wywiady / O KSIĄŻCE

Głosy żywych ludzi

Eliza Kącka

Grzegorz Kwiatkowski

Rozmowa Elizy Kąckiej z Grzegorzem Kwiatkowskim, towarzysząca premierze e-booka Powinni się nie urodzić revisited – Urodzić, wydanego w Biurze Literackim 1 lutego 2016 roku.

Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Eliza Kącka: Grzegorzu, wyjaśnijmy Czytelnikom, którzy po raz pierwszy sięgną po twoje wiersze: co składa się na tom Powinni się nie urodzić revisited – Urodzić? Jest to wybór z wcześniejszych publikacji poetyckich, czy są one tu uwzględnione w całości?

Grzegorz Kwiatkowski: To nowe spojrzenie na trylogię Powinni się nie urodzić, która została wydana w 2011 roku w wersji dwujęzycznej, angielsko-polskiej przez Marka Kaźmierskiego i jego OFF Press. Składa się z trzech tomów – Przeprawy (2008), Eine Kleine Todesmusik (2009), oraz z tomu Osłabić (2010). W nowej wersji revisited znajdziemy osiemnaście wierszy z tej pierwotnej trylogii, dokładnie po sześć wierszy z każdego tomu.

A zatem redukcja, która jest redakcją. Czy to ty dokonałeś tego wyboru? Czym on był motywowany? Skąd pomysł na taką rekompozycję?

To jest mój wybór. Chciałem wybrać z trylogii wiersze, które najbardziej przypominają mi estetykę, w której obecnie jestem, estetykę tej nowej trylogii – ze wskazaniem na śpiewność, lekkość i delikatność.

Jak czytać tytuł całego tomu? Powinni się nie urodzić revisited – Urodzić. Co oznacza tutaj „revisited” – nowe spojrzenie na poprzednie wiersze? Na pomieszczone w tym tomie teksty? Czy chodzi tu o zmianę perspektywy egzystencjalnej?

Powinni się nie urodzić revisited – Urodzić to próba wyłowienia ze starego pisania czegoś, co jest drobne, delikatne, niepozorne, ale jednak – moim zdaniem – silne. Jest to próba potraktowania mojej starej trylogii w nowy sposób, dokładnie w taki, jaki pisałem Radości, Spalanie i w jaki piszę teraz tom o roboczym tytule Sową, który domknie tę nową trylogię. Zatem z jednej strony chciałem nałożyć na stare pisanie nową metodę i nowy filtr, a z drugiej strony pragnąłem zachęcić ewentualnego czytelnika do wejścia głębiej w ten świat. Mam nadzieję, że ten ewentualny czytelnik po lekturze revisited sięgnie do dłuższej, starej wersji trylogii Powinni się nie urodzić. Warto zresztą podkreślić, że zarówno wersja revisited, jak i pierwotna wersja zawierają w sobie wiele głosów, bardzo różnych, i nie wszystkie one mówią: Powinniśmy się nie urodzić. Stąd – dla odróżnienia – w nowym wyborze i w nowym spojrzeniu na trylogię wprowadzam w tytule słowo „urodzić”.

Czym jest to, co „drobne, delikatne, niepozorne” i „silne” zarazem?

Chodzi mi o wiersz śpiewny, delikatny, niewinny, w którym ciężar jest w pewien sposób ukryty albo leży właśnie w tym zwiewnym tonie, który łączy się z jakimś raczej nieprzyjemnym przeżyciem, tematem.

Lekkie – nie w sensie żartobliwości, ale pewnej niewinności, łagodności – pisanie o rzeczach czasem wręcz drastycznych jest wyzwaniem dla czytelnika. Powstaje pewien efekt zaskoczenia, który można wielorako interpretować, na przykład jako ironię. A co Ty chcesz przez taki kontrast uzyskać? Na co nam zwracasz uwagę?

Odpowiadając na to pytanie, zdaję sobie sprawę, że jest i tak, i inaczej, ponieważ jest tam wielogłos. Nie chcę w ewentualnym czytelniku wywoływać jakichś specjalnych efektów czy budować szczególnych wyzwań, ale chcę je uzyskać w sobie. Chciałbym, aby każda z występujących tam postaci i każdy z tamtych głosów był w obrębie danego wiersza realny. Abym ja sam uwierzył, że to jest, że to mówi prawdziwa osoba. Chciałbym, aby cała trylogia, podobnie jak wybór z niej, był zbiorem żywych głosów.

