recenzje / KOMENTARZE

Doświadczanie romantyczności

Piotr Śliwiński

Autorski komentarz Piotra Śliwińskiego, towarzyszący premierze książki Romantyczność. Współczesne ballady i romanse inspirowane twórczością Adama Mickiewicza, wydanej w Biurze Literackim 5 września 2022 roku.

Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

„Romantyczność”, ta oryginalna, Adama Mickiewicza, młodego poety, debiutanta, o którym można by powiedzieć, że był samorodkiem, startującym bez wsparcia ze strony Biura Literackiego, które by za nim stało, bez Joasi Mueller, która by pomogła mu w oszlifowaniu juweniliów, jest – jeśli przeczytać utwór bez wspomnień o szkolnych schematach – świetnym wierszem. W naszej pamięci same cytaty, sto procent złotych myśli, najefektowniejszy koniec i początek w historii literatury, narodowy komunał, jednak w istocie – wiersz znakomity, odświeżający się w akcie każdej swobodnej lektury i odświeżający myślenie o poezji.

Ma pazur polemiczny, potrafi afirmować, słyszy dialogi, bardzo ciekawie ustawia podmiot – z boku, lecz po stronie przyszłości. Ani nie skąpi słów, ani ich nie nadużywa, wybitnie czuje wielką zmianę w pojmowaniu człowieka. Wydaje się – i nie mówię tego z powodu okoliczności – zadziwiająco aktualny.

„Romantyczność” zapowiadała drugą rewolucję, tę, która nadeszła po rewolucji oświecenia, epoce rozumu, tryumfu „szkiełka i oka”, przełamaniu oporów tradycji, budowaniu społeczeństw opartych na kapitale, technice, przemyśle, rynku oraz idei praw obywatelskich. Wystarczy tyle, w wielkim skrócie, by przyznać, że romantyzm był rewolucją zakotwiczoną w rewolucji poprzedzającej go, że romantyczny historyzm karmił się pamięcią rewolucji XVIII wieku, amerykańskiej, francuskiej, trzeciomajowej, że bez oświeceniowej wyobraźni „świata od nowa” nie mogłaby rozwinąć się wyobraźnia świata wewnętrznego, a bez pomysłu na człowieka pojmowanego jako funkcja rozumu nie byłoby miejsca dla człowieka jako ironicznego duchoznawcy. Romantyzm nastał po i przeciw oświeceniu, tak jak „Romantyczność” powstała po wystąpieniach i przeciw poglądom Jana Śniadeckiego (1819).

A dzisiaj? Dzisiejsza romantyczność „pisze się” – jest pisana przez autorki i autorów tej antologii – u schyłku kolejnej rewolucji technologicznej i być może drugiej na tę skalę rewolucji komunikacyjnej. Nowe media, neoliberalizm z jego niepohamowanym apetytem na wzrost i zysk, pochwycenie świata w sieć z pozoru przez nic nieograniczonych kontaktów, internet, bez którego dostępności napisanie tego tekstu zdaje się prawie niemożliwe (okolice Drezdenka, lipiec 2022), komórka, o której zaledwie jedno pokolenie wstecz właściwie nikt nie śnił, GPS, nasz przewodnik po drogach i bezdrożach – wszystko to opisuje podobnie gruntowną zmianę jak ta, którą zafundowało Zachodowi oświecenie, a zarazem zawiera w sobie ziarno, już wzrosłe, głębokiego, być może cokolwiek romantycznego zawodu.

Współczesne rozczarowanie kapitalizmem w jego ultraliberalnym wydaniu nie potrzebuje obszernych komentarzy. Napisano i powiedziano o nim tak wiele rzeczy przekonujących i nieprzekonujących, że ciągnięcie tego wątku nie ma sensu. Neoliberalizm poświęca nasze jedyne życia konkurencji i statystycznym satysfakcjom (więcej, szybciej, korzystniej), tymczasem my chcemy żyć niedoskonałym, lecz własnym życiem. Nie tylko godzimy się na przegrywanie; nie godzimy się na ciągłą rywalizację o dobra, których nie potrzebujemy. Chcemy równych praw, szacunku i solidarności.

I już? Niestety sama kontestacja bezwzględnego rynku nie wystarczy, by poczuć własne życie. Co więcej, okazuje się, że zarówno odrzucenie współczesności, jak i selektywne zaufanie jej zdobyczom nie uwalnia nas od cierpień, traum, niespełnienia, frustracji, lęków, samotności. Obietnica rewolucyjna, której treścią za każdym razem jest radykalna, oswobadzająca zmiana w życiu każdego z nas, również tym razem musi rozczarować.

Niezbyt zaskakującą odpowiedzią na rozczarowanie światem są próby ponownego zaczarowania go.

