recenzje / ESEJE

Lipowicz armatohaubica

Jakub Kornhauser

Impresja Jakuba Kornhausera na temat prozy Marty Lipowicz, laureatki pierwszej edycji Połowu prozatorskiego.

Lipowicz włóczy się z nami po opłotkach jak armatohaubica, co zdaje się przetrzymać każde bagno, zawsze gotowa do wystrzału. Na krańcach wsi pokazuje traumy, brud i upodlenie. Ale nie po to, by się nimi smarować i chełpić przed miastowymi. Raczej żeby dać szansę swojej bohaterce, Hance, znaleźć nadzieję na coś własnego. Coś niekłamanego i nieobarczonego presją otoczenia. Bo mamy tu historię wziętą z ziemi. Wszystko tkwi w glebie i najchętniej nosa by z niej nie wyściubiało. Widoków na zmianę brak, więc niech choćby tej Hance, przez los poniewieranej, uda się coś zmienić, jakoś wyjść na swoje. No a że jest to pierońsko trudne pośród biedy i strachu, wiadomo nie od dziś.

Ale nie jest przecież tak, że powieść Marty Lipowicz smęci mizerią na prawo i lewo. Chyba na odwrót: pisze się tu z nasłuchu i oglądu, język dwoi się, troi i czworzy, to w nim bohaterowie mogą zakosztować trochę swobody i godności, choć to w nim także grzęzną i topią się jak w podmokłej glebie, to z języka czerpią chichy i śmichy. Poszczególne sceny łączą się ze sobą, ale nie w chronologicznym porządku, tylko w niemej tęsknocie. Za normalną rodziną? Jasne – ze Starą, teściową jak z koszmaru, trudno wytrzymać. O Mietku, mężu, który bije, nie ma nawet co mówić. Zresztą ludzie wokół lepsi nie są. „Być sobą” w takim środowisku to skazać się na nie-bycie. Trzeba by jakiejś rewolucji, ale z czym do rewolucji, skoro „miejsca wysiedziane” i pościel musi być u Starej zmieniona. Koniec, kropka.

W prozie Lipowicz dostajemy zapętlające się opowieści, które lubią zmieniać plany czasowe i wkręcać się w historie różnych postaci. Wszystkie jednak skupiają się w końcu na Hance i jej walce o samostanowienie. Krótsze i dłuższe epizody upokorzeń przetykane są atrakcyjnie brzmiącymi zapowiedziami lepszego jutra. Tylko coś ono, to jutro, nadejść nie chce. A może w końcu nadejdzie? Może da Hance coś, czego istnienia ona nawet nie podejrzewa? Z tą powieścią jest tak jak z samobieżną armatohaubicą typu krab: z zewnątrz niby straszna, onieśmielająca i ciężka, od środka wytrzymała, wściubiająca lufę w najgłębsze zakamarki, nieunikająca konfrontacji z najgorszym. Oczywiście ma cię bronić, ale budzi niepokój i wpycha w defensywę. Budzi koszmary. Działa na tyle intensywnie, że niepodobna się od niej uwolnić. Trzeba zaufać jej ruchom. Zabiorą was do nieupudrowanego życia, którego wydzieliny poczujecie na własnej skórze.

W pewnym momencie zdacie sobie sprawę, że ucieczki ze świata Hanki nie ma, że tekst rozrasta się, pochłaniając wszystko na swojej drodze. Oczywiście głównie dlatego, że proza Marty Lipowicz to mocna, świetnie napisana i skonstruowana rzecz. Autentyczna i językowo niebanalna zarazem. Zbudowana z mroku i jasności. Trzymająca się konkretu i wychylona w nieprzewidziane. Dająca radę w każdych warunkach. Zawsze wychylona w stronę nieznanego. Jak samobieżna armatohaubica.

O AUTORZE

Jakub Kornhauser

literaturoznawca, poeta, eseista, tłumacz. Adiunkt na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, współtworzy Ośrodek Badań nad Awangardą oraz Centrum Badań Przekładoznawczych przy Wydziale Polonistyki UJ. Autor książek o literaturze, tomów poetyckich i eseistycznych. Laureat Nagrody Szymborskiej za Drożdżownię (2016) i Nagrody Znaczenia za książkę z esejami Premie górskie najwyższej kategorii (2021), za którą nominowany był także do Nagrody Literackiej Gdynia. Przekłada literaturę awangardową z francuskiego, rumuńskiego i serbskiego (m.in. książki Dumitru Crudu, Gherasima Luki, Gellu Nauma, Miroljuba Todorovicia). Za przekłady nominowany m.in. do nagrody Europejski Poeta Wolności (2018) i Nagrody Literackiej Gdynia (2021). Prowadzi serie wydawnicze (awangarda/rewizje – Wydawnictwo UJ; Rumunia Dzisiaj – Universitas; wunderkamera – Instytut Mikołowski). Redaktor „Nowej Dekady Krakowskiej” i „Romanica Cracoviensia”, były członek redakcji „Literatury na Świecie”.

powiązania

Kobalt

utwory / zapowiedzi książek Claudiu Komartin Jakub Kornhauser

Fragmenty zapowiadające książkę Kobalt Claudiu Komartina w tłumaczeniu Jakuba Kornhausera, która ukaże się w Biurze Literackim 25 lipca 2022 roku.

WIĘCEJ

W krainie białych plam

wywiady / O KSIĄŻCE Jakub Kornhauser Wacław Rapak

Rozmowa Jakuba Kornhausera z Wacławem Rapakiem towarzysząca premierze książki Meskalina i muzyka Henriego Michaux, wydanej w Biurze Literackim 15 listopada 2021 roku.