Skąd pomysł na komponowanie trylogii? Układasz już drugą w swoim dorobku poetyckim. W każdym takim zestawieniu dużego znaczenia nabiera nie tylko wybór elementów, ale i kompozycja całości. Między ogniwami rodzą się bardzo subtelne napięcia, zależności czy relacje.

Wielogłos jest dla mnie bardzo ważny. Rozwinąłem go z przestrzeni jednej książki na trzy i dopiero w tej potrójnej formie tworzy się dla mnie jakiś wiarygodny psychologicznie krajobraz. Ale to nie wyniknęło z odgórnego założenia. Po prostu bohaterowie z pierwszej części danej trylogii w naturalny sposób przechodzą do kolejnej i tam spotykają się z nowymi kolegami, a potem wszyscy przemieszczają się do ostatniego odcinka, w którym odbywa się grande finale i karnawał.

Do wielogłosu wrócimy. A dopytam jeszcze o pierwszy człon tytułu: „Powinni się nie urodzić”. Czy tym sformułowaniem obejmujesz nas wszystkich, ludzką kondycję po prostu, czy też adresat jest bardziej konkretny? Kto nie powinien był się urodzić?

Jeśli chodzi o sformułowanie „Powinni się nie urodzić”, to pada ono po prostu z ust kilku bohaterów trylogii pierwotnej i z ust bohaterek jednego wiersza z wersji revisited. Moi bohaterowie mówią różnie i w różny sposób. I kiedy mówią: „Powinni się nie urodzić”, to mówią o sobie. Vide: „najadłyśmy się przedmiotów i doświadczeń / które nam podstawiono / jesteśmy bardzo zakłamane i wiecznie podniecone / lepiej byłoby dla nas / gdybyśmy się nie urodziły”. Te słowa mówią te konkretne bohaterki, tego konkretnego wiersza. I mówią w imieniu swoim albo i czasami moim, ale nikogo innego.

Czyli wielogłos – wielość perspektyw, punktów widzenia, głosów doświadczenia – jest dla ciebie czymś priorytetowym? Czy wiąże się to z niechęcią do zbyt łatwego wyrokowania, jednostronnych ocen?

Wydaje mi się, że większość głosów z tomu to głosy ciemne i pesymistyczne, więc na pewno nie ma tam aż tak dużego spektrum zachowań. Mnie jest chyba osobiście najbliżej do tej oceny człowieka, jaką poczynił Sylen: a zatem myślę, że czy tego chcę, czy nie, większość moich bohaterów kręci się gdzieś wokół tematu „powinni się nie urodzić”. Ale na pewno nie wszyscy. I na pewno nie mówią tego jednym i tym samym głosem.

Jakiego zdania o człowieku jest Sylen Grzegorza Kwiatkowskiego? Na czym polega ten sceptycyzm?

Nie ma Sylena Grzegorza Kwiatkowskiego, ale jest Sylen opisany przez Nietzschego. Zatem wydaje mi się, że najlepiej zacytować fragment Narodzin tragedii: „Polował długo w lesie król Midas na mądrego Sylena, towarzysza Dionizosa, i nie mógł go pochwycić. Gdy wpadł mu on wreszcie w ręce, zapytał król, co jest dla człowieka najlepsze i najdoskonalsze. Demon milczał zastygły w bezruchu, by wreszcie, zmuszony przez króla, pośród skrzekliwego śmiechu w te słowa się odezwać: «Nędzna jednodniowa istoto, dziecię przypadku i mozołu, czemuż mnie zmuszasz, bym ci powiedział coś, czego najlepiej byłoby ci nie słyszeć? Najlepsze jest dla ciebie zupełnie nieosiągalne: nie narodzić się, nie istnieć, być niczym. Najlepsze zaś po tym jest dla ciebie – prędko umrzeć»”.

Czy dobrze mieć taką wiedzę?

Mnie osobiście taka wiedza ciąży i przeszkadza. I tutaj nie chodzi nawet o samą mitologię, ale również o chrześcijaństwo, które – w mojej ocenie – jest również wrogie życiu. Zatem pytanie brzmi: jak nie być wrogim życiu, żyjąc? Nie wiem. Ale na pewno warto nie być wrogiem bliźnich i samego siebie. Ale po prostu obserwować. I na przykład o tych wszystkich swoich problemach i przemyśleniach pisać, próbując różnych masek, wcieleń i perspektyw.

