recenzje / KOMENTARZE

Spadanie z poczucia pewności

Paweł Bień

Autorski komentarz Pawła Bienia, laureata 12. edycji „Połowu”.

Okladka__Poetyckie_debiuty_2017__pierwsza Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Spadanie z poczucia pewności

Nina była modelką w Akademii Sztuk Pięknych.
– te z rzeźby miały gorzej, trudne ustawienia.
Nina miała dobrze, każdy znał ją z ciała

na pamięć. Nina pozowała, z odkurzaczem.
godziny kolejnych jej powielań na kartonach,
godziny i godziny z kawałkiem gestu.

idzie profesor:

Nina w krzyk. Nina w obłęd. Nina w kaftan.
aż wszyscy spadli z poczucia pewności ciała
Niny, mimo że każdy szkicował poprawnie.


Nina – rzeczywiście – była modelką w Akademii Sztuk Pięknych, choć nie wydaje mi się to faktem szczególnie znaczącym; najżywiej interesował mnie gest, i chyba dlatego wiersz ten w ogóle powstał. Wycinek dziejów kobiety pozującej adeptom sztuk plastycznych jest opowieścią usłyszaną niejako „przez przypadek”, na marginesie prywatnych rozmów, choć często impulsem do napisania wierszy stają się podsłuchane w tramwaju zwierzenia lub poniewierające się w przestrzeni publicznej informacje, rozchodzące się na prawach plotki. Wiersz jest moim udziałem w tej fascynującej cyrkulacji treści być może błahych, udziałem sprawiającym niemałą przyjemność.

Na pierwszym miejscu pozostaje jednak dla mnie nieodmiennie gest, stanowiący sedno sytuacji, przestrzeń, która ją dookreśla lub pozostaje niemym sztafażem, a w dalszej kolejności: pamięć, jej metody i przekształcenia. I chyba wszystkie te, kluczowe dla mnie tematy, ogniskują się w wierszu o Ninie. Mamy więc cokolwiek absurdalny gest wielogodzinnego trzymania rury od odkurzacza, podbarwiony dodatkowo tradycją sposobów obrazowania kobiet – ikonografią „pani domu” we współczesnej kulturze popularnej, mamy ściśle wyrysowaną przestrzeń akademickiej pracowni z jej kostyczną atmosferą, skupieniem i „potencjałem sensualnym”, na który składają się zapachy terpentyn, faktury płócien i kartonów etc.

Jest wreszcie i pamięć. Pamięć ciała Niny, którą rozumiem jako utrwalanie, multiplikowanie wizerunku, powielanie wymuszonego gestu narzuconego jej jako modelce. Trwałość materii plastycznej zostanie skonfrontowana z przeobrażeniem kobiety, która – wskutek ataku nierozpoznanej dotąd choroby psychicznej – zmieni się diametralnie, i to nie wyłącznie przez podjęcie nagłej aktywności, wydanie z siebie histerycznego głosu, ale także czysto fizycznie. Aż wszyscy „spadną z pewności ciała”. Chciałem więc zapytać o relację między ciałem a wizerunkiem, między byciem a przedstawieniem.

Wiersz zaczął się do SMS-a, wysłanego Dorocie Zawile (dzielnie radzącej sobie ze spamem mojego autorstwa). W zasadzie o większości swoich prac mogę opowiedzieć za pomocą tego zdania. Była więc wiadomość zawierająca jakąś embrionalną formę, skleconą naprędce, która następnie (to chyba maj 2017) – już w moim komputerze – podlegała wielokrotnym metamorfozom. Tak pracuję. Czasami od sytuacji zasłyszanej lub przeżytej musi upłynąć sporo czas. Dla przykładu: biegając wieczorem, zobaczyłem dwie kobiety jedzące w samochodzie kebab. Temat od razu wydał mi się fascynujący, po chwili „wychodziłem” puentę. Symbol rzeczywiście jest atrakcyjniejszy od rzeczywistości. Telefonowałem więc do Doroty, do nieskończenie cierpliwej Doroty, opowiadałem w nieskończoność to prozaiczne zdarzenie, bo przecież „nie wydarzyło się tam nic”. Był gest jedzenia, coś intymnego, rodzinnego, przestrzeń pozornie neutralna, choć podejrzana, bezruch, cudowny bezruch na granicy niemożliwości, i cała masa jakichś potencjalnych rozwinięć; przygodnie, w pośpiechu widziana sytuacja wydała mi się niekończącym się wstępem, który nie rozwinie się w żadną – bardziej spektakularną – akcję, pozostając w stadium potencjalności. I to mnie ujęło. Podobnie było z widzianym w górach dzieckiem, które – na pohybel utartej metaforze – wlewało wodę do źródła. Nie chcę tych gestów wartościować, chcę za to skupić na nich moment uwagi, widząc w nich coś arcyludzkiego. Lubię Ninę. I dlatego chciałem o niej napisać.