Jak? Nie istnieje jedna metoda czy wyjątkowy język. Tak zwany zwrot emotywny w humanistyce, jeśli wziąć go za sposób czytania i pisania, jest jedną z dróg. „Czuję i wierzę”, nieortodoksyjnie, nienachalnie, otwieram się na inne byty, gotowy jestem doświadczyć obcego, nie wstydzę się uniesienia, nie uciszam dramatu, oddaję głos rozpaczy, nie kryję gniewu, prostego szczęścia nie uważam za utopię, miłość znaczy, dobroć się udziela, zło niekoniecznie zwycięża, troska o planetę to nasz wielki zbiorowy obowiązek. Po okresie fetyszyzowania technologii i postępu, kategorii raczej abstrakcyjnych, górę bierze bezpośredniość, współudział, doświadczanie.

Dowodzi tego, jak sądzę, większość utworów zamieszczonych w tej książce, autorstwa zarówno poetek i poetów z dużym dorobkiem, jak i wyłonionych w otwartym dla wszystkich konkursie. Doświadczanie romantyczności bywa konfrontacją z historycznoliteracką (czytaj: szkolną, młodzieńczą) pamięcią, testowaniem „własności” cudzego języka, apokryfem do Mickiewiczowskiej proklamacji, erudycyjną grą. W wielu innych przypadkach odnosi się wrażenie, jakby wiersze wywoływały na powierzchnię ducha czasu, by w laboratorium antropofikcji, jak nazwał literaturę jeden z badaczy (Arkadiusz Żychliński), objawił się w aktualnej postaci. W jeszcze innych mówi ból: gniewny, bezsilny, nieprzedawniony, wżarty w ciało, niedawno niemy, teraz uwolniony w słowach.

Nie wyróżniam w tym tomie utworów lepszych i gorszych, bardziej i mniej udanych, gdyż wszystkie one, lecz każdy inaczej, nader różnorodnie, robią to, czego nam dzisiaj potrzeba – wychodząc z dyskursu późnej nowoczesności, starają się dotrzeć do ukrytej prawdy, doświadczyć romantyczności w stylu własnego istnienia.

O AUTORZE

Piotr Śliwiński

profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Kierownik Zakładu Poetyki i Krytyki Literackiej UAM. Krytyk literacki, redaktor, badacz polskiej poezji współczesnej. Autor i współautor książek, m.in. Awangarda przedwojenna, Kraków 2004; Po całości. Szkice, punkty, Poznań 2016 ‒ razem z K. Hoffmannem i M. Jaworskim, a także redaktor blisko dwudziestu książek na temat poezji współczesnej (ostatnio Jakieś rozwiązania. Szkice o poezji (nie tylko) najnowszej, Poznań 2016).

powiązania

Wyczerpanie, niewyczerpane. Parę zdań o wyborze wierszy Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego

recenzje / ESEJE Piotr Śliwiński

Recenzja Piotra Śliwińskiego, towarzysząca wydaniu książki Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego Gdyby ktoś o mnie pytał, która ukazała się w Biurze Literackim 11 marca 2020 roku.

WIĘCEJ

Pozytywki i marienbadki

nagrania / Między wierszami Andrzej Sosnowski Anna Kałuża Jacek Gutorow Joanna Orska Kamil Zając Piotr Śliwiński Wojciech Bonowicz

O twórczości Andrzeja Sosnowskiego wypowiadają się Wojciech Bonowicz, Jacek Gutorow, Anna Kałuża, Joanna Orska, Piotr Śliwiński, Kamil Zając.

WIĘCEJ

Dyskusja „Barbarzyńcy czy nie. Dwadzieścia lat po przełomie”

nagrania / Między wierszami Bohdan Zadura Darek Foks Dariusz Nowacki Justyna Sobolewska Krzysztof Jaworski Piotr Czerniawski Piotr Śliwiński Roman Honet

Port Wrocław 2009: wypowiedzi Dariusza Nowackiego, Piotra Śliwińskiego, Justyny Sobolewskiej, Piotra Czerniawskiego, Darka Foksa, Krzysztofa Jaworskiego, Bohdana Zadury, Romana Honeta.

WIĘCEJ

Literatura polska ostatniego dwudziestolecia

nagrania / Między wierszami Piotr Śliwiński

Wykład Piotra Śliwińskiego o najważniejszych publikacjach literackich ostatnich dwudziestu lat.

WIĘCEJ

Na co dzień raczej nie rozpaczam

wywiady / O PISANIU Jacek Podsiadło Piotr Śliwiński

Rozmowa Piotra Śliwińskiego z Jackiem Podsiadłą przeprowadzona na spotkaniu autorskim w Biurze Literackim 30 stycznia 2014 i opublikowana na stronie dwutygodnika.com.

WIĘCEJ

Przedszkolny sen Marianki

recenzje / ESEJE Piotr Śliwiński

Szkic Piotra Śliwińskiego towarzyszący premierze książki Przedszkolny sen Marianki Jacka Podsiadły, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 20 kwietnia 2015 roku.