Zanim zagadnę o świadkowanie, obserwację, dopytam jeszcze o słowa Sylena. Skąd się bierze przekonanie o niepotrzebności istnienia? Nie pytam o myśl Nietzschego, pytam o Twoją własną interpretację.

Myślę że to kwestia prywatna i indywidualna, i nie mająca swojego źródła w teorii. Po prostu jeden człowiek jest bardziej witalny i żyje mu się lepiej i łatwiej, a drugi jest mniej witalny i żyje mu się trudniej. Ja mogę mówić tylko za moich bohaterów albo za siebie, ale nie mogę udawać, że jestem nośnikiem jakiejś teorii obowiązującej wszystkich. Zresztą Nietzsche i jego postawa miała – moim zdaniem – ewidentnie źródło w ciele i w chorobie. Wszystko, co widział, było przez to ciało i chorobę przefiltrowane i przerysowane.

Trudno byłoby w odniesieniu do bohaterów twoich wierszy mówić wprost o heroizmie, ale jednak wielu z nich żyje i mimo druzgoczących doświadczeń dźwiga swój los. W jakiejś mierze specyfiką ich jest reaktywność. Próbują odnaleźć się i zobiektywizować doświadczenia, które stały się ich udziałem, ale nie z ich inicjatywy. Czy żyją (jeśli już), bo muszą?

Większość z tych bohaterów już jednak nie żyje i mówi o sobie i swoich bliskich po swojej śmierci. Ale ja muszę przyznać, że próby tej obiektywizacji w nich nie widzę. Może bardziej widzę w nich zobojętnienie i mówienie „ot tak”. Jeśli chodzi o doświadczenia, ale bez inicjatywy – też jest różnie. Część tak, część nie. Na przykład bohaterowie wiersza Lui, ojciec i syn, są aktywni i to ich aktywność powoduje zgubę.

Czy nie jest tak, że obserwowanie, uważność, świadkowanie są ważnymi składnikami etycznego nastawienia literatury, a może konkretniej: poezji najnowszej? Bardziej wiarygodnymi od wychowywania/wskazywania?

Myślę, że obserwowanie, ale też budowanie jakichś swoich potencjalnych różnych tożsamości, jest w sztuce po prostu jedną z możliwości. Wychowywanie i wskazywanie może być wiarygodne dla kogoś, ale rzecz jasna nie dla wszystkich. Wydaje mi się, że w tym wszystkim chodzi przede wszystkim o stopień nasycenia i dobre rzemiosło, a tematy, a nawet metoda, są mniej ważne. To znaczy temat albo morał nie ukryje dziury w zębach, chyba że w danej sztuce chodzi właśnie o dziury w zębach, jak na przykład we wczesnych filmach Harmony Korine’a. Ale to na pewno świadomy wybór. Zresztą sądzę, że to akurat kino jest moralistyczne i te filmy są moralitetami. I nie ma w tym nic złego. Wręcz przeciwnie. Ja po takich filmach staram się być lepszym człowiekiem.

W takim razie: jakie filmy cię zmieniły?

Myślę że na pewno był to Shoah Claude’a Lanzmanna, który staram się oglądać co jakiś czas, aby się w pewien sposób odświeżać i zderzać. Ale też nie wiem, czy filmy mnie aż tak ogromnie zmieniły. Chyba nie. Jednak największym bodźcem była i jest literatura. Na przykład literatura Borowskiego albo Imre Kertésza, albo Ernsta Jüngera, jeśli już jesteśmy przy tych tematach. Chociaż film Shoah jest na pewno wyjątkowy i może się równać z literaturą, a pozostałe filmy, które widziałem, nie. Na pewno ważne dla mnie są filmy dokumentalne, na przykład wszystko, co dokumentalnego nakręcił Werner Herzog.

Czy takie wiersze jak Dora Drogoj i podobne da się czytać jako lakoniczne, zgęszczone świadectwa tego, co zobaczono – krótkie poetyckie sprawozdania (choćby ze zdarzeń bardzo okrutnych)?

