recenzje / IMPRESJE

„śniło mi się, że wojna była niczyja”

Klaudia Pieszczoch

Paulina Pidzik

Impresja Pauliny Pidzik i Klaudii Pieszczoch na temat poezji Natalii Szumnej, wyróżnionej w ramach projektu „Pracownie otwarte wierszem 2023”.

pierwszy raz czytałam wiersze Natalii Szumnej późną wiosną, zapisuję słowa tej laudacji jesienią, gdy Izrael atakuje palestyńską Strefę Gazy. myślę o tym, ile w tym czasie się zmieniło, jak wiele nie, ile razy pastowałam w tym czasie już buty. myślę, jak pracują we mnie pod skórą przy skórze te wiersze.

ciągle stan wyjątkowy świat wciąż działa na żyletki kwiaty idą pod nóż, ale jednocześnie wietnam wietnam jest zawsze gdzieś indziej. pastowanie butów jak pozostawanie w stanie owadziego letargu (całego ula), pozorne uspakajanie rytmu oddechu, rojenie się i rojenie w sobie, ale jednak ruch ruch dłoni, liczenie dni pomiary odległości, badanie gdzie od kogo do czego.

„Kiedy w polu kukurydzy znajdziesz cztery ciała/ to będzie trzydzieści dni” – pisze Natalia w wierszu „stan wyjątkowy”, i mogłoby się wydawać, że zaprasza czytelnika do przewrotnej gry w (po)rachunki, wielkości, rozpiętości. I może chodziłoby tu właśnie o grę, gdyby nie ten bezwład, ta inercja. Miary bezradności i mierzenie się z nią. W innym wierszu, zatytułowanym „to nie jest wietnam”, podmiotka tłumaczy uspokajająco-niepokojąco: „to tylko trochę dalej niż ostatni wypad do babci” i skrupulatnie podlicza, że „pastuje buty piętnasty raz podczas tej wojny”. Czy precyzyjne pomiary i rachunki to sposób na strach? A może chodzi tu raczej o liczenie owieczek, szeptanie zaklęć, by wreszcie zasnąć? W końcu w innych tekstach autorki padają takie zdania jak: „zobacz dziecko/ ty wcale nie śpisz”, albo: „idź spać natalka/ mówiła moja babcia”.

Mała dygresja: zgodnie z techniką relaksacji wg Jacobsona, aby doprowadzić do rozluźnienia, konieczny jest całkowity brak ruchu każdego mięśnia. Oczywiście, napinanie mięśni jest niezbędne, aby wykonywać różne prace i przemieszczać się, ale duża część napięcia mięśniowego jest zbędna i bezcelowa (ze strony pokonajlek.pl).

Wydaje się, że w wierszach Natalii Szumnej mamy do czynienia ze swoistym widowiskiem „rozluźniania mięśni”, odpuszczania napięcia. Ale spektakl wcale nie rozgrywa się w przytaczanych tutaj wierszach – one go jedynie przybliżają, performują, ale nie wytwarzają. Bo przecież ten spektakl i tak trwa bez przerwy, zaczyna się wciąż od nowa i zostawia po sobie memy z putinem. Grają w nim letarg i przyzwyczajenie, paraliż i znieczulica. „Część napięcia jest zbędna i bezcelowa” – powtarza ktoś uspokajającym głosem zza kadru. „Zamieszkałam w domu z widokiem na czas” – mówi podmiotka jednego z wierszy w komentowanym zestawie. I co najbardziej upiorne, ten czas – nasz czas – sam zdaje się coraz częściej tylko widokiem, a patrzenie, przyglądanie się, powoli pożera wszystko na swojej drodze, po czym gładko przechodzi w odwracanie wzroku.

Na szczęście wiersze Natalii Szumnej to nie tylko oczy i choć roi się w nich od widzów, to same nie ograniczają się do patrzenia. Jakie miary przykłada poetka do sytuacji wojennej i z czego (z kogo) te wiersze miarę zdejmują?

to wiersze gdzieś spomiędzy bezradności rozczarowania beznadziei i przenikliwego poruszenia głębokiej odpowiedzialności chłodnego w swoim spokoju, ale i tak samo wrażliwego spojrzenia. pracują rozpiętościami miar przesunięciami. nawet jeśli wietnam jest gdzie indziej niż my, to zawsze bliżej niż nam się wydaje. nawet jeśli boli tylko trochę mocniej niż codzienność, to jednak boli. nawet jeśli mamy poczucie, że nie można nic zrobić, można choć zapisać to wypowiedzieć.

wiersze wersy są jak draśnięcia na krawędziach, drzazga, która wchodzi w tkankę pod czuły opuszek, dołożenie czystego szkła na (nie)dowidzące oczy. wiersze Natalii działają konsekwentnie. podmiotka nie podnosi ani nie ścisza głosu, nie wpada w panikę ani ckliwe tony, ma świadomość plamek na swojej źrenicy. wojna nie jest niczyja ani niczyja nie jest za nią odpowiedzialnoś

. obojętność wobec tego, co się wydarza wokół, nie jest obojętna. drzazgę można wyjąć z ciała – wystarczy pęseta, można jeszcze to miejsce po odkazić. drzazga może zostać w ciele, przypominać o sobie w każdym drobnym ruchu. ale już tak czy inaczej z tym śladem po drzazdze po przeczytaniu zestawu wierszy się zostaje.

