recenzje / ESEJE

Metamorfozy i wyobraźnia przeciwko poczuciu braku

Anna Cieplak

Impresja Anny Cieplak na temat prozy Magdaleny Genow, laureatki projektu „Połów. Prozatorskie debiuty 2023”.

Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Reprodukcja relacji i wychodzenie z ich schematu to temat powieści Złodziejka matek. Magda Genow mierzy się z pojęciem „przemiany”, nadprodukowanym przez popularne poradniki.  Zostawia z pytaniem, co kryje się pod powierzchnią metamorfozy i po niej zostaje w nas samych. A także, czy zmiana jest możliwa, kiedy świat pędzi do przodu, a my wciąż jesteśmy zanurzeni w przeszłości, choć powierzchownie obecni w tu i teraz.

Problemy głównej bohaterki (Emmy) doskonale wyostrzają współczesną niezdolność do tworzenia stabilnych więzi. Dynamika większości jej relacji zaczyna się od projekcji, a kończy na rozczarowaniu. Symbiotyczne układy, w jakie wchodzi bohaterka, mają bowiem wspólną regułę. Emma jest w stanie pokochać i znaleźć sobie matkę w każdym, kto się nawinie i okaże jej zainteresowanie. Co ciekawe, Genow w swojej narracji nie idzie w stronę naskórkowego psychologizowania, lecz wciąga nas w opis intymnego świata Emmy poprzez jej język i uważne obserwacje świata wewnętrznego, który rezonuje z tym zewnętrznym. To świat jest pełen niuansów, metafor i spostrzeżeń wykraczających dalece poza główny problem bohaterki, jakim jest poczucie pustki i niepewności o przyszłość, wywołane przez osobiste doświadczenia z dzieciństwa.

Pomiędzy realizmem dnia codziennego Genow rozciąga plastyczne krajobrazy, w których spotykają się rzeczy niezwykłe ze zwyczajnymi. Tak jakby ucieczka do świata wyobraźni – nie tylko języka, ale i obrazu – od najmłodszych lat była dla Emmy furtką do obrony przed poczuciem nieważności i braku wpływu. Kiedyś – ucieczką od matki, teraz –od wypalonych relacji z mężem, wycofanej przyjaciółki czy nachalnej teściowej. Emma jednak nie jest sama – ma dzieci. Równocześnie nie jest stereotypową „matką polską”, tylko realnie odnajduje we własnym modelu wychowawczym inne wartości niż te, które mogła poznać sama.

Struktura książki zorganizowana jest na splotach fabularnych, wrzucających nas naprzemiennie w chwilę obecną i okres dorastania w latach 90. Genow opisuje  minione wydarzenia, jakby rozgrywały się w danym momencie. Sprawiają przez to wrażenie nie tyle retrospekcji, co odruchowych flashbacków Emmy, od których ciężko się odciąć. Są w niej na tyle głęboko zakorzenione i namacalne, że nie czuć w nich dystansu związanego z oceną. Po prostu się dzieją, angażując przy tym emocjonalnie czytelniczkę. Kiedy Emma cofa się w czasie, wraca naturalna scenografia i uczucia z tamtego okresu. One nie zniknęły, ale da się je już inaczej maskować w dorosłym życiu.

Można tę książkę czytać na wielu poziomach, bo przemyca cały szereg współczesnych niepokojów: od dzieciofobii (wspomina o niej w wywiadzie autorka), poprzez kryzys klimatyczny i nadmierną konsumpcję. Wyraźnie zarysowuje się także jako opowieść o  kobiecie, która awansowała do klasy średniej i jest z tego stanu rzeczy zadowolona. W tle psychologicznych dylematów wybijają się przemiany aspiracji i stylu życia, które sygnalizują, że zewnętrzny świat bohaterki wydaje się już zupełnie inny. W dzieciństwie chodziła głodna, a teraz może być wegetarianką z powodu własnych przekonań i wartości. Nigdy nie była nad morzem, a teraz jeździ na wczasy all inclusive, gdzie ma wyrzuty sumienia z powodu słomki w drinku. Gdy była małą dziewczynką, nie dostawała podstawowej uwagi, a teraz zamawia zabawki rozwojowe dla dzieci w duchu świadomej konsumpcji, a jej mąż ma aplikacje do przytulania dzieci. Czyż nie jest świetnie?