Dora pojawia się w tej nowej trylogii, ale – co ciekawe – w wersji revisited pojawia się bardzo podobny wiersz pod tytułem małpy:

białe małpy w termalnym stawie
naokoło stawu jest śnieg
a w powietrzu unosi się para

nagle małpy stają się niespokojne
(pewnie wyczuły że chcę je opisać)

jedna z nich wychodzi z wody i mówi:
jesteśmy białymi małpami
w termalnym stawie
naokoło stawu jest śnieg
a w powietrzu unosi się para

I w jednym wierszu, i drugim ważne jest podkreślenie samej teorii tworzenia, ale też pragnienie realności i wiara w realność sztuki, w to, że mówi ona nie tylko o potencjalnym, ale realnym człowieku i ma też kontakt z realnym człowiekiem albo z małpą.

Przybliż: czym jest to pragnienie realności?

To coś na zasadzie zaklinania rzeczywistości przez pisanie. Pisanie, które ma zmieniać moją rzeczywistość i moje realne życie.

W tym wierszu pojawia się często przez ciebie stosowany chwyt: niemal literalnego powtórzenia (tu małpa powtarza to, co wcześniej zauważa mówiący). Czy dzięki temu jesteśmy bliżej realności? Wierności?

Dzięki temu to ja jestem bliżej realności i wierności. Ale też nie potrafię tak wszystkiego utylitarnie rozłożyć i zanalizować. Nie potrafię dokładnie powiedzieć, do czego służy mi dany wiersz i czemu jest taki, a nie inny. Jest na pewno taki, jaki miał być, ale nie musi być sztuką użytkową. Ta nasza rozmowa także jest tylko próbą patrzenia na moje pisanie, a nie stwierdzeniem, czym ono dokładnie jest. No bo koniec końców są to po prostu historie i historyjki, a ewentualny czytelnik powinien je czytać i odczytywać dowolnie.

Jasne, nie dążymy tu do podania komukolwiek gotowych recept czy formułek – każdy sądzi sam. A skoro o sądzeniu, powiedzmy jeszcze o innym wierszu – o Panu Cogito. Ja ten wiersz odebrałam jako polemikę z Herbertem, z jego etyką, nastawieniem…

Napisałem ten wiersz rzeczywiście po lekturze Wierszy zebranych Herberta, którego bardzo szanuję i cenię – łącznie z jego etycznym radykalizmem. Sam nie mam takich poglądów, ale je szanuję. Ten wiersz o Panu Cogito jest po prostu czyimś głosem w temacie etyczno-wojennym, ale to nie jest wymierzone w nikogo i w nic, i nie jest to też polemika. Ten wiersz jest napisany pod wpływem Herberta i w jego estetycznym stylu, ale jednak mój bohater jest trochę wykrzywiony.

Wiersz ten – jak wiele innych twoich wierszy – lakonicznie mówi o wydarzeniach stawiających nas wobec etycznego dylematu: o czym literatura mówić powinna, a o czym powinna milczeć.

Ostatnio czytam taką książkę Obrazy mimo wszystko Didi-Hubermana. I tam jest pokazany dokładnie taki spór pomiędzy Lanzmannem (autorem Shoah) i Hubermanem. Spór o to, co można mówić, a czego nie można mówić. Co jest kiczem i perwersją, a co jest powinnością wobec zamordowanych i przekazywaniem dalej pamięci. No i oczywiście jest wielogłos, i nie ma – jak we wszystkim – jednej odpowiedzi. Ale ja jestem raczej po stronie Hubermana, a więc i po stronie Albina Ossowskiego, więźnia Birkenau i bohatera dokumentu, który współtworzę, i po stronie mojego dziadka i jego siostry, czyli więźniów obozu. I sądzę, że warto próbować o tym mówić, mimo że dla kogoś może to być zrobione nie w taki sposób, w jaki by sobie tego życzył. Zresztą uważam, że o tych tematach może mówić każdy: tak jak chce i tak jak czuje. Nie potrzebuje do tego legitymacji typu: „w mojej rodzinie były ofiary” albo „znam tego i tego”. Niestety, wciąż jednak wygląda na to, że taka legitymacja jest mile widziana. To smutne, ponieważ w takim wypadku nie liczy się sama sztuka, choć – moim zdaniem – powinna. No, ale jak wielogłos, to wielogłos. Nie ma co się za bardzo obruszać. I wracając jeszcze do tej książki Obrazy mimo wszystko – co w jakimś sensie ma również związek z moją poezją – ważną postacią jest tam Godard, który stwierdza: „montaż jest tym, co pozwala zobaczyć”. A chwile później pojawia się jeszcze następujące stwierdzenie: „Weźmy przykład obozów koncentracyjnych. Jedynym prawdziwym filmem, który można o nich robić – a który nigdy nie został i nigdy nie zostanie nakręcony, ponieważ byłby nie do zniesienia – byłoby sfilmowanie obozu z punktu widzenia oprawców (…). Rzeczą nie do zniesienia nie byłaby potworność tych scen, ale wprost przeciwnie, ich aspekt całkowicie normalny i ludzki.” I jeszcze: „A jeżeli bada się obozy… To dlatego nadal nie ma filmów, które naprawdę są o obozach koncentracyjnych, ponieważ zobaczylibyśmy na nich nasz własny świat, dokładnie, w czystej formie”. Przepraszam że tak się rozgadałem w cytowaniu, ale i te kwestie montażowe, i „obozowe” w jakiś sposób dobrze oddają moje intencje i mój zamiar pisania o tych sprawach w sposób miły, serdeczny i wręcz delikatny, tak jakby w istocie nic złego się nie działo. I myślę, że dopiero to wywołuje pewien opór.

