recenzje / ESEJE

Dyskomfort

Aleksandra Byrska

Recenzja Aleksandry Byrskiej, towarzysząca premierze książki Świerzb Fríðy Ísberg w tłumaczeniu Jacka Godka, wydanej w Biurze Literackim 23 stycznia 2023 roku.

Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Świerzb Fríðy Ísberg to zbiór opowiadań o dyskomforcie. Młoda islandzka pisarka zdaje się sugerować, że im bardziej społeczeństwo idealizuje swoje oczekiwania wobec życia, tym więcej produkuje niespełnionych i zagubionych jednostek. Właściwie każdemu z bohaterów tej książki towarzyszy pewnego rodzaju niewygoda – tłumiony niepokój, zepchnięty na drugi plan, lecz promieniujący i wpływający na wszystko. Niczym nieprzyjemne swędzenie pojawiają się natrętne myśli – strach, niedosyt, obrzydzenie, rozpacz.

Bohaterowie opowiadań Ísberg to przede wszystkim młodzi mieszkańcy Reykjaviku, choć w lekturowej wędrówce przez miasto spotykamy też starsze postacie. Jeśli coś ich łączy, to głównie właśnie niedosyt, zawieszone gdzieś w głowie pytanie, czy to, jak wygląda ich życie, to już wszystko, strach przed byciem pominiętym i nieważnym, zawiedzione oczekiwania, ukradkowe drapanie niezagojonych ran z przeszłości.

Ísberg tworzy narrację wokół drobnych, codziennych zdarzeń, które dzięki pozornie niewielkim pęknięciom stają się przełomowe. Żyjący w pośpiechu, ogłuszeni przez media społecznościowe i tempo życia ludzie pozbawieni dostępu do własnych emocji zatrzymują się, gdy w ich mechanizmach obronnych pojawia się szczelina, przez którą przecieka rozpacz.

Napięcie w Świerzbie budowane jest przez nienasycenie – wieczne pragnienie „czegoś więcej”, przy równoczesnej niechęci do zaangażowania. Większość bohaterów unika konfrontacji z własnymi emocjami, preferuje te rozwiązania, które są wygodniejsze – ciągłe zmiany partnerów, ucieczki, ignorowanie istniejących problemów. Wokół nich narastają i pęcznieją niedomknięte tematy, które stają się „świerzbem” postaci – domagają się uwagi poprzez nieustannie towarzyszący im niepokój.

Niepokój ten jest zresztą świetnie konstruowany przez islandzką pisarkę. Dowodem tych umiejętności jest opowiadanie „Do domu” – opis wracającej nocą z imprezy młodej dziewczyny, w którym niewiele się wydarza, lecz niebezpieczeństwo, na jakie narażona jest kobieta wracająca samotnie nocą na całym świecie, wytwarza napięcie, chwilami wręcz trudne do zniesienia. Ísberg korzysta z różnorodnych zabiegów narracyjnych – monologu, strumienia świadomości, narracji trzecioosobowej, lecz każdą z tych form wykorzystuje do podkreślenia stanu zagubienia swoich postaci. Pokazuje kompulsje i natręctwa, nagłe odruchy mdłości, pozornie niezrozumiałe przypływy paniki. Posługując się formą pierwszo- i drugoosobową, autorka alienuje postaci z otaczającego je świata i uwypukla ich zanurzenie w obcości. Zadaje pytania o to, co kształtuje nasze postrzeganie innych osób, skąd bierze się uwięzienie w stereotypach i sztucznie wykreowanych ambicjach, a także brak umiejętności komunikacji – jakby każda jednostka mówiła swoim osobistym kodem, niezrozumiałym dla innych. Relacje między bohaterami opowiadań Ísberg są jak zderzenia zupełnie odrębnych światów – próby translacji jednej rzeczywistości na drugą okazują się karkołomne jak u kobiety z opowiadania „Siedem”, która analizuje swoje skrzętnie ukrywane natręctwa, pochodzące z wzrastającego od dzieciństwa głębokiego lęku o bezpieczeństwo jej rodziny. Jest w ciągłym zagrożeniu, niczym zaszczute zwierzę, nieustannie liczy do siedmiu – trudno wyjaśnić ten stan osobie spoza jej własnej głowy. Podobnie jest z uwięzieniem w żałobie, która potrafi tkwić w człowieku niczym choroba zakażająca postrzeganie i przeżywanie, niczym filtr zniekształcający obraz.

