórzy, to, co zeń wyczytuje krytyka, nie jest mu obojętne, i że jest doskonale świadom tego, co dzieje się z jego wierszami, gdy pójdą już w świat.

Nie bardzo wiem, jak zinterpretować te dwa sprzeczne ze sobą komunikaty (dotyczące wszak jednej książki) – wiem tylko, że ową sprzeczność warto mieć w pamięci czytając Kochankę Norwida, czyli 59 numerowanych jak zwykle z rzymska utworów, zbudowanych wedle modelu znanego z poprzednich książek Dyckiego, który znów z wielką swadą, tasując i wciąż przywołując liczne kluczowe słowa i motywy, gorzko żartując i śmiertelnie się śmiejąc, swój oryginalny pomysł na krój wiersza wciela w życie – wciela w życie wierszy.

Intencjonalną dominantą tematyczną są wspomniane wyżej rodzinna historia i traumy, lecz choć spajają ona tom, dają mu mocny finał i początek, to w środku odbywają się liczne wycieczki, skoki w bok, odbijające się głównie od autorskiej trampoliny związku rodzinnego dziedzictwa z pisaniem. Wyraźnie widać, nie obywa się to zresztą bez pewnej solenności, że Dycki w Kochance Norwida celebruje dystans, który dzieli wielce fetowanego dziś autora – “zdążyłem się zakraść// do szkolnych podręczników i zestarzeć” (I) – od czasów, o których czytamy:

jeszcze jestem młody i nie mam nic
do stracenia wiersze wysyłam
do redakcji jako Lucjusz Polański
ale nikt nie chce pochwalić

moich tekstów (oprócz pana Mariana
Yoph-Żabińskiego) to też o czymś świadczy

(XLVIII)

Charakterystyczne jest także i to, że Dycki skomponował książkę, często wiążąc ze sobą wiersze z różnych lat – na przykład po nowym (na oko) wierszu XIV następuje XV, datowany na kwiecień 1990, skądinąd może najsłabszy w tomie przez wzgląd na swą szlachetną deklaratywność:

przemianowali ulice generała
Świerczewskiego na kardynała
Wyszyńskiego ale Polski Polski
nie zmienili nie uszczelnili

– i tak dalej.

Zarówno te przeskoki i reminiscencje, jak coraz bardziej otwarte eksplorowanie własnej i rodzinnej historii świadczyć mogą – mimo wszystkich piękności, które Dycki wciąż generuje – że poecie nieobce jest pytanie o przyszłość własnego, by tak rzec, lirycznego projektu. To fascynujące i kłopotliwe pytanie: jak długo jeszcze tak można? Czy odkrywanie nowych autobiograficznych detali może zapewnić istotną nowość kolejnych książek? Co zrobić, by tak świetna i wyrazista poetyka nie ugrzęzła w samej sobie, nie zaczęła zjadać własnego ogona?

Tylko Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki może sobie udzielić odpowiedzi na takie pytania. Może też uznać je – odrzucając cały ten wywód – za nieistotne i wzięte z powietrza.

Pewne jest, że każda jego odpowiedź (w postaci kolejnej książki) będzie niezwykle ciekawa i może nawet jakoś brzemienna w skutkach dla współczesnej polskiej poezji.

Póki co, ktoś bystry i pracowity mógłby zająć się sporządzeniem „słownika Dyckiego” i prześledzić, jak i kiedy pojawiały się w jego wierszach poszczególne motywy, tematy, imiona, nazwy miejscowości stylistyczne zagrywki – bardzo by to pomogło rozeznać się w gąszczu tej wyjątkowej twórczości – może nawet samemu poecie. Wiem, że zadanie jest karkołomnie trudne, ale przecież laurów (i doktoratów) nie wypada otrzymywać za darmo.

A na razie, w te i we w te, czytajmy Kochankę Norwida.


Recenzja ukazała się na stronie internetowej Instytutu Książki. Dziękujemy Autorowi i Redakcji za wyrażenie zgody na przedruk.