Jak ważna dla ciebie jest uniwersalizacja doświadczeń i biografii bohaterów? Większość z nich nie ma PESEL-i ani adresów…

Wydaje mi się że jest różnie. Część z bohaterów, na przykład Dora Drogoj, ma określoną tożsamość – a inni nie. Ale nie ma tutaj żadnej ogólnej zasady i nigdy nie myślałem o mojej poezji w kontekście uniwersalizacji.

Czy potrafiłbyś i chciałbyś napisać kiedyś cykl o ludziach, którzy są szczęśliwi i afirmują swoje istnienie?

Nie za bardzo: takich ludzi nie znam, zatem musiałbym ich najpierw poznać i potem może mógłbym o tym napisać. Zresztą w mojej poezji w tej chwili jest różnie, nie tylko ciemno. Zacytuję wiersz z Radości zatytułowany kościoła:

walczył z pesymizmem
dlatego przyjął cudze dobro za swoje
dlatego ożenił się z Kitty
zajmował się gospodarstwem
i chodził na polowania i do kościoła

Ten wiersz jest dobrym domknięciem: właśnie dlatego, że ciemność tu jest przełamana. A przełamanie to różnie można interpretować – każdy „kończy w sobie”, że tak powiem, parafrazując znaną formułę Norwida. Dziękuję Ci za rozmowę.

I ja również bardzo dziękuję.

O AUTORACH

Eliza Kącka

Urodzona w 1982 roku. Absolwentka polonistyki i międzyuczelnianych studiów humanistycznych. Współredaktorka antologii poezji najnowszej Poeci i poetki przekraczają granice (FA-art, 2011). Opublikowała książkę Stanisław Brzozowski wobec Cypriana Norwida (Warszawa 2012). W maju ukaże się jej debiut prozatorski - Elizje (wyd. Lokator). Stypendystka MNiSW, finalistka Nagród Naukowych „Polityki”. Doktor nauk humanistycznych (Nagroda Główna w Konkursie im. Inki Brodzkiej, 2016). Asystentka na Wydziale Polonistyki UW. Członkini Zarządu Głównego TLiAM. Recenzentka i czytelniczka literatury najnowszej. Występowała w Tygodniku Kulturalnym.

Grzegorz Kwiatkowski

Rocznik 1984. Mieszka w Gdańsku. Autor trylogii Powinni się nie urodzić (OFF Press, 2011), a także Radości, Spalania oraz Powinni się nie urodzić revisited – Urodzić (Biuro Literackie, 2013, 2015, 2016). Członek zespołu Trupa Trupa (wydającego w brytyjskiej wytwórni Blue Tapes and X-Ray Records oraz francuskiej wytwórni Ici d’ailleurs). Stypendysta programu „Styria Artist in Residence” rządu w Styrii (2017). Stypendysta programu „Artist in Residence” Federalnego Urzędu Kanclerskiego Austrii oraz Stowarzyszenia Kulturkontakt Austria (2016). Stypendysta Międzynarodowego Domu Pisarzy w Grazu w Austrii (2015). Stypendysta programu „Writers in Residence – Marko Marulić” w chorwackim Splicie (2017). Stypendysta Ministra Kultury (2017, 2012). Stypendysta programu Narodowego Centrum Kultury „Młoda Polska” (2013). Czterokrotnie zgłoszony do Paszportów Polityki (w 2015 za literaturę i muzykę oraz w 2009 i 2010 za literaturę).

powiązania

Karl-Heinz M.

nagrania / Stacja Literatura Grzegorz Kwiatkowski

Czytanie z książki Karl-Heinz M. z udziałem Grzegorza Kwiatkowskiego w ramach festiwalu Stacja Literatura 25.