„Można śmiać się jak ocean i płakać jak ocean” – mówi bohaterka opowiadania „Niektóre kobiety”. Dostęp do własnych emocji jawi się w tej książce jako rozwiązanie trudne do zdobycia we współczesnej zagmatwanej rzeczywistości. Młode, imprezujące dziewczyny; chłopak, który nie potrafi zaakceptować nieestetycznej strony cielesności własnej partnerki; matka żyjąca wyłącznie sukcesem własnego syna; kobieta, która nigdy nie była w związku; żona odkrywająca strony pornograficzne, z których korzysta mąż; projektantka uzależniona od internetu; nosicielki przeróżnych żałób i lęków. Każdego z nich to dotyczy.

W opowiadaniu zatytułowanym „Ucieczka” starsza kobieta mówi do głównej bohaterki, że nosi w sobie węzeł, od którego musi się uwolnić: „(…) w życiu cokolwiek może wywołać świąd i w twoim przypadku jest to żałoba. Ty ją podtrzymujesz, wciąż tylko w niej grzebiąc. Drapanie to rozwiązanie na krótką metę. Zostaw ten świąd, dopóki sam nie przestanie cię dręczyć”. „Zostaw ten świąd” – mówi czytelnikowi Ísberg. Zaakceptuj. Nieestetyczne ludzkie ciało, nieidealne relacje, brak perfekcji, własną nieważność, brak ambicji, rodzinne obciążenia, żałoby. Nadmierne poświęcanie im uwagi do niczego nie prowadzi. Zaakceptuj i zostaw w spokoju, wtedy jak wszystko – miną.

O AUTORZE

Aleksandra Byrska

Urodzona w 1990 roku w Krakowie. Absolwentka filologii polskiej i krytyki literackiej na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz logopedii na Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie. Krytyczka, bibliotekarka, poetka. Przygotowuje rozprawę doktorską na temat intymności i skandalu w prozie polskiej po 2010 roku. Wiersze publikowała w „Małym Formacie”, „Wakacie”, „Salt Hill Journal” i „La Piccioletta Barca”. Mieszka w Myślenicach.

powiązania

Narratorka z sąsiedztwa

recenzje / ESEJE Aleksandra Byrska

Recenzja towarzysząca premierze książki Emily forever Marii Navarro Skaranger w tłumaczeniu Karoliny Drozdowskiej, wydanej w Biurze Literackim 20 lutego 2023 roku.

WIĘCEJ

Rozmowy na koniec: odcinek 1 Nowe głosy z Polski: poezja

nagrania / TransPort Literacki Aleksandra Byrska Antonina Tosiek Bartosz Horyza Jakub Skurtys Ola Lewandowska-Ferenc Patrick Leftwich Szymon Kowalski Zofia Kiljańska

Pierwszy odcinek z cyklu “Rozmowy na koniec” w ramach festiwalu TransPort Literacki 27.

WIĘCEJ

Połów. Poetyckie i prozatorskie debiuty 2021

nagrania / TransPort Literacki Aleksandra Byrska Alicja Sawicka Barbara Frączyk Bartosz Horyza Hubert Zemler Iwona Bassa Marta Lipowicz Mirek Kulisz Ola Lewandowska Patrick Leftwich Patryk Kulpa Szymon Kowalski Zofia Kiljańska

Czytanie z książki Połów. Poetyckie i prozatorskie debiuty 2021 z udziałem Iwony Bassy, Aleksandry Byrskiej, Barbary Frączyk, Bartosza Horyzy, Zofii Kiljańskiej, Szymona Kowalskiego, Mirka Kulisza, Patryka Kulpy, Patricka Leftwicha, Oli Lewandowskiej, Marty Lipowicz i Alicji Sawickiej w ramach festiwalu TransPort Literacki 27. Muzyka Hubert Zelmer.

WIĘCEJ

Ostrzałka do noży, która śpiewa

recenzje / ESEJE Aleksandra Byrska

Recenzja Aleksandry Byrskiej, towarzysząca premierze książki Histeria Yideum Kim w tłumaczeniu Lynna Suh, Ewy Suh i Katarzyny Szuster, wydanej w Biurze Literackim 26 września 2022 roku.

WIĘCEJ

Literatura chroni nas przed zamknięciem we własnych głowach

debaty / ANKIETY I PODSUMOWANIA Aleksandra Byrska

Odpowiedzi Aleksandry Byrskiej na pytania Tadeusza Sławka w „Kwestionariuszu 2022”.

WIĘCEJ

Połów. Poetyckie i prozatorskie debiuty 2021 (poezja)

utwory / zapowiedzi książek Aleksandra Byrska Bartosz Horyza Ola Lewandowska-Ferenc Patrick Leftwich Szymon Kowalski Zofia Kiljańska

Fragmenty zapowiadające książkę Połów. Poetyckie i prozatorskie debiuty 2021, która ukaże się w Biurze Literackim 3 października 2022 roku.

