recenzje / KOMENTARZE

Skromne miejsce dla syna Hrudnychy

Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki

Autorski komentarz Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego, towarzyszący wydaniu książki Gdyby ktoś o mnie pytał, która ukazała się w Biurze Literackim 11 marca 2020 roku.

Okladka__Gdyby ktoś o mnie pytał__FINAL.indd Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Od wielu lat pracuję nad historią XIX i XX-wiecznej poezji polskiej, której pewnie nie napiszę. Ale lubię poruszać się na obrzeżach i peryferiach. Może dlatego, że do piętnastego roku życia posługiwałem się językiem chachłackim, czyli mieszaniną języka polskiego i ukraińskiego.

Wychowałem się pośród deportowanych unitów w Olsztyńskiem i pośród rodzin polskich w Przemyskiem, które po 1947 roku zaakceptowały nieobecność unickich sąsiadów. Przylgnąłem do polskich wartości, nie odrzucając i nie negując tamtych, choć o tym, że jestem „wnukiem rezuna”, dowiedziałem się mniej więcej jako piętnastolatek.

Pod każdym względem ukształtowała mnie polska babcia Katarzyna Hrudniowa, żona rezuna, która podzieliła los deportowanych unitów. Chciałbym jej dzisiaj, wobec Państwa, podziękować za wszystko, co od niej odebrałem. To jej zawdzięczam umiłowanie języka ojczystego, to za jej pieniądze (z utargu na giżyckim rynku) mogłem kupić pierwsze książki poetyckie. Tomiki Erny Rosenstein, Tadeusza Nowaka i Stanisława Esdena-Tempskiego.

Była prostą kobietą z Wólki Krowickiej. Ze wsi lubaczowskiej w Przemyskiem. Związała się z unitą z sąsiedniej Borowej Góry, z ukraińskim nacjonalistą, który wraz z upowcami spalił jej rodzinną wieś w kwietniu 1944 roku. Zamordowano wtedy m.in. 24-letniego Wojciecha Tkaczyszyna. Z rodziny mojego spolonizowanego ojca o starym przydomku Dycki.

Babcia Hrudniowa nigdy nie uporała się z przeszłością. Z tragedią, która przeorała świat jednych i drugich. Ale nauczyła mnie, że przeszłość może być tworzywem literackim. Może być opowieścią. Fragmentem mniejszej lub większej opowieści.

Dziś chciałbym Państwu wyznać, iż moja opowieść (przy wszystkich swoich ograniczeniach) jest opowieścią w języku polskim, mimo że babcia i matka do 1962 roku rozmawiały na co dzień w języku ukraińskim. Podkreślam, że w gąszczu rodzinnych splątań i uwikłań znalazłem własną ścieżkę. Wyłącznie w polszczyźnie. Pomogła mi w tym babcia Katarzyna Hrudniowa, żona rezuna Mykoły.

Przez wiele lat musiałem opiekować się chorą psychicznie matką. Jej ojciec Mykoła okazał się „banderowcem”, „upowcem”, „siekiernikiem” i „rezunem”, matka natomiast, która wróciła w Przemyskie w 1962 roku, stała się „banderówką”, „córką banderowca”. Nigdy nie mogłem się z tym pogodzić.

Jako polski chłopiec nie umiałem pogodzić się z maskowaną lub niemaskowaną nieżyczliwością wobec mojej matki. Z odrzuceniem, z wykluczeniem, z jej dotkliwym osamotnieniem. To wszystko rozegrało się na moich oczach. I to wszystko powoli wprowadziłem do tekstów.

Jako polski poeta nie mam chyba innych ambicji. Pragnę zaledwie zrehabilitować Hrudnychę, moją unicką matkę, którą zaszczuto i skrzywdzono, którą skrzywdził mój ojciec, opowiadając się po lackiej stronie. W literaturze prawdopodobnie można zrehabilitować banderówkę. Zwłaszcza w naszej poezji, w której na pewno znajdzie się skromne miejsce dla syna Hrudnychy, czyli dla kogoś takiego, jak ETD.

O AUTORZE

UTWORY__Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki
Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki

Urodzony w Wólce Krowickiej koło Lubaczowa. Poeta. Laureat m.in. Nagrody Literackiej im. Barbary Sadowskiej (1995), Nagrody Niemiecko-Polskich Dni Literatury w Dreźnie (1998), Huberta Burdy (2007), dwukrotnie Nagrody Literackiej Gdynia (2006 i 2009), Nagrody Literackiej Nike (2009) oraz Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej „Silesius” (2012). Członek kapituły Poznańskiej Nagrody Literackiej. Mieszka w warszawie.

powiązania

18_DŹWIĘKI__Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki__Przyczynek do nauki o nieistnieniu

Przyczynek do nauki o nieistnieniu

dzwieki / WYDARZENIA Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki

Zapis całego spotkania autorskiego Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego podczas Portu Legnica 2003.