WIĘCEJ

Podważać samego siebie

wywiady / O KSIĄŻCE Filip Łobodziński Grzegorz Kwiatkowski

Rozmowa Filipa Łobodzińskiego z Grzegorzem Kwiatkowskim, towarzysząca premierze książki Karl-Heinz M. Grzegorza Kwiatkowskiego, wydanej w Biurze Literackim 18 listopada 2019 roku.

WIĘCEJ

zrobi

recenzje / KOMENTARZE Grzegorz Kwiatkowski

Autorski komentarz Grzegorza Kwiatkowskiego, towarzyszący premierze książki Karl-Heinz M., która ukaże się w Biurze Literackim 18 listopada 2019 roku.

WIĘCEJ

Niespodziewane

recenzje / ESEJE Eliza Kącka

Recenzja Elizy Kąckiej towarzysząca premierze książki Jacka Dehnela Najdziwniejsze, wydanej w Biurze Literackim 28 października 2019 roku.

WIĘCEJ

Karl-Heinz M.

utwory / zapowiedzi książek Grzegorz Kwiatkowski

Fragment zapowiadający książkę Karl-Heinz M. Grzegorza Kwiatkowskiego, która ukaże się w Biurze Literackim 18 listopada 2019 roku.

WIĘCEJ

POETYCKA KSIĄŻKA TRZYDZIESTOLECIA: REKOMENDACJA NR 16

debaty / ANKIETY I PODSUMOWANIA Grzegorz Kwiatkowski

Głos Grzegorza Kwiatkowskiego w debacie „Poetycka książka trzydziestolecia”.

WIĘCEJ

Sowa, córka śmierci

wywiady / O KSIĄŻCE Eliza Kącka Grzegorz Kwiatkowski

Rozmowa Elizy Kąckiej z Grzegorzem Kwiatkowskim, towarzysząca premierze książki Sową, wydanej nakładem Biura Literackiego 6 listopada 2017 roku.

WIĘCEJ

W narzędniku

recenzje / ESEJE Eliza Kącka

Recenzja Elizy Kąckiej książki Sową Grzegorza Kwiatkowskiego, wydanej nakładem Biura Literackiego 6 listopada 2017 roku.

WIĘCEJ

Jeszcze żyją ci którzy zabijali

recenzje / KOMENTARZE Grzegorz Kwiatkowski

Autorski komentarz Grzegorza Kwiatkowskiego w ramach cyklu „Historia jednego tekstu”, towarzyszący premierze książki Sową, wydanej nakładem Biura Literackiego 6 listopada 2017 roku.

WIĘCEJ

Sową (2)

utwory / zapowiedzi książek Grzegorz Kwiatkowski

Fragment zapowiadający tom Sową Grzegorza Kwiatkowskiego, który ukaże się w Biurze Literackim 6 listopada 2017 roku.

WIĘCEJ

Sową (1)

utwory / zapowiedzi książek Grzegorz Kwiatkowski

Fragment zapowiadający tom Sową Grzegorza Kwiatkowskiego, który ukaże się w Biurze Literackim 6 listopada 2017 roku.

WIĘCEJ

Wiek żelazny

wywiady / O KSIĄŻCE Eliza Kącka Piotr Matywiecki

Rozmowa Elizy Kąckiej z Piotrem Matywieckim, towarzysząca premierze książki Palamedes, wydanej w Biurze Literackim 1 maja 2017 roku.

WIĘCEJ

robotnik sezonowy

recenzje / KOMENTARZE Grzegorz Kwiatkowski

Autorski komentarz Grzegorza Kwiatkowskiego w ramach cyklu „Historia jednego wiersza”, towarzyszący premierze e-booka Powinni się nie urodzić revisited – Urodzić, który ukaże się w Biurze Literackim 1 lutego 2016 roku.

WIĘCEJ

Jesteśmy zwierzętami, choć odseparowujemy się od zwierzęcości

wywiady / O KSIĄŻCE Grzegorz Kwiatkowski

Rozmowa Przemysława Guldy z Grzegorzem Kwiatkowskim, która ukazała się w „Gazecie Wyborczej”.