Rygorystyczny podział wiersza na trzy trójwersowe strofy rozbiłem celowo wtrąceniem o zbliżaniu się profesora. Jest on przecież niejako z innego porządku, co więcej – to za sprawą zobaczenia artysty-mentora w Ninie uaktywnia się choroba. Profesor jest więc ciałem obcym, wytrącającym z równowagi nie tylko bohaterkę, ale całą towarzyską konstelację. Wydało mi się oczywiste, że nie ma dla niego miejsca w którejkolwiek z trzech strof. Postać profesora należało – jak myślę – ograniczyć do jego kluczowej roli: pojawienia się. Wiersz ma przecież ograniczoną pojemność, którą staram się szanować. Ciało Niny przestaje być ciałem wskutek choroby. Oby wiersz nie przestał być wierszem wskutek wyjaśnienia.

O AUTORZE

UTWORY__Paweł BIEŃ
Paweł Bień

Urodzony w 1994. Absolwent MISH Uniwersytetu Wrocławskiego (tytuł licencjata), student MISH Uniwersytetu Warszawskiego (studia magisterskie). Pola zainteresowań: antropologia gestu i wizualności, pamięć zbiorowa, kultura II Rzeczpospolitej. Skrzypek amator. Dwukrotny stypendysta artystyczny Prezydenta Wrocławia, laureat kilkunastu nagród poetyckich. Przed debiutem książkowym. Mieszka w Warszawie.

powiązania

18_NAGRANIA__Różni Autorzy__Połów. Poetyckie debiuty 2017

Połów. Poetyckie debiuty 2017

nagrania / Stacja Literatura Jan Rojewski Katarzyna Szweda Krzysztof Schodowski Maciej Konarski Nina Manel Patryk Kosenda Paulina Pidzik Paweł Bień Przemysław Suchanecki

Spotkanie w ramach festiwalu Stacja Literatura 23, w którym udział wzięli Paweł Bień, Maciej Konarski, Patryk Kosenda, Nina Manel, Paulina Pidzik, Jan Rojewski, Krzysztof Schodowski, Przemysław Suchanecki, Katarzyna Szweda.

WIĘCEJ
02_WYWIADY_Nina_MANEL__Słowa zostaną żyjącym

Słowa zostaną żyjącym

wywiady / O PISANIU Nina Manel Paweł Bień

Rozmowa Pawła Bienia z Niną Manel, laureatką 12. edycji „Połowu”

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Paweł BIEŃ__Żeby został jakiś obmyślony kształt

Żeby został jakiś obmyślony kształt

wywiady / O PISANIU Krzysztof Schodowski Paweł Bień

Rozmowa Krzysztofa Schodowskiego z Pawłem Bieniem, laureatem 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ
18_NAGRANIA__Różni Autorzy__Połów. Poetyckie debiuty 2017

Połów. Poetyckie debiuty 2017

nagrania / Stacja Literatura Jan Rojewski Katarzyna Szweda Krzysztof Schodowski Maciej Konarski Nina Manel Patryk Kosenda Paulina Pidzik Paweł Bień Przemysław Suchanecki

Spotkanie w ramach festiwalu Stacja Literatura 23, w którym udział wzięli Paweł Bień, Maciej Konarski, Patryk Kosenda, Nina Manel, Paulina Pidzik, Jan Rojewski, Krzysztof Schodowski, Przemysław Suchanecki, Katarzyna Szweda.