WIĘCEJ

Letnim śniegiem i krwią

recenzje / ESEJE Aleksandra Byrska

Recenzja Aleksandry Byrskiej, towarzysząca premierze książki Z kamienia i kości Bérengère Cournut w tłumaczeniu Hanny Igalson-Tygielskiej, która ukaże się w Biurze Literackim 12 września 2022 roku.

WIĘCEJ

Demontaż patriarchatu

recenzje / ESEJE Aleksandra Byrska

Recenzja Aleksandry Byrskiej, towarzysząca premierze książki Ostatni patriarcha Najat El Hachmi w tłumaczeniu Anny Sawickiej, wydanej w Biurze Literackim 27 czerwca 2022 roku.

WIĘCEJ

Wspólnota kobiet

recenzje / ESEJE Aleksandra Byrska

Recenzja Aleksandry Byrskiej, towarzysząca premierze książki Ktokolwiek, tylko nie ja Hałyny Kruk w tłumaczeniu Bohdana Zadury, która ukaże się w Biurze Literackim 23 maja 2022 roku.

WIĘCEJ

Głowa zaabordowana przez statek mózgowych piratów

wywiady / O PISANIU Aleksandra Byrska Zofia Kiljańska

Rozmowa Aleksandry Byrskiej z Zofią Kiljańską, laureatką projektu „Połów. Poetyckie debiuty 2021”.

WIĘCEJ

Pal ogień całą swoją myją

recenzje / ESEJE Aleksandra Byrska

Recenzja Aleksandry Byrskiej towarzysząca premierze książki Myja Jakuba Wiśniewskiego, wydanej w Biurze Literackim 24 stycznia 2022 roku.

WIĘCEJ

Kalcyt i multa

recenzje / KOMENTARZE Aleksandra Byrska

Autorski komentarz Aleksandry Byrskiej, laureatki 16. edycji Połowu poetyckiego.

WIĘCEJ

A na wszystko śnieży popiół i brokat

wywiady / O PISANIU Aleksandra Byrska Ola Lewandowska

Rozmowa Oli Lewandowskiej z Aleksandrą Byrską, laureatką 16. edycji Połowu poetyckiego.

WIĘCEJ

Obchodzi nas zeszłoroczny śnieg

recenzje / ESEJE Aleksandra Byrska

Recenzja Aleksandry Byrskiej towarzysząca premierze książki Nieobecność Krzysztofa Chronowskiego, wydanej w Biurze Literackim 6 września 2021 roku.

WIĘCEJ

Imperium Dzieci to cały świat

wywiady / O KSIĄŻCE Aleksandra Byrska Marta Sokołowska

Rozmowa Aleksandry Byrskiej z Martą Sokołowską, towarzysząca premierze książki Imperium Dzieci, która ukazuje się w Biurze Literackim 12 lipca 2021 roku.

WIĘCEJ

Taktyka meduz

recenzje / ESEJE Aleksandra Byrska

Recenzja Aleksandry Byrskiej towarzysząca premierze książki Addy Djørup Najsłabszy opór, w tłumaczeniu Bogusławy Sochańskiej, wydanej w Biurze Literackim 17 maja 2021 roku.

WIĘCEJ

Historia jednego opowiadania: „Niektóre kobiety”

recenzje / KOMENTARZE Fríða Ísberg

Autorski komentarz Fríðy Ísberg towarzyszący premierze książki Świerzb w tłumaczeniu Jacka Godka, wydanej w Biurze Literackim 23 stycznia 2023 roku.

WIĘCEJ

Obciążenie zwrotne

wywiady / O KSIĄŻCE Fríða Ísberg Jacek Godek

Rozmowa Jacka Godka z Fríðą Ísberg, towarzysząca premierze książki Świerzb Fríðy Ísberg w tłumaczeniu Jacka Godka, wydanej w Biurze Literackim 23 stycznia 2023 roku.

WIĘCEJ

Świerzb (1)

utwory / zapowiedzi książek Fríða Ísberg Jacek Godek

Fragmenty zapowiadające książkę Świerzb Fríðy Ísberg w tłumaczeniu Jacka Godka, która ukaże się w Biurze Literackim 6 lutego 2023 roku.

WIĘCEJ

Kredę gryzie się ze strachu

recenzje / IMPRESJE Dawid Mateusz Jakub Skurtys

Impresja Dawida Mateusza i Jakuba Skurtysa na temat poezji Aleksandry Byrskiej, laureatki 16. edycji Połowu poetyckiego.

WIĘCEJ