wywiady / O KSIĄŻCE

Niech tak zostanie

Dariusz Sośnicki

Marcin Jaworski

Z Dariuszem Sośnickim o książce Spóźniony owoc radiofonizacji rozmawia Marcin Jaworski.

Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Marcin Jaworski: Rozpoczynasz tom od zdania: „Oto jest moja dziedzina, bracie, przyjacielu, / mój widmowy dom, zapraszam cię do niego / o dowolnej porze.” Zanim czytelnik pójdzie dalej, może mu się przypomnieć przełożony przez Ciebie tom W.H. Audena W podziękowaniu za siedlisko.  Czy Auden wpłynął na Twój sposób pisania? A może chciałeś sprawić małą przyjemność cieniowi?

Dariusz Sośnicki: Nie wiem, czy przekładanie Audena wpłynęło na to, co sam piszę. Jeśli tak, to śladów tego wpływu trzeba by szukać wcześniej. Zacząłem pracować nad tłumaczeniem w 2007 roku, od tego czasu ukazały się moje dwie książki, w obu jest sporo tekstów późniejszych. Początek Zaproszenia to tylko powtórzenie pewnego gestu z Thanksgiving for a Habitat. Jednorazowe i bez konsekwencji dla tomu. Tak, chciałem ukłonić się Cieniowi. Oby mu to sprawiło przyjemność.

Dostrzegasz Audenowski ślad w polskiej poezji? Auden, wiadomo – prawie nieprzekładalny. Ale czy mierzenie się z nim dało coś polskiemu wierszowi?

Ten ślad jest bardzo wyraźny. Miłosz z dużym pożytkiem dla swojej poezji czytał Audena w latach 40., a jego Traktat moralny jest bardzo wyraźnie inspirowany innym rymowanym traktatem z tamtego czasu, Audenowskim Listem noworocznym. To jest znana sprawa, nie ma sensu się nad tym rozwodzić. Wpływ Audena na Stanisława Barańczaka także nie podlega dyskusji. Powiedziałby nawet, że Barańczak w pewnym momencie zmonopolizował u nas Audena. Nie tylko dlatego, że najczęściej go przekładał. Jako poeta obywatelski z jednej strony, jako wirtuoz formy z drugiej, z trzeciej jako człowiek lewicy skłaniający się z czasem coraz bardziej ku myśli chrześcijańskiej, był do rozmowy z Audenem świetnie przygotowany. W tym, co mówię, jest paradoks, bo jeśli się myśli „Audenem” o świecie i o poezji, jeśli się w jakimś sensie powtarza jego drogę, a pokolenie ’68 w Polsce chyba powtórzyło, to taka rozmowa przychodzi niemal naturalnie. Wystarczy mieć, bagatela, talent i pracowitość Barańczaka. Auden zostawił ogromne dzieło, pewnie czasem jakiś wątek tego dzieła będzie odżywał, tak jak odżył, mam nadzieję, w moim przekładzie, ale raczej nikt już nie będzie „Audenem” myślał. Na pewno żadna generacja. To dzieło jest zbyt mocno osadzone w konkretnym historycznym momencie.

W ostatnim Bondzie jest scena, w której 007 dostaje nie wybuchający długopis czy wielofunkcyjny zegarek, ale mały nadajnik radiowy. Jak się potem okazuje, rzecz nie jest wcale anachroniczna w cyfrowym świecie. Wydaje mi się, że i u Ciebie tytuł z rzadko używanym słowem „radiofonizacja” jest anachroniczny oraz ironiczny. Chodzi mi przede wszystkim o nieufne podejście do szeroko rozumianej awangardy, ale nie tylko…

Może Cię to zdziwi, ale decydując się na ten tytuł, nie myślałem o jego polemiczności. To oczywiście nie zmienia jego wymowy, ale chyba zwalnia mnie z odpowiadania na Twoje pytanie. I co teraz? Mam wyjaśnić, co poeta miał na myśli? Nie, tego jednak nie zrobię. Może komuś zepsułoby to lekturę. Co do nieufności wobec awangardy, to zgoda, choć pewne cechy myślenia o wierszu, które mają swoje źródło w awangardzie, są dla mnie ważne. Na przykład jukstapozycja jako zasada kompozycyjna czy skupienie na materialności słowa. To nie stoi w sprzeczności z używaniem form mających w literaturze swoją historię. Ani ze świadomością konwencji. Ani z chęcią powiedzenia w wierszu czegoś o świecie i o sobie. Z drugiej strony, ile mamy tej świadomej i konsekwentnej awangardy w polskiej poezji? Myślę o dzisiejszej poezji. Główny nurt posługuje się dziś awangardową retoryką, to prawda, ale ja nie pytam o życie literackie, tylko o literaturę.