Tytuł zestawu – „kwiaty pod nóż” – niewątpliwie przywodzi na myśl zagrożenie, niewinną ofiarę oraz, mówiąc wprost, rzeź. Ale nie tylko. Kwiaty, przynajmniej te o podłużnych płatkach, same w sobie mogą kojarzyć się z ostrzami. I, jakkolwiek górnolotnie by to nie zabrzmiało, jest w wierszach Natalii Szumnej coś z ostrzenia płatków; szlifowania tego, co delikatne, by gładko wchodziło w mięso.

czuję, że poetycki głos Natalii jest bardzo ważny. łatwiej byłoby śnić, że wiersze mogą być apolityczne, nie zbliżać się do tego, pomnożyć odległości tak, by (każdy) stan wyjątkowy był poza polem (poetyckiego) widzenia oczu. Natalia skraca odległość do otwartych ramion oczu zbiera swoim palcem ostre drobiny.

O AUTORACH

Klaudia Pieszczoch

Pisze poezję i prozę, z wykształcenia iberystka. Publikowała w antologiach poetyckich i prozatorskich oraz czasopismach. Laureatka projektów „Połów” i „Pracownia pierwszej książki” Biura Literackiego oraz konkursu na opowiadanie Festiwalu Góry Literatury. Pochodzi z Sanoka, mieszka w różnych miejscach.

Paulina Pidzik

urodziła się 9 maja 1986 roku w Częstochowie. wychowała pomiędzy lasem a rzeką. od czasu studiów mieszka w Krakowie. prawniczka. pracuje nad rozprawą doktorską poświęconą autonomii pacjenta. poetka. autorka tomu (wejście w las), Kontent, 2019. fotografuje otworkowo. ratowniczka kwalifikowanej pierwszej pomocy.

powiązania

Rozmowy na koniec: odcinek 31 Paulina Pidzik

nagrania / TransPort Literacki Antonina Tosiek Jakub Skurtys Paulina Pidzik Resina

Trzydziesty pierwszy odcinek z cyklu “Rozmowy na koniec” w ramach festiwalu TransPort Literacki 28. Muzyka Resina.

WIĘCEJ

(miejsca ich jesiony)

nagrania / TransPort Literacki Paulina Pidzik Resina

Czytanie z książki (miejsca ich jesiony) z udziałem Pauliny Pidzik w ramach festiwalu TransPort Literacki 28. Muzyka Resina.

WIĘCEJ

Rozmowy na koniec: odcinek 27 Klaudia Pieszczoch

nagrania / TransPort Literacki Antonina Tosiek Jakub Skurtys Klaudia Pieszczoch Resina

Dwudziesty siódmy odcinek z cyklu “Rozmowy na koniec” w ramach festiwalu TransPort Literacki 28. Muzyka Resina.

WIĘCEJ

„odśmierć mnie znajdź szczelinę”

recenzje / ESEJE Klaudia Pieszczoch Paulina Pidzik

Impresja Pauliny Pidzik i Klaudii Pieszczoch na temat poezji Marii Rościszewskiej, wyróżnionej w ramach projektu „Pracownie otwarte wierszem 2023”.

WIĘCEJ

Fascynują mnie roślinne strategie przetrwania

wywiady / O KSIĄŻCE Agata Puwalska Klaudia Pieszczoch

Rozmowa Agaty Puwalskiej z Klaudią Pieszczoch, towarzysząca premierze książk ruń Klaudii Pieszczoch, wydanej w Biurze Literackim 9 stycznia 2023 roku.

WIĘCEJ

Historia (nie)jednego wiersza

recenzje / KOMENTARZE Klaudia Pieszczoch

Autorski komentarz Klaudii Pieszczoch, towarzyszący premierze książki ruń, wydanej w Biurze Literackim 9 stycznia 2023 roku.

WIĘCEJ

Do znikania

wywiady / O KSIĄŻCE Katarzyna Szaulińska Paulina Pidzik

Rozmowa Katarzyny Szaulińskiej z Pauliną Pidzik, towarzysząca premierze książki (miejsca ich jesiony) Pauliny Pidzik, wydanej w Biurze Literackim 19 grudnia 2022 roku.

WIĘCEJ

Historia jednego wiersza: (pinus sylvestris)

recenzje / KOMENTARZE Paulina Pidzik

Autorski komentarz Pauliny Pidzik towarzyszący premierze książki (miejsca ich jesiony) Pauliny Pidzik, wydanej w Biurze Literackim 19 grudnia 2022 roku.