WIĘCEJ
01_WYWIADY__Zuzanna SALA_Łukasz ŻUREK__

Nowa Faza*

wywiady / O KSIĄŻCE Jakub Nowacki Zuzanna Sala

Rozmowa Zuzanny Sali z Jakubem Nowackim na temat almanachu Połów. Poetyckie debiuty 2017, który ukazał się w Biurze Literackim 13 sierpnia 2018 roku.

WIĘCEJ
03_RECENZJE__Jakub SKURTYS__1

Osiemnaście tysięcy znaków

recenzje / ESEJE Jakub Skurtys

Recenzja Jakuba Skurtysa, towarzysząca premierze almanachu Połów. Poetyckie debiuty 2017, który ukazał się w Biurze Literackim 13 sierpnia 2018 roku.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Kasia SZEWDA__Nierozerwalny element krajobrazu

Nierozerwalny element krajobrazu

wywiady / O PISANIU Katarzyna Szweda Maciej Konarski

Maciej Konarski rozmawia z Katarzyną Szwedą, laureatką 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ
05_RECENZJE__Marcin_SENDECKI__Ballady z pogranicza

Ballady z pogranicza

recenzje / IMPRESJE Marcin Sendecki

Impresja Marcina Sendeckiego na temat zestawu wierszy Pogranicza Katarzyny Szwedy, laureatki 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Przemysław SUCHANECKI__Więcej szperania

Więcej szperania

wywiady / O PISANIU Jan Rojewski Przemysław Suchanecki

Jan Rojewski rozmawia z Przemysławem Suchaneckim, laureatem 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ
05_RECENZJE__Marcin SENDECKI__Wtrącenie

Wtrącenie

recenzje / IMPRESJE Marcin Sendecki

Impresja Marcina Sendeckiego na temat zestawu wierszy Wtracenie Przemysława Suchaneckiego, laureata 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Grzegorz SMOLIŃSKI__Żeby wiersz był bryłą (którą i tak będzie jako wiersz)

Żeby wiersz był bryłą (którą i tak będzie jako wiersz)

wywiady / O PISANIU Grzegorz Smoliński Nina Manel

Nina Manel rozmawia z Grzegorzem Smolińskim, laureatem 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ
05_RECENZJE_Marta PODGÓRNIK__Koncept longplej

Koncept longplej

recenzje / IMPRESJE Marta Podgórnik

Impresja Marty Podgórnik na temat zestawu wierszy Przestrzenie resztkowe Grzegorza Smolińskiego, laureata 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ
06_RECENZJE__Grzegorz SMOLIŃSKI__Kontynuacja się zgubi

Kontynuacja się zgubi

recenzje / KOMENTARZE Grzegorz Smoliński

Autorski komentarz Grzegorza Smolińskiego, laureata 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Krzysztof SCHODOWSKI__(podchodzenie)

(podchodzenie)

wywiady / O PISANIU Krzysztof Schodowski Paulina Pidzik

Rozmowa Pauliny Pidzik z Krzysztofem Schodowskim, laureatem 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ
05_RECENZJE_Marta PODGÓRNIK__Chciałbym żebyś miał ślad

Chciałbym żebyś miał ślad (*)

recenzje / IMPRESJE Marta Podgórnik

Impresja Marty Podgórnik na temat zestawu wierszy Birnam Krzysztofa Schodowskiego, laureata 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Janek ROJEWSKI__Pytania, które mnie frapują

Pytania, które mnie frapują

wywiady / O PISANIU Jan Rojewski Katarzyna Szweda

Rozmowa Kasi Szwedy z Janem Rojewskim, laureatem 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ
05_RECENZJE__Joanna MUELLER__Na pohybel obrazom – o wierszach Jana Rojewskiego