O AUTORZE

Marcin Sendecki

Urodzony w Gdańsku. Poeta. W latach 80. i 90. związany z pismem "brulion", a następnie z tygodnikiem "Przekrój". Za tom poetycki Przedmiar robót (2015) otrzymał Wrocławską Nagrodę Poetycką Silesius.

powiązania

Rafał Wojaczek, który jest

dzwieki / WYDARZENIA Agnieszka Wolny-Hamkało Andrzej Sosnowski Bogusław Kierc Bohdan Zadura Darek Foks Dariusz Sośnicki Edward Pasewicz Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki Jerzy Jarniewicz Jurij Andruchowycz Krzysztof Siwczyk Maciej Malicki Maciej Melecki Marcin Sendecki Mariusz Grzebalski Marta Podgórnik Tadeusz Pióro Tomasz Majeran Tomasz Różycki Wojciech Bonowicz Zbigniew Machej

Zapis całego spotkania autorskiego poświęconego twórczości Rafała Wojaczka podczas Portu Legnica 2004.

WIĘCEJ

Po krzyku

dzwieki / WYDARZENIA Krystyna Miłobędzka Marcin Sendecki

Zapis całego spotkania autorskiego Krystyny Miłobędzkiej i Marcina Sendeckiego podczas Portu Legnica 2004.

WIĘCEJ

[Z drugiego], [Z wysokości], [Z wysypki]

recenzje / KOMENTARZE Marcin Sendecki

Szkic Marcina Sendeckiego opublikowany w cyklu prezentacji najciekawszych archiwalnych tekstów z dwudziestopięciolecia festiwalu Stacja Literatura.

WIĘCEJ

Opisy przyrody i Symetria

dzwieki / WYDARZENIA Dariusz Sośnicki Marcin Sendecki

Zapis całego spotkania Marcina Sendeckiego i Dariusza Sośnickiego podczas festiwalu Port Legnica 2002.

WIĘCEJ

Zamiast autokomentarza

recenzje / KOMENTARZE Marcin Sendecki

Autorski komentarz Marcina Sendeckiego do książki W, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 26 grudnia 2016 roku, a w wersji elektronicznej 3 października 2018 roku. Książka ukazuje się w ramach akcji „Poezja z nagrodami”.

WIĘCEJ

Scat

dzwieki / RECYTACJE Marcin Sendecki

Wiersz z tomu Przedmiar robót, zarejestrowany podczas spotkania “Ambasadorzy Poezji” na festiwalu Port Wrocław 2015.

WIĘCEJ

Poeci: Marcin SENDECKI

nagrania / Między wierszami Marcin Sendecki Wojciech Bonowicz

Odcinek nowego programu literackiego „Poeci”, w którym Wojciech Bonowicz rozmawia z Marcinem Sendeckim.

WIĘCEJ

Ballady z pogranicza

recenzje / IMPRESJE Marcin Sendecki

Impresja Marcina Sendeckiego na temat zestawu wierszy Pogranicza Katarzyny Szwedy, laureatki 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ

Wtrącenie

recenzje / IMPRESJE Marcin Sendecki

Impresja Marcina Sendeckiego na temat zestawu wierszy Wtracenie Przemysława Suchaneckiego, laureata 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ

Tribute to John Ashbery

nagrania / Stacja Literatura Asja Bakić Bagio Guerra Bogusław Kierc Dawid Mateusz Joanna Mueller John Ashbery Kacper Bartczak Llŷr Gwyn Lewis Lynn Suh Marcin Sendecki Radosław Jurczak Roman Honet Ryan van Winkle Szymon Słomczyński Tomasz Bąk

Spotkanie autorskie “Tribute to John Ashbery” w ramach festiwalu Stacja Literatura 22.

WIĘCEJ

Usilność

recenzje / IMPRESJE Marcin Sendecki

Impresja Marcina Sendeckiego na temat zestawu wierszy Prawo lasu Pauliny Pidzik, laureatki 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ

Poezja z nagrodami: Przedmiar robót

recenzje / KOMENTARZE Marcin Sendecki

Marcin Sendecki odpowiada na pytania w ankiecie dotyczącej książki Przedmiar robót, wydanej w formie elektronicznej w Biurze Literackim 28 marca 2018 roku. Książka ukazuje się w ramach akcji „Poezja z nagrodami”.

WIĘCEJ

[Blo]

dzwieki / RECYTACJE Marcin Sendecki

Wiersz z książki Farsz, zarejestrowany podczas spotkania “Tadeusz Pióro Marcin Sendecki i Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki” na festiwalu Port Wrocław 2012.