WIĘCEJ

Komentarz do wiersza "dawno temu"

recenzje / KOMENTARZE Grzegorz Kwiatkowski

Autorski komentarz Grzegorza Kwiatkowskiego do utworu dawno temu z książki Spalanie, która ukazała się 10 sierpnia 2015 roku nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ

Wyławianie słów i fraz, które mnie uruchamiają

wywiady / O KSIĄŻCE Eliza Kącka Grzegorz Kwiatkowski

Rozmowa Elizy Kąckiej z Grzegorzem Kwiatkowskim towarzysząca premierze książki Spalanie, która ukazała się 10 sierpnia 2015 roku nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ

Ernst Becker-Lee / Walter Steiner

recenzje / KOMENTARZE Grzegorz Kwiatkowski

Komentarz Grzegorza Kwiatkowskiego do wierszy z tomu Radości.

WIĘCEJ

Intuicja kieruje mnie w stronę Mastersa

wywiady / O KSIĄŻCE Grzegorz Kwiatkowski Marcin Sierszyński

Rozmowa Marcina Sierszyńskiego z Grzegorzem Kwiatkowskim o jego nowej książce Radości, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 17 stycznia 2014 roku.

WIĘCEJ

O śmierci raz jeszcze

recenzje / IMPRESJE Mikołaj Borkowski

Recenzja Mikołaja Borkowskiego towarzysząca premierze e-booka Powinni się nie urodzić revisited – Urodzić, wydanego w Biurze Literackim 1 lutego 2016 roku.

WIĘCEJ

robotnik sezonowy

recenzje / KOMENTARZE Grzegorz Kwiatkowski

Autorski komentarz Grzegorza Kwiatkowskiego w ramach cyklu „Historia jednego wiersza”, towarzyszący premierze e-booka Powinni się nie urodzić revisited – Urodzić, który ukaże się w Biurze Literackim 1 lutego 2016 roku.

WIĘCEJ

Kilka słów po lekturze tekstów Marty Tomczok i Anny Kałuży o poezji Grzegorza Kwiatkowskiego

recenzje / ESEJE Andrzej Fabianowski

Wypowiedź Andrzeja Fabianowskiego poświęcona książce Karl-Heinz M. Grzegorza Kwiatkowskiego.

WIĘCEJ

Po lekturze Karl-Heinza M. Grzegorza Kwiatkowskiego słów kilka

recenzje / ESEJE

Recenzja Marii Jolanty Olszewskiej poświęcona książce Karl-Heinz M. Grzegorza Kwiatkowskiego.

WIĘCEJ

Karl-Heinz M. i inni

recenzje / ESEJE Wojciech Wilczyk

Recenzja Wojciecha Wilczyka towarzysząca premierze książki Karl-Heinz M. Grzegorza Kwiatkowskiego, wydanej w Biurze Literackim 18 listopada 2019 roku.

WIĘCEJ

O śmierci raz jeszcze

recenzje / IMPRESJE Mikołaj Borkowski

Recenzja Mikołaja Borkowskiego towarzysząca premierze e-booka Powinni się nie urodzić revisited – Urodzić, wydanego w Biurze Literackim 1 lutego 2016 roku.

WIĘCEJ

Spalanie Grzegorza Kwiatkowskiego

recenzje / ESEJE Mateusz Dworek

Recenzja Mateusza Dworka z książki Spalanie Grzegorza Kwiatkowskiego.

WIĘCEJ

Dobra przemiana materii

recenzje / ESEJE Marek Rozpłoch

Recenzja Marka Rozpłocha z książki Grzegorza Kwiatkowskiego Spalanie, która ukazała się w czasopiśmie „Menażeria”.

WIĘCEJ

Spalanie Grzegorza Kwiatkowskiego

recenzje / ESEJE Alicja Łukasik

Recenzja Alicji Łukasik z książki Spalanie Grzegorza Kwiatkowskiego.

WIĘCEJ

Spalanie wewnętrzne

recenzje / ESEJE Tymoteusz Milas

Recenzja Tymoteusza Milasa z książki Spalanie Grzegorza Kwiatkowskiego, która ukazała się w czasopiśmie „Fabularie”.

WIĘCEJ

(Nie)ludzka orgia zła

recenzje / ESEJE Łukasz Wróblewski

Recenzja Łukasza Wróblewskiego z książki Spalanie Grzegorza Kwiatkowskiego, która ukazała się na stronie Wywrota.pl.