Jest w tej powieści szczerość, które sprawia, że trudno nie empatyzować z Emmą, choć bohaterka uwewnętrznia w sobie i to, co drażni na co dzień. Chce się podążać za jej zmaganiami i słabościami. Złodziejka matek daje szansę na zrozumienie współczesnych przemian obyczajowych – ignorowanych lub niemożliwych do dostrzeżenia ze względu na prędkość. Nie zaciemnia rzeczywistości, ale daje do niej prawdziwy wgląd.

O AUTORZE

Anna Cieplak

Urodzona w 1988 roku w Dąbrowie Górniczej. Pisarka, koordynatorka projektów kulturalnych, animatorka kultury, aktywistka miejska. W latach 2008–2019 związana z Krytyką Polityczną. Dwukrotnie nominowana do Nagrody Literackiej Nike. Laureatka Nagrody Conrada i Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza za powieść Ma być czysto (2016). Na motywach tej powieści powstał film Ostatni komers.

powiązania

Szczeliny widzenia

recenzje / IMPRESJE Anna Cieplak

Impresja Anny Cieplak na temat prozy Edyty Ołdak, laureatki projektu „Połów. Prozatorskie debiuty 2023”.

WIĘCEJ

Krainy wyobrażone i sieci

recenzje / ESEJE Anna Cieplak

Impresja Anny Cieplak na temat prozy Macieja Wnuka, laureata projektu „Połów. Prozatorskie debiuty 2023”.

WIĘCEJ

Ciało, które zmienia język

recenzje / ESEJE Anna Cieplak

Impresja Anny Cieplak na temat prozy Małgorzaty Kośli, laureatki projektu „Połów. Prozatorskie debiuty 2023”.

WIĘCEJ

Historia o dziewczynie spod znaku sera

recenzje / ESEJE Anna Cieplak

Impresja Anny Cieplak na temat prozy Aleksandry Kasprzak, laureatki projektu „Połów. Prozatorskie debiuty 2023”.

WIĘCEJ

Matka, mantra, matematyka

recenzje / ESEJE Karolina Kurando

Recenzja Karoliny Kurando, towarzysząca premierze książki Połów. Poetyckie i prozatorskie debiuty 2023, która ukaże się 1 lipca 2024 roku.

WIĘCEJ

O krok od porcelany

recenzje / ESEJE Agnieszka Waligóra

Recenzja Agnieszki Waligóry, towarzysząca premierze książki Połów. Poetyckie i prozatorskie debiuty 2023, która ukaże się 1 lipca 2024 roku.

WIĘCEJ

Ta ostatnia rozmowa

wywiady / O KSIĄŻCE Jakub Skurtys Karol Maliszewski

Rozmowa Jakuba Skurtysa i Karola Maliszewskiego, towarzysząca premierze książki Połów. Poetyckie i prozatorskie debiuty 2023, która ukaże się w Biurze Literackim 29 lipca 2024 roku.

WIĘCEJ

Grzebanie w ziemi, słuchanie kamieni

wywiady / O PISANIU Kamil Plich Łukasz Woźniak

Rozmowa Kamila Plicha z Łukaszem Woźniakiem, laureatem projektu „Połów. Poetyckie debiuty 2023”.

WIĘCEJ

Żuk w pudełku

wywiady / O PISANIU Edyta Ołdak Małgorzata Kośla

Rozmowa Małgorzaty Kośli z Edytą Ołdak, laureatką projektu „Połów. Prozatorskie debiuty 2023”.

WIĘCEJ

Szczeliny widzenia

recenzje / IMPRESJE Anna Cieplak

Impresja Anny Cieplak na temat prozy Edyty Ołdak, laureatki projektu „Połów. Prozatorskie debiuty 2023”.

WIĘCEJ

Neuroprzekaźnik musów. O “Umalmu” Łukasza Woźniaka

recenzje / IMPRESJE Joanna Mueller

Impresja Joanny Mueller na temat poezji Łukasza Woźniaka, laureata 18. edycji Połowu poetyckiego.

WIĘCEJ

gatunki anadromiczne

utwory / premiera w sieci z Połowu Karol Brzozowski

Premierowy zestaw wierszy Karola Brzozowskiego z tomu gatunki anadromiczne. Prezentacja w ramach projektu „Połów. Poetyckie debiuty 2023”.

WIĘCEJ

Pod prąd, w nieważkość. O “gatunkach anadromicznych” Karola Brzozowskiego

recenzje / ESEJE Joanna Mueller

Impresja Joanny Mueller na temat poezji Karola Brzozowskiego, laureata projektu „Połów. Poetyckie debiuty 2023”.