Spodobała mi się scena z filmu, którą przywołałeś. Bond Anno Domini 2013 wyposażonym w mały nadajnik radiowy. Jakbym widział biblijnego Dawida z procą. Niech tak zostanie.

W tytułowym wierszu z najnowszego tomu pojawiają się przymiotniki: miejski (trzykrotnie), wiejski, drobnomieszczański, małomiasteczkowy. Jesteś, czujesz się mieszczaninem? Poznańskim mieszczaninem?

Nie czuję się poznańskim mieszczaninem. Choćby dlatego, że przyjechałem do Poznania jako dwudziestoletni mężczyzna. A potem, jako mężczyzna trzydziestopięcioletni, znów z niego, na dobrą sprawę, wyjechałem. Na osiem lat. Może poczuję się mieszczaninem teraz, zobaczymy. W każdym razie znowu jestem w Poznaniu. Do mieszczańskości w ogóle mam stosunek umiarkowanie przychylny. Kim jest „prosty człowiek”, w którego imieniu poezja tak często w dwudziestym wieku przemawiała? Albo abstrakcyjnym podmiotem dziejów, którego z tych dziejów można jednym dekretem wykluczyć, albo mieszczaninem, prawda? Mieszczaninem z jego niezbyt porywającym, ale konkretnym życiem, z jego troskami, z jego osadzeniem w materialnym świecie, z przywiązaniem do innych ludzi, do codziennych rytuałów. Z jego obywatelskością. Czy Szymborska pisała o podmiocie dziejów? No dobrze, pisała, ale krótko, i to nie za te wiersze jest ceniona. A Różewicz? Podobna sytuacja. Barańczak? Zresztą nie musimy trzymać się poprzedniego wieku. Czy człowiek z wierszy Zadury i Sommera to jest jakiś zideologizowany abstrakt? Lewak? Anarchista? Artysta? Nonkomformista? Zwolennik polskiego kalifatu? Buntownik z powodem albo bez?

Drobnomieszczańskość, której w życiu zaznałem aż nadto, to zupełnie inna sprawa. Jeśli w moich wierszach robi się gorąco, a czasem się robi, to zwykle na widok drobnomieszczanina. W innych albo w sobie.

Szacunek dla klasycznego rytmu wiersza oraz złożony stosunek do mieszczaństwa (powściągliwa czułość i brak złudzeń jednocześnie) kojarzyć się mogą z kilkoma poetami, ale najbardziej może z Philipem Larkinem. Chętnie powiedziałbym też o niektórych Twoich  wierszach – nie tylko ze Spóźnionego owocu radiofonizacji – że są satyrami w szerokim, dwudziestowiecznym rozumieniu tego słowa.

Z Larkinem historia jest dziwna. Co jakiś czas słyszę albo czytam, że w moich wierszach wyczuwa się larkinowski ton. Nie mam nic przeciwko temu, tyle że nie przypominam sobie, abym Larkina jakoś specjalnie przeżywał. Owszem, czytałem go, zwłaszcza w latach dziewięćdziesiątych. Oczywiście wiersze, ale też szkice i wywiady z tomu Required Writing czy powieść Gil. Może Larkina się nie przeżywa, tylko przyswaja i potem on zostaje na długo? A może nie ekscytował mnie, bo był jak ktoś od zawsze znajomy? Nauczyłem się jednego wiersza Larkina na pamięć, może to zdecydowało? Chociaż nie, znałem też na pamięć wiersz Dylana Thomasa, a to przecież antypody.

Co do satyryczności w najszerszym rozumieniu, to uważam, że ma ona we współczesnej poezji stałe miejsce. Świetnie się sprawdziła i ciągle sprawdza jako środek przeciw romantycznym i modernistycznym duchom.

„Umowa wiązana”, jak dowcipnie podpowiada krótki wiersz pod tym tytułem, łączy Cię między innymi z katolicyzmem. Opisałeś to sugestywnie w szkicu Między ludźmi, między słowami  przy okazji komentarza do Rodzinnej Europy Miłosza. Czy z perspektywy Spóźnionego owocu radiofonizacji, w którym nie wiara, lecz tradycja, język, wychowanie katolickie wydają się bardzo ważne, coś byś dopowiedział?