WIĘCEJ

Podskórna rewolucyjność

recenzje / KOMENTARZE Jakub Kornhauser Wacław Rapak

Komentarz Jakuba Kornhausera i Wacława Rapaka towarzyszący premierze książki Meskalina i muzyka Henriego Michaux w ich przekładzie, wydanej w Biurze Literackim 15 listopada 2021 roku.

WIĘCEJ

Meskalina i muzyka (2)

utwory / zapowiedzi książek Henri Michaux Jakub Kornhauser Wacław Rapak

Fragmenty zapowiadające książkę Meskalina i muzyka Henriego Michaux w tłumaczeniu Jakuba Kornhausera i Wacława Rapaka, która ukaże się w Biurze Literackim 15 listopada 2021 roku.

WIĘCEJ

Kulpa szybowiec

recenzje / ESEJE Jakub Kornhauser

Impresja Jakuba Kornhausera na temat prozy Patryka Kulpy, laureata pierwszej edycji Połowu prozatorskiego.

WIĘCEJ

Meskalina i muzyka

utwory / zapowiedzi książek Henri Michaux Jakub Kornhauser Wacław Rapak

Fragment zapowiadający książkę Meskalina i muzyka Henri Michaux, w przekładzie Wacława Rapaka i Jakuba Kornhausera, która ukaże się 15 listopada 2021 roku.

WIĘCEJ

Bassa torpeda

recenzje / ESEJE Jakub Kornhauser

Impresja Jakuba Kornhausera na temat prozy Iwony Bassy, laureatki pierwszej edycji Połowu prozatorskiego.

WIĘCEJ

Nieobecność, czyli o mozaice braków

wywiady / O KSIĄŻCE Jakub Kornhauser Krzysztof Chronowski

Rozmowa Jakuba Kornhausera z Krzysztofem Chronowskim, towarzysząca premierze książki Nieobecność, wydanej w Biurze Literackim 6 września 2021 roku.

WIĘCEJ

Książki z Biura: Odcinek 8 świnia jest najlepszym pływakiem

nagrania / Między wierszami Jakub Kornhauser Miroljub Todorović

Ósmy odcinek cyklu Książki z Biura. Nagranie zrealizowano w ramach projektu Kartoteka 25.

WIĘCEJ

Klasyka europejskiej poezji: Blake, Espriu, Todorović, Župančič

nagrania / Stacja Literatura Filip Łobodziński Jakub Kornhauser Jakub Skurtys Joanna Orska Miłosz Biedrzycki Miroljub Todorović Oton Župančič Salvador Espriu Tadeusz Sławek William Blake

Spotkanie wokół książek Wyspa na Księżycu Williama Blake’a, świnia jest najlepszym pływakiem Mirjoluba Todorovicia, Kielich upojenia Otona Župančiča oraz Skóra byka Salvadora Espriu z udziałem Tadeusza Sławka, Jakub Kornhauser, Miłosza Biedrzyckiego, Filipa Łobodzińskiego, Joanny Orskiej i Jakuba Skurtysa w ramach festiwalu Stacja Literatura 25.

WIĘCEJ

Wyzwolenie języka

wywiady / O KSIĄŻCE Jakub Kornhauser Kinga Siewior Miroljub Todorović

Rozmowa Kingi Siewior i Jakuba Kornhausera z Miroljubem Todoroviciem, towarzysząca wydaniu książki Miroljuba Todorovicia świnia jest najlepszym pływakie, w tłumaczeniu Kingi Siewior i Jakuba Kornhausera, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 23 marca 2020 roku.

WIĘCEJ

W duchu dadaistycznej dezynwoltury

recenzje / ESEJE Jakub Kornhauser

Posłowie Jakuba Kornhauzera do książki Miroljuba Todorovicia świnia jest najlepszym pływakiem, w tłumaczeniu Kingi Siewior i Jakuba Kornhausera, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 23 marca 2020 roku.

WIĘCEJ

Świnia jest najlepszym pływakiem (2)

utwory / zapowiedzi książek Jakub Kornhauser Kinga Siewior Miroljub Todorović

Fragment zapowiadający książkę Miroljuba Todorovicia Świnia jest najlepszym pływakiem, w tłumaczeniu Kingi Siewior i Jakuba Kornhausera, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 23 marca 2020 roku.

WIĘCEJ

Świnia jest najlepszym pływakiem (1)

utwory / zapowiedzi książek Jakub Kornhauser Kinga Siewior Miroljub Todorović

Fragment zapowiadający książkę Miroljuba Todorovicia Świnia jest najlepszym pływakiem, w tłumaczeniu Jakuba Kornhausera i Kingi Siewior, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 23 marca 2020 roku.

WIĘCEJ

Wiersz doraźny: Dzień gniewu

utwory / premiery w sieci Grzegorz Wróblewski Jakub Kornhauser Joanna Mueller Karol Maliszewski Przemysław Owczarek Zbigniew Machej

Pozakonkursowy zestaw „Wierszy doraźnych 2018” autorstwa Jakuba Kornhausera, Zbigniewa Macheja, Karola Maliszewskiego, Joanny Mueller, Przemysława Owczarka, Grzegorza Wróblewskiego.

WIĘCEJ

Obiekty kontra kobiety: panoptika i wunderkamery

debaty / ANKIETY I PODSUMOWANIA Jakub Kornhauser

Głos Jakuba Kornhausera w debacie “Jaką Pol(s)kę zobaczyli z drugiej strony lustra”.

WIĘCEJ