WIĘCEJ

ruń (2)

utwory / zapowiedzi książek Klaudia Pieszczoch

Fragmenty zapowiadające książkę ruń Klaudii Pieszczoch, która ukaże się w Biurze Literackim 9 stycznia 2023 roku.

WIĘCEJ

miejsca ich jesiony (2)

utwory / zapowiedzi książek Paulina Pidzik

Fragmenty zapowiadające książkę miejsca ich jesiony Pauliny Pidzik, która ukaże się w Biurze Literackim 19 grudnia 2022 roku.

WIĘCEJ

ruń (1)

utwory / zapowiedzi książek Klaudia Pieszczoch

Fragmenty zapowiadające książkę ruń Klaudii Pieszczoch, która ukaże się w Biurze Literackim 9 stycznia 2023 roku.

WIĘCEJ

miejsca ich jesiony

utwory / zapowiedzi książek Paulina Pidzik

Fragmenty zapowiadające książkę miejsca ich jesiony Pauliny Pidzik, która ukaże się w Biurze Literackim 19 grudnia 2022 roku.

WIĘCEJ

amazonie

utwory / premiery w sieci Klaudia Pieszczoch

Premierowy zestaw wierszy Klaudii Pieszczoch amazonie. Prezentacja w ramach projektu „Pierwsza książka wierszem 2020”.

WIĘCEJ

Połów. Poetyckie debiuty 2019

nagrania / Stacja Literatura Agata Puwalska Jakub Sęczyk Klaudia Pieszczoch Marlena Niemiec Michał Mytnik Natalia Kubicius Paweł Harlender Paweł Kusiak

Czytanie z książki Połów. Poetyckie debiuty 2019 z udziałem Pawła Harlendera, Natali Kubicius, Pawła Kusiaka, Michała Mytnika, Marleny Niemiec, Klaudii Pieszczoch, Agaty Puwalskiej i Jakuba Sęczyka w ramach festiwalu Stacja Literatura 25.

WIĘCEJ

Uważność – rola tła – życie flory – linie, punkty, kreski – próba „odwidzenia”

wywiady / O PISANIU Klaudia Pieszczoch Marlena Niemiec

Rozmowa Marleny Niemiec z Klaudią Pieszczoch, laureatką 14. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ

Śmieszę, ale i przestraszam

wywiady / O PISANIU Klaudia Pieszczoch Natalia Kubicius

Rozmowa Klaudii Pieszczoch z Natalią Kubicius, laureatką 14. Edycji „Połowu”.

WIĘCEJ

Połów. Poetyckie debiuty 2017

nagrania / Stacja Literatura Jan Rojewski Katarzyna Szweda Krzysztof Schodowski Maciej Konarski Nina Manel Patryk Kosenda Paulina Pidzik Paweł Bień Przemysław Suchanecki

Spotkanie w ramach festiwalu Stacja Literatura 23, w którym udział wzięli Paweł Bień, Maciej Konarski, Patryk Kosenda, Nina Manel, Paulina Pidzik, Jan Rojewski, Krzysztof Schodowski, Przemysław Suchanecki, Katarzyna Szweda.

WIĘCEJ

(we krwi)

utwory / premiery w sieci Paulina Pidzik

Premierowy zestaw wierszy Pauliny Pidzik. Prezentacja w ramach projektu „Pracowni pierwszej książki 2018”.

WIĘCEJ

(podchodzenie)

wywiady / O PISANIU Krzysztof Schodowski Paulina Pidzik

Rozmowa Pauliny Pidzik z Krzysztofem Schodowskim, laureatem 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ

Wejście w las

wywiady / O PISANIU Patryk Kosenda Paulina Pidzik

Rozmowa Patryka Kosendy z Pauliną Pidzik, laureatką 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ

Upadek bez amortyzacji – “ruń” Klaudii Pieszczoch jako test zaufania

recenzje / ESEJE Anna Mochalska

Recenzja Anny Mochalskiej, towarzysząca premierze książk ruń Klaudii Pieszczoch, wydanej w Biurze Literackim 9 stycznia 2023 roku.

WIĘCEJ

Żywe ciało, tkanki martwe

recenzje / ESEJE Łukasz Kraj

Recenzja Łukasza Kraja towarzysząca premierze książki (miejsca ich jesiony) Pauliny Pidzik, wydanej w Biurze Literackim 19 grudnia 2022 roku.

WIĘCEJ

Między łykiem a drewnem

recenzje / ESEJE Dawid Mateusz

Impresja Dawida Mateusza na temat zestawu wierszy Ogród w szkle Klaudii Pieszczoch, laureatki 14. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ

Usilność

recenzje / IMPRESJE Marcin Sendecki

Impresja Marcina Sendeckiego na temat zestawu wierszy Prawo lasu Pauliny Pidzik, laureatki 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