Na pohybel obrazom – o wierszach Jana Rojewskiego

recenzje / IMPRESJE

Impresja Joanny Mueller na temat zestawu wierszy Święte obrazy Jana Rojewskiego, laureata 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ
06_RECENZJE__Janek ROJEWSKI__Pierwsi ludzie mieszkali w dolinie

Pierwsi ludzie mieszkali w dolinie

recenzje / KOMENTARZE Jan Rojewski

Autorski komentarz Jana Rojewskiego, laureata 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Paulina PIDZIK__Wejście w las

Wejście w las

wywiady / O PISANIU Patryk Kosenda Paulina Pidzik

Rozmowa Patryka Kosendy z Pauliną Pidzik, laureatką 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ
05_RECENZJE__Marcin SENDECKI__Usilność

Usilność

recenzje / IMPRESJE Marcin Sendecki

Impresja Marcina Sendeckiego na temat zestawu wierszy Prawo lasu Pauliny Pidzik, laureatki 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Patryk KOSENDA__Zaangażowanie we własne dukanie

Zaangażowanie we własne dukanie

wywiady / O PISANIU Grzegorz Smoliński Patryk Kosenda

Rozmowa Grzegorza Smolińskiego z Patrykiem Kosendą, laureatem 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ
05_RECENZJE__Joanna MUELLER__Ogród o rozwidlających się skojarzeniach, czyli jak nie rymuje Kosenda

Ogród o rozwidlających się skojarzeniach, czyli jak nie rymuje Kosenda

recenzje / IMPRESJE Joanna Mueller

Impresja Joanny Mueller na temat zestawu wierszy Z analogowych remisji Lucjusza Blancjusza Patryka Kosendy, laureata 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Maciej KONARSKI__Posłuchaj, to o tobie

Posłuchaj, to o tobie

wywiady / O PISANIU Maciej Konarski Przemysław Suchanecki

Rozmowa Przemysława Suchaneckiego z Maciejem Konarskim, laureatem 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ
05_RECENZJE_Joanna_MUELLER__Wersy jak mansjony. O anarchitektonicznej poezji Macieja Konarskiego

Wersy jak mansjony. O anarchitektonicznej poezji Macieja Konarskiego

recenzje / IMPRESJE Joanna Mueller

Impresja Joanny Mueller na temat zestawu wierszy Poza geometrią Macieja Konarskiego, laureata 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ
06_RECENZJE__Maciej KONARSKI__Dla zrozumienia istoty laktacji

Dla zrozumienia istoty laktacji

recenzje / KOMENTARZE Maciej Konarski

Autorski komentarz Macieja Konarskiego, laureata 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ
02_WYWIADY_Nina_MANEL__Słowa zostaną żyjącym

Słowa zostaną żyjącym

wywiady / O PISANIU Nina Manel Paweł Bień

Rozmowa Pawła Bienia z Niną Manel, laureatką 12. edycji „Połowu”

WIĘCEJ
05_RECENZJE_Marta PODGÓRNIK__Stan czuwania

Stan czuwania

recenzje / IMPRESJE Marta Podgórnik

Impresja Marty Podgórnik na temat zestawu wierszy Niech żyją wszyskie układy sensoryczne Niny Manel, laureatki 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Paweł BIEŃ__Żeby został jakiś obmyślony kształt

Żeby został jakiś obmyślony kształt

wywiady / O PISANIU Krzysztof Schodowski Paweł Bień

Rozmowa Krzysztofa Schodowskiego z Pawłem Bieniem, laureatem 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ
05_RECENZJE__Marcin SENDECKI__Pierwszy_krok

Pierwszy krok

recenzje / IMPRESJE Marcin Sendecki

Impresja Marcina Sendeckiego na temat zestawu wierszy Święto ofiarowania Pawła Bienia, laureata 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ
05_RECENZJE__Marcin SENDECKI__Pierwszy_krok

Pierwszy krok

recenzje / IMPRESJE Marcin Sendecki

Impresja Marcina Sendeckiego na temat zestawu wierszy Święto ofiarowania Pawła Bienia, laureata 12. edycji „Połowu”.

WIĘCEJ