WIĘCEJ

Jeden akapit: “Kochając”

nagrania / Stacja Literatura Andrzej Sosnowski Henry Green Marcin Sendecki

Spotkanie “Jeden akapit” wokół książki Kochając Henry’ego Greena w przekładzie Andrzeja Sosnowskiego z udziałem Marcina Sendeckiego w ramach festiwalu Stacja Literatura 22.

WIĘCEJ

Pierwszy krok

recenzje / IMPRESJE Marcin Sendecki

Impresja Marcina Sendeckiego na temat zestawu wierszy Święto ofiarowania Pawła Bienia, laureata 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ

[Ja]

dzwieki / RECYTACJE Marcin Sendecki

Wiersz z książki Farsz, zarejestrowany podczas spotkania “Tadeusz Pióro Marcin Sendecki i Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki” na festiwalu Port Wrocław 2012.

WIĘCEJ

Prosty liryk

wywiady / O KSIĄŻCE Adam Poprawa Marcin Sendecki

Rozmowa Adama Poprawy z Marcinem Sendeckim, towarzysząca premierze książki W, wydanej w Biurze Literackim w wersji papierowej 27 grudnia 2016 roku, a w wersji elektronicznej 3 lipca 2017 roku.

WIĘCEJ

Maciek Tanner otwiera pudełko z tektury

dzwieki / RECYTACJE Marcin Sendecki

Wiersz z tomu Z wysokości. Parcele, zarejestrowany podczas spotkania “Drobiazgowa eksplozja” na festiwalu Port Wrocław 2006.

WIĘCEJ

Wiązanka

dzwieki / RECYTACJE Marcin Sendecki

Wiersz z tomu Trap, zarejestrowany podczas spotkania “Cafe Cobro” na festiwalu Port Wrocław 2008.

WIĘCEJ

Ambasadorzy poezji

nagrania / Z Fortu do Portu Dariusz Sośnicki Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki Marcin Sendecki

Zapis spotkania autorskiego “Ambasadorzy Poezji” z Marcinem Sendeckim, Dariuszem Sośnickim i Eugeniuszem Tkaczyszynem-Dyckim w ramach 20. festiwalu literackiego Port Wrocław 2015.

WIĘCEJ

Pomiar

dzwieki / RECYTACJE Marcin Sendecki

Wiersz z tomu Przedmiar robót, zarejestrowany podczas spotkania “Ambasadorzy Poezji” na festiwalu Port Wrocław 2015.

WIĘCEJ

Komiks wierszem po ukraińsku

nagrania / Z Fortu do Portu Andrij Lubka Krzysztof Ostrowski Marcin Sendecki

Zapis spotkania z laureatami 3. edycji konkursu Komiks wierszem w ramach 20. edycji festiwalu Port Literacki 2015.

WIĘCEJ

Komentarz do motta

recenzje / KOMENTARZE Marcin Sendecki

Komentarz Marcina Sendeckiego do motta z książki Lamety, wydanej w Biurze Literackim 16 listopada 2015 roku.

WIĘCEJ

[St]

dzwieki / RECYTACJE Marcin Sendecki

Wiersz z książki Farsz, zarejestrowany podczas spotkania “Tadeusz Pióro Marcin Sendecki i Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki” na festiwalu Port Wrocław 2012.

WIĘCEJ

Złe towarzystwo

recenzje / ESEJE Marcin Sendecki

Recenzja Marcina Sendeckiego z książki Do szpiku kości Krzysztof Jaworskiego.

WIĘCEJ

Wymyślić siebie

recenzje / ESEJE Marcin Sendecki

Recenzja Marcina Sendeckiego z książki Zuch Edmund White’a, która ukazała się na łamach czasopisma „Exlusiv”.

WIĘCEJ

„W polszczyźnie niczym w kościółku”

recenzje / ESEJE Marek Olszewski

p>Recenzja Marka Olszewskiego z książki Kochanka Norwida Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego, która ukazała się w sierpniu 2014 roku w „Nowych Książkach”.

WIĘCEJ

Pójście za Norwidem

wywiady / O KSIĄŻCE Anna Podczaszy Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki

Rozmowa Anny Podczaszy z Eugeniuszem Tkaczyszynem-Dyckim o jego nowej książce Kochanka Norwida, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 26 maja 2014 roku.

WIĘCEJ

Układając składniki Farszu (kilka przyczynków do analizy)

recenzje / IMPRESJE Michał Domagalski

Esej Michała Domagalskiego towarzyszący premierze książki Farsz Marcina Sendeckiego.

WIĘCEJ