Może tylko tyle, że jak widać, temat nie został wyczerpany. Wraca do mnie jak bumerang, więc doczekał się kolejnego „opracowania”, tym razem w wierszach. Język Biblii, ale także pieśni religijnej czy modlitewnika, pojawia się w nich wiele razy i w różnych funkcjach, także satyrycznych.

Po pierwszej lekturze Spóźnionego owocu… szczególnie zapamiętałem wiersze z wyraźną anegdotą, elegijne, o jakby łagodniejszej ironii, jak My z matką, W podmiejskim warsztacie czy Przyjaźń. Daleki jestem od utożsamiania podmiotu z autorem, ale słyszę w nich ton osobisty, by nie powiedzieć autobiograficzny, którego wcześniej tak wyraźnie nie słyszałem.

Mówisz o tonie osobistym, a może nawet autobiograficznym. Tymczasem mnie się łatwiej zgodzić właśnie na autobiograficzność. Nie mam wyboru, faktycznie zrobiłem w tym tomie kilka wycieczek w przeszłość, pojawiają się w nim miejsca i ludzie z mojego życiorysu. Wspominam ich jednak nie po to, by się tymi wspomnieniami ogrzać. Mam dość chłodny stosunek do moich bohaterów, pozbawiony sentymentów, niekiedy nawet analityczny. Przyglądam się im, biorę pod lupę ich zachowania, obyczaje, mity, ale też elementy ich, nazwijmy to tak, socjosfery. Czy w ten sposób można napisać klasyczną elegię? Nie jestem pewien, ty, jako literaturoznawca, będziesz wiedział lepiej. Ton elegijny na pewno się przez tę aparaturę przebije, ale on się przebije niemal przez wszystko.


Poznań, 19, 27 IX 2014

O AUTORACH

Dariusz Sośnicki

Urodzony w Kaliszu. Poeta. Absolwent filozofii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. Laureat m.in. nagrody „Czasu Kultury” (1994) i Poznańskiego Przeglądu Nowości Wydawniczych (2002), nominowany do Paszportu „Polityki” (2002) i Nagrody Literackiej „Gdynia” (2015). W latach 90. redagował pisma „Już Jest Jutro” i „Nowy Nurt”. W latach 2005–2013 prowadził dział polskiej prozy w Wydawnictwie W.A.B. Publikuje teksty o literaturze w „Dwutygodniku” i „Czasie Kultury”. Mieszka w Poznaniu.

Marcin Jaworski

Urodzony w 1979 roku. Historyk literatury, krytyk. Wykłada na Uniwersytecie Adama Mickiewicza. Autor książki Rewersy nowoczesności. Klasycyzm i romantyzm w poezji oraz krytyce powojennej (2009). Redaguje „Poznańskie Studia Polonistyczne. Serię Literacką”. Mieszka w Poznaniu.

powiązania

„Pogodna starość najeźdźcy” – wiersz z komentarzem

recenzje / KOMENTARZE Dariusz Sośnicki

Autorski komentarz Dariusza Sośnickiego w ramach cyklu „Wiersz w drodze”, towarzyszący premierze książki Po domu, wydanej w Biurze Literackim 1 listopada 2021 roku.

WIĘCEJ

Byliśmy wreszcie we własnym domu

wywiady / O KSIĄŻCE Artur Burszta Dariusz Sośnicki

Rozmowa Artura Burszty z Dariuszem Sośnickim towarzysząca premierze książki Po domu, wydanej w Biurze Literackim 1 listopada 2021 roku.

WIĘCEJ

Po domu (1)

utwory / zapowiedzi książek Dariusz Sośnicki

Fragmenty zapowiadające książkę Po domu Dariusza Sośnickiego, która ukaże się w Biurze Literackim 1 listopada 2021 roku.

WIĘCEJ

W państwie środka

dzwieki / WYDARZENIA Bogusław Kierc Dariusz Sośnicki Krzysztof Siwczyk Tomasz Broda Zbigniew Machej

Zapis całego spotkania autorskiego z udziałem Bogusława Kierca, Zbigniewa Macheja, Krzysztofa Siwczyka, Dariusza Sośnickiego i Tomasza Brody podczas Portu Wrocław 2005.