WIĘCEJ

Kiedy patrzę na kogoś zastanawiam się, jakim był dzieckiem

wywiady / O PISANIU Maciej Wnuk Magdalena Genow

Rozmowa Macieja Wnuka z Magdaleną Genow, laureatką projektu „Połów. Prozatorskie debiuty 2023”.

WIĘCEJ

Milczenie w tle

wywiady / O PISANIU Karol Brzozowski Łukasz Woźniak

Rozmowa Łukasza Woźniaka z Karolem Brzozowskim, laureatem projektu „Połów. Poetyckie debiuty 2023”.

WIĘCEJ

Krainy wyobrażone i sieci

recenzje / ESEJE Anna Cieplak

Impresja Anny Cieplak na temat prozy Macieja Wnuka, laureata projektu „Połów. Prozatorskie debiuty 2023”.

WIĘCEJ

Zaglądać ciągle w inne światy

wywiady / O PISANIU Aleksandra Kasprzak Maciej Wnuk

Rozmowa Oli Kasprzak z Maciejem Wnukiem, laureatem projektu „Połów. Prozatorskie debiuty 2023”.

WIĘCEJ

Ciało, które zmienia język

recenzje / ESEJE Anna Cieplak

Impresja Anny Cieplak na temat prozy Małgorzaty Kośli, laureatki projektu „Połów. Prozatorskie debiuty 2023”.

WIĘCEJ

Blade Runner 2023. O „państwach miastach i okolicach” Kamila Plicha

recenzje / ESEJE Joanna Mueller

Impresja Joanny Mueller na temat poezji Kamila Plicha, laureata 18. edycji Połowu poetyckiego.

WIĘCEJ

Fantazje są nieskończone

wywiady / O PISANIU Magdalena Genow Małgorzata Kośla

Rozmowa Magdaleny Genow z Małgorzatą Koślą, laureatką projektu „Połów. Prozatorskie debiuty 2023”.

WIĘCEJ

Poezja rzutu kijem

wywiady / O PISANIU Julia Jankowska Kamil Plich

Rozmowa Julii Jankowskiej z Kamilem Plichem, laureatem projektu „Połów. Poetyckie debiuty 2023”.

WIĘCEJ

państwa miasta i okolice

utwory / premiera w sieci z Połowu Kamil Plich

Premierowy zestaw wierszy Kamila Plicha państwa miasta i okolice. Prezentacja w ramach projektu „Połów. Poetyckie debiuty 2023”.

WIĘCEJ

Moja reakcja na. O “bezoarach” Julii Jankowskiej

recenzje / ESEJE Joanna Mueller

Impresja Joanny Mueller na temat poezji Julii Jankowskiej, laureatki 18. edycji Połowu poetyckiego.

WIĘCEJ

Skutkiem ubocznym jest generowanie głębi

wywiady / O PISANIU Aleksandra Górecka Julia Jankowska

Rozmowa Aleksandry Góreckiej z Julią Jankowską, laureatką projektu „Połów. Poetyckie debiuty 2023”.

WIĘCEJ

Życie w Polsce to niezły content

wywiady / O PISANIU Aleksandra Kasprzak Edyta Ołdak

Rozmowa Edyty Ołdak z Aleksandrą Kasprzak, laureatką projektu „Połów. Prozatorskie debiuty 2023”.

WIĘCEJ

Wydrąż mi rodzinę w serze (fragmenty)

utwory / premiery w sieci Aleksandra Kasprzak

Premierowa proza Aleksandry Kasprzak Wydrąż mi rodzinę w serze. Prezentacja w ramach projektu „Połów. Prozatorskie debiuty 2023”.

WIĘCEJ

Turbuj te kółka, turlaj! O “Regule trzech” Aleksandry Góreckiej

recenzje / ESEJE Joanna Mueller

Impresja Joanny Mueller na temat poezji Aleksandry Góreckiej, laureatki 18. edycji Połowu poetyckiego.

WIĘCEJ

Zbieranie, mierzenie, poruszanie ziemią

utwory / premiera w sieci z Połowu Aleksandra Górecka

Premierowy zestaw wierszy Aleksandry Góreckiej Zbieranie, mierzenie, poruszanie ziemią. Prezentacja w ramach projektu „Połów. Poetyckie debiuty 2023”.

WIĘCEJ

W tym escape roomie można się rozgościć

wywiady / O PISANIU Aleksandra Górecka Karol Brzozowski

Rozmowa Karola Brzozowskiego z Aleksandrą Górecką, laureatką projektu „Połów. Poetyckie debiuty 2023”.

WIĘCEJ