WIĘCEJ

Krystyna Miłobędzka od początku

recenzje / ESEJE Piotr Śliwiński

Recenzja Piotra Śliwińskiego z książki dwanaście wierszy w kolorze Krystyny Miłobędzkiej.

WIĘCEJ

Świat podminowany

recenzje / ESEJE Piotr Śliwiński

Recenzja Piotra Śliwińskiego z książki Imię i znamię Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego.

WIĘCEJ

piąte królestwo – pięć uwag

recenzje / NOTKI I OPINIE Piotr Śliwiński

Autorski komentarz Piotra Śliwińskiego do książki piąte królestwo Romana Honeta, wydanej nakładem Biura Literackiego 20 stycznia 2011 roku.

WIĘCEJ

sto jedenaście wierszy o własnym pomyśle na pustkę

recenzje / ESEJE Piotr Śliwiński

Recenzja Piotra Śliwińskiego z książki Oddam wiersze w dobre ręce (1988-2010) Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego, która ukazała się 5 stycznia 2010 roku na łamach „Gazety Wyborczej”.

WIĘCEJ

Sześć głosów o wierszach Jacka Gutorowa

recenzje / NOTKI I OPINIE Adam Wiedemann Konrad Wojtyła Mieczysław Orski Piotr Śliwiński Zdzisław Jaskuła

Komentarze Zdzisława Jaskuły, Andrzeja Nowaka, Mieczysława Orskiego, Piotra Śliwińskiego, Adama Wiedemanna oraz Konrada Wojtyły.

WIĘCEJ

Wierszem na odlew

recenzje / ESEJE Piotr Śliwiński

Recenzja Piotra Śliwińskiego z książki Kup kota w worku Tadeusza Różewicza.

WIĘCEJ

O Bez stempla

recenzje / NOTKI I OPINIE Adam Wiedemann Anna Kałuża Jacek Gutorow Piotr Śliwiński

Komentarze Anny Kałuży, Jacka Gutorowa, Adama Wiedemanna, Piotra Śliwińskiego, Piotra Bogaleckiego.

WIĘCEJ

Piotr Kępiński – krytyk z charakterem

recenzje / ESEJE Piotr Śliwiński

Recenzja Piotra Śliwińskiego z książki Bez stempla Piotra Kępińskiego.

WIĘCEJ

Dlaczego nie mamy dość Różewicza

recenzje / ESEJE Piotr Śliwiński

Recenzja Piotra Śliwińskiego z książki nauka chodzenia Tadeusz Różewicza.

WIĘCEJ

O Rozbiórce

recenzje / NOTKI I OPINIE Anna Kałuża Justyna Sobolewska Karol Maliszewski Piotr Śliwiński

Komentarze Anny Kałuży, Justyny Sobolewskiej, Piotra Śliwińskiego i Karola Maliszewskiego.

WIĘCEJ

Ponowoczesny Arcypoeta

recenzje / ESEJE Piotr Śliwiński

Recenzja Piotra Śliwińskiego z książki Wiersze wyprane Marcina Świetlickiego.

WIĘCEJ

On młody i genialny był…

recenzje / ESEJE Piotr Śliwiński

Recenzja Piotra Śliwińskiego z książki List otwarty Krzysztofa Siwczyka.

WIĘCEJ

Dialogi z wierszem (w tle)

recenzje / ESEJE Piotr Śliwiński

Recenzja Piotra Śliwińskiego towarzysząca premierze książki Między wierszami Bohdana Zadury, wydanej w Biurze Literackim 20 września 2002 roku.

WIĘCEJ

Romantyczność. Współczesne ballady i romanse inspirowane twórczością Adama Mickiewicza (nagrodzone teksty)

utwory / premiery w sieci Aleksandra Kasprzak Daniel Tamkun Helena Burdzińska

Fragmenty książki Romantyczność. Współczesne ballady i romanse inspirowane twórczością Adama Mickiewicza, wydanej w Biurze Literackim 5 września 2022 roku.

WIĘCEJ

Romantyczność. Współczesne ballady i romanse inspirowane twórczością Adama Mickiewicza

utwory / zapowiedzi książek Joanna Roszak Miłosz Biedrzycki Piotr Matywiecki

Fragmenty zapowiadające książkę Romantyczność. Współczesne ballady i romanse inspirowane twórczością Adama Mickiewicza, która ukaże się w Biurze Literackim 5 września 2022 roku.

WIĘCEJ

Czytać głębiej

recenzje / ESEJE Tomasz Fijałkowski

Recenzja Tomasza Fijałkowskiego z książki Horror poeticus Piotra Śliwińskiego.

WIĘCEJ

Ćwiczenia z bezstronności

recenzje / ESEJE Maciej Boenisch

Recenzja Macieja Boenischa z książki Horror Poeticus Piotra Śliwińskiego.

WIĘCEJ