WIĘCEJ

Rafał Wojaczek, który jest

dzwieki / WYDARZENIA Agnieszka Wolny-Hamkało Andrzej Sosnowski Bogusław Kierc Bohdan Zadura Darek Foks Dariusz Sośnicki Edward Pasewicz Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki Jerzy Jarniewicz Jurij Andruchowycz Krzysztof Siwczyk Maciej Malicki Maciej Melecki Marcin Sendecki Mariusz Grzebalski Marta Podgórnik Tadeusz Pióro Tomasz Majeran Tomasz Różycki Wojciech Bonowicz Zbigniew Machej

Zapis całego spotkania autorskiego poświęconego twórczości Rafała Wojaczka podczas Portu Legnica 2004.

WIĘCEJ

Opisy przyrody i Symetria

dzwieki / WYDARZENIA Dariusz Sośnicki Marcin Sendecki

Zapis całego spotkania Marcina Sendeckiego i Dariusza Sośnickiego podczas festiwalu Port Legnica 2002.

WIĘCEJ

Przyszli niedokonani

recenzje / ESEJE Marcin Jaworski

Recenzja Marcina Jaworskiego towarzysząca premierze książki Przyszli niedokonani Joanny Roszak, wydanej w Biurze Literackim 5 lutego 2018 roku.

WIĘCEJ

Ambasadorzy poezji

nagrania / Z Fortu do Portu Dariusz Sośnicki Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki Marcin Sendecki

Zapis spotkania autorskiego “Ambasadorzy Poezji” z Marcinem Sendeckim, Dariuszem Sośnickim i Eugeniuszem Tkaczyszynem-Dyckim w ramach 20. festiwalu literackiego Port Wrocław 2015.

WIĘCEJ

TLK Starosta. Odcinek Warszawa – Zielona Góra

recenzje / KOMENTARZE Dariusz Sośnicki

Komentarz Dariusza Sośnickiego do wiersza “TLK Starosta. Odcinek Warszawa-Zielona Góra” z tomuSpóźniony owoc radiofonizacji, który ukazał się nakładem Biura Literackiego 3 listopada 2014 roku.

WIĘCEJ

Instrukcje dla Kolonii M.

dzwieki / RECYTACJE Dariusz Sośnicki

Wiersz z tomu Spóźniony owoc radiofonizacji, zarejestrowany podczas spotkania “Ambasadorzy Poezji” na festiwalu Port Wrocław 2015.

WIĘCEJ

Państwo P. i smutek zwierząt

dzwieki / RECYTACJE Dariusz Sośnicki

Wiersz z tomu Państwo P.. Fragment spotkania “Inne państwa” z festiwalu Port Wrocław 2009.

WIĘCEJ

Państwo P.

nagrania / Między wierszami Dariusz Sośnicki

Z Autorem rozmawia Grzegorz Jankowicz, książkę komentuje Marta Podgórnik. Etiuda do wiersza „Państwo P. o lekturach” w reżyserii Anny Jadowskiej.

WIĘCEJ

Przechodzę lekkim tangiem do pytania…

wywiady / O KSIĄŻCE Adrian Tujek Bartosz Popadiak Dariusz Sośnicki Grzegorz Marcinkowski Justyna Charkiewicz Kacper Adamus Marta Podgórnik Michał Domagalski Paweł Kobylewski Sylwia Rząca

Rozmowa Marty Podgórnik i Dariusza Sośnickiego z laureatami 10. edycji projektu Połów, autorami e-booka Połów. Poetyckie debiuty 2014-2015, wydanego w Biurze Literackim 4 kwietnia 2016 roku.

WIĘCEJ

Rozmowa z laureatami 10. edycji Połowu

wywiady / O KSIĄŻCE Dariusz Sośnicki Marta Podgórnik

Laureaci 10. edycji projektu Połów odpowiadają na pytania Marty Podgórnik i Dariusza Sośnickiego, redaktorów almanachu Połów. Poetyckie debiuty 2014-2015, który ukazał się nakładem Biura Literackiego 2 listopada 2015 roku.

WIĘCEJ

Czym nie jest poezja?

recenzje / ESEJE Marcin Jaworski

Recenzja Marcina Jaworskiego z książki Dożynki (1987-2003) Andrzeja Sosnowskiego.

WIĘCEJ

Detale i sny – parataksa

recenzje / ESEJE Marcin Jaworski

Recenzja Marcina Jaworskiego towarzysząca premierze książki Nocne życie Bohdana Zadury, która ukazała się w Biurze Literackim 21 października 2010 roku.

WIĘCEJ

Państwo P. ulegają modzie na powieść kryminalną

recenzje / KOMENTARZE Dariusz Sośnicki

Autokomentarz Dariusza Sośnickiego do książki Państwo P..