WIĘCEJ

Upokorzeni, wyblakli, wyssani, masowi. Notatki z lektury Spalania

recenzje / IMPRESJE Marcin Sierszyński

Esej Marcina Sierszyńskiego towarzyszący premierze książki Spalanie Gzegorza Kwiatkowskiego, która ukazała się 10 sierpnia 2015 roku nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ

"Słyszę o czyimś odejściu", czyli na temat poezji Grzegorza Kwiatkowskiego

recenzje / ESEJE Rafał Derda

Recenzja Rafała Derdy z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego, która ukazała się w „Helikopterze”.

WIĘCEJ

Recenzja Radości

recenzje / ESEJE Michał Szymański

Recenzja Michała Szymańskiego z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego, która ukazała się w „Zeszytach Literackich” w 2014.

WIĘCEJ

Tylko jutro nie umiera nigdy – Radości Grzegorza Kwiatkowskiego

recenzje / ESEJE

Recenzja Pawła Brzeżka z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego, która ukazała się 16 marca 2014 roku w kwartalniku „Szafa”.

WIĘCEJ

Recenzja Radości

recenzje / ESEJE Wojciech Lada

Recenzja Wojciecha Lady z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego, która ukazała się w tygodniku „W Sieci”.

WIĘCEJ

Zamiast milczenia. O tomie Radości Grzegorza Kwiatkowskiego

recenzje / ESEJE Anna Spólna

Recenzja Anny Spólnej z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego, która ukazała się 15 maja 2013 roku w internetowej gazecie kulturalnej “Salon Literacki”.

WIĘCEJ

Benzyną

recenzje / ESEJE Emilia Konwerska

Recenzja Emilii Konwerskiej z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego, która ukazała się 1 marca w 2013 roku w serwisie Art Papier.

WIĘCEJ

Radości Grzegorza Kwiatkowskiego. Współczujący grabarz padłych saren.

recenzje / ESEJE Jarosław Zalesiński

Recenzja Jarosława Zalesińskiego z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego, która ukazała się 21 stycznia 2013 roku w Dzienniku Bałtyckim.

WIĘCEJ

Na marginesie Radości

recenzje / ESEJE

Recenzja Tomasza Tyczyńskiego z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego, która ukazała się 4 kwietnia 2013 roku na blogu „Prowincja Gombrowicz”.

WIĘCEJ

Radości Grzegorza Kwiatkowskiego

recenzje / ESEJE Rafał Derda

Recenzja Rafała Derdy z książki Radości Krzysztofa Kwiatkowskiego, która ukazała się w “Zeszytach Poetyckich”.

WIĘCEJ

Ogień podsycano śmieciami i benzyną

recenzje / ESEJE Przemysław Witkowski

Recenzja Przemysława Witkowskiego z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego, która ukazała się w Ósmym Arkuszu Odry.

WIĘCEJ

Panorama Radości

recenzje / ESEJE Kinga Gąska

Recenzja Kingi Gąski z książki Radości Grzegorz Kwiatkowskiego, która ukazała się na stronie Fundacji Karpowicza.

WIĘCEJ

Zło które nie mija. Radości Grzegorza Kwiatkowskiego

recenzje / ESEJE Marcin Sierszyński

Recenzja Marcina Sierszyńskiego z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego, która ukazała się w miesięczniku “Inter-“.

WIĘCEJ

Recenzja Radości

recenzje / ESEJE Filip Łobodziński

Recenzja Filipa Łobodzińskiego z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego.

WIĘCEJ

Ocalone z kontekstu

recenzje / ESEJE Katarzyna Bieńkowska

Recenzja Katarzyny Bieńkowskiej z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego.

WIĘCEJ

Recenzja Radości

recenzje / ESEJE Przemysław Gulda

Recenzja Przemysława Guldy z książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego.

WIĘCEJ

Osobne milczenie. Wobec Radości Grzegorza Kwiatkowskiego

recenzje / IMPRESJE Paweł Paszek

Esej Pawła Paszka towarzyszący premierze książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego.

WIĘCEJ

Biała książka

recenzje / IMPRESJE Radosław Kobierski

Esej Radosława Kobierskiego towarzyszący premierze książki Radości Grzegorza Kwiatkowskiego.

WIĘCEJ