WIĘCEJ
20.09.2002 LEGNICA PORT LEGNICA 2002 N/Z EUGENIUSZ TKACZYSZYN-DYCKI
FOT. RADOSLAW BUGAJSKI / AGENCJA GAZETA

Zaplecze

dzwieki / WYDARZENIA Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki

Zapis całego spotkania autorskiego z udziałem Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego w trakcie Portu Legnica 2002.

WIĘCEJ
06_RECENZJE__Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki__LXXXVII., XCV., XCVI., IX., LXXXII. Manifestacja

LXXXVII., XCV., XCVI., IX., LXXXII. Manifestacja

recenzje / KOMENTARZE Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki

Autorskie komentarze Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego opublikowane w cyklu prezentacji najciekawszych archiwalnych tekstów z dwudziestopięciolecia festiwalu Stacja Literatura.

WIĘCEJ
17_DŹWIĘKI__Jerzy Jarniewicz, Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki__Niepoznaki i Przewodnik dla bezdomnych niezależnie od miejsca zamieszkania

Niepoznaki i Przewodnik dla bezdomnych niezależnie od miejsca zamieszkania

dzwieki / WYDARZENIA Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki Jerzy Jarniewicz

Zapis całego spotkania Jerzego Jarniewicza i Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego podczas Portu Legnica 2000.

WIĘCEJ
19_DZWIEKI__Eugeniusz TKACZYSZYN-DYCKI__[to nie jest tak że zapominam]

[to nie jest tak że zapominam]

dzwieki / RECYTACJE Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki

Wiersz z tomu Rzeczywiste i nierzeczywiste staje się jednym ciałem. 111 wierszy, zarejestrowany podczas spotkania „Brzegi, zdarte, nierzeczywiste” na festiwalu Port Wrocław 2010.

WIĘCEJ
21_NAGRANIA__Eugeniusz TKACZYSZYN-DYCKI__Piosenka o zależnościach i uzależnieniach

Piosenka o zależnościach i uzależnieniach

nagrania / Między wierszami Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki

Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki opowiada o swojej poezji. Filmowe etiudy do wierszy Tkaczyszyna-Dyckiego w reżyserii Anny Jadowskiej i Jolanty Kowalskiej.

WIĘCEJ
NAGRANIA_Ambasadorzy_poezji

Ambasadorzy poezji

nagrania / Z Fortu do Portu Dariusz Sośnicki Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki Marcin Sendecki

Zapis spotkania autorskiego „Ambasadorzy Poezji” z Marcinem Sendeckim, Dariuszem Sośnickim i Eugeniuszem Tkaczyszynem-Dyckim w ramach 20. festiwalu literackiego Port Wrocław 2015.

WIĘCEJ
RECENZJE_Eugeniusz_Tkaczyszyn_Dycki_Kochanka-Norwida

Pójście za Norwidem

wywiady / O KSIĄŻCE Anna Podczaszy Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki

Rozmowa Anny Podczaszy z Eugeniuszem Tkaczyszynem-Dyckim o jego nowej książce Kochanka Norwida, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 26 maja 2014 roku.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Oddam-wiersze-w-dobre-rece

Piosenka o zależnościach i uzależnieniach

wywiady / O PISANIU Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki

Zapis rozmowy z Eugeniuszem Tkaczyszynem-Dyckim przed Galą Literackiej Nagrody Nike 2009, towarzyszący premierze książki Oddam wiersze w dobre ręce (1988-2010).

WIĘCEJ
WYWIADY_Jacek_Dehnel_3

O poezji Jacka Dehnela (laudacja)

recenzje / IMPRESJE Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki

Nie ma potrzeby po raz kolejny powtarzać, że pisze poezję klasycyzującą lub neoklasycyzującą. Nie w tym zawiera się, jak sądzę, atrakcyjność i nośność jego propozycji…

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki__Ktoś naprawdę wyjątkowy__FINAL

Ktoś naprawdę wyjątkowy

wywiady / O KSIĄŻCE Aleksandra Olszewska Artur Burszta

Rozmowa Aleksandry Olszewskiej z Arturem Bursztą, towarzysząca wydaniu książki Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego Gdyby ktoś o mnie pytał, która ukazała się w Biurze Literackim 11 marca 2020 roku.

WIĘCEJ
05_RECENZJE__Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki__Wyczerpanie, niewyczerpane

Wyczerpanie, niewyczerpane. Parę zdań o wyborze wierszy Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego

recenzje / ESEJE Piotr Śliwiński

Recenzja Piotra Śliwińskiego, towarzysząca wydaniu książki Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego Gdyby ktoś o mnie pytał, która ukazała się w Biurze Literackim 11 marca 2020 roku.

WIĘCEJ