WIĘCEJ

Co to za radio? Ramówka Sośnickiego

recenzje / ESEJE Marek Olszewski

Esej Marka Olszewskiego towarzyszący premierze książki Spóźniony owoc radiofonizacji Dariusza Sośnickiego, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 3 listopada 2014 roku.

WIĘCEJ

TLK Starosta. Odcinek Warszawa – Zielona Góra

recenzje / KOMENTARZE Dariusz Sośnicki

Komentarz Dariusza Sośnickiego do wiersza “TLK Starosta. Odcinek Warszawa-Zielona Góra” z tomuSpóźniony owoc radiofonizacji, który ukazał się nakładem Biura Literackiego 3 listopada 2014 roku.

WIĘCEJ

Instrukcje dla Kolonii M.

dzwieki / RECYTACJE Dariusz Sośnicki

Wiersz z tomu Spóźniony owoc radiofonizacji, zarejestrowany podczas spotkania “Ambasadorzy Poezji” na festiwalu Port Wrocław 2015.

WIĘCEJ

Mity pod lupą

recenzje / ESEJE Małgorzata Angielska

Recenzja Małgorzaty Angielskiej z książki Dariusza Sośnickiego Spóźniony owoc radiofonizacji.

WIĘCEJ

Wszędzie dobrze, ale w domu…

recenzje / ESEJE Tomasz Fijałkowski

Recenzja Tomasza Fijałkowskiego z książki Spóźniony owoc radiofonizacji Dariusza Sośnickiego.

WIĘCEJ

Z rozpędu (nowe wiersze Dariusza Sośnickiego)

recenzje / IMPRESJE Jacek Gutorow

Esej Jacka Gutorowa towarzyszący premierze książki Spóźniony owoc radiofonizacji Dariusza Sośnickiego, wydanej w Biurze Literackim 3 listopada 2014 roku.

WIĘCEJ

Podomka Balzaka (o Po domu Dariusza Sośnickiego)

recenzje / ESEJE Jakub Skurtys

Recenzja Jakuba Skurtysa towarzysząca premierze książki Po domu Dariusza Sośnickiego, wydanej w Biurze Literackim 1 listopada 2021 roku.

WIĘCEJ

Sośnicki: wielokrotne symetrie

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Szkic Karola Maliszewskiego opublikowany w cyklu prezentacji najciekawszych archiwalnych tekstów z dwudziestopięciolecia festiwalu Stacja Literatura.

WIĘCEJ

Cena cukru, jesionka i kot

recenzje / ESEJE Marcin Orliński

Recenzja Marcina Orlińskiego z książki Dariusza Sośnickiego Państwo P., która ukazała się na stronie marcinorliński.pl

WIĘCEJ

Mity pod lupą

recenzje / ESEJE Małgorzata Angielska

Recenzja Małgorzaty Angielskiej z książki Dariusza Sośnickiego Spóźniony owoc radiofonizacji.

WIĘCEJ

Wszędzie dobrze, ale w domu…

recenzje / ESEJE Tomasz Fijałkowski

Recenzja Tomasza Fijałkowskiego z książki Spóźniony owoc radiofonizacji Dariusza Sośnickiego.

WIĘCEJ

Z rozpędu (nowe wiersze Dariusza Sośnickiego)

recenzje / IMPRESJE Jacek Gutorow

Esej Jacka Gutorowa towarzyszący premierze książki Spóźniony owoc radiofonizacji Dariusza Sośnickiego, wydanej w Biurze Literackim 3 listopada 2014 roku.

WIĘCEJ

Podglądnięte, podejrzane

recenzje / ESEJE Marek Olszewski

Recenzja Marka Olszewskiego z książki O rzeczach i ludziach Dariusza Sośnickiego.

WIĘCEJ

Jak mówić, czyli być?

recenzje / ESEJE Michał Larek

Recenzja Michała Larka z książki O rzeczach i ludziach (1991-2010) Dariusza Sośnickiego.

WIĘCEJ

Spojrzenie pełne po brzegi

recenzje / ESEJE Paweł Kaczmarski

Recenzja Pawła Kaczmarskiego z książki Państwo P. Dariusza Sośnickiego.

WIĘCEJ

Podziemia wyobraźni i wrażliwości

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Recenzja Jacka Gutorowa z książki Państwo P. Dariusza Sośnickiego.

WIĘCEJ

Na rogatkach poznania

recenzje / ESEJE Adrian Sinkowski

Recenzja Adriana Sinkowskiego z książki Folia na wietrze Dariusza Sośnickiego.

WIĘCEJ