recenzje / KOMENTARZE

Homer

Tadeusz Pióro

Autokomentarz Tadeusza Pióry do książki Abecadło.

Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Wiersze w Abecadle wiążą się ze sobą nawzajem, raz mocniej, raz słabiej – ograniczenie autonomii każdego z nich było moim zamysłem. Tytuły wierszy zostały ustalone, zanim przystąpiłem do pisania książki. Ostateczna wersja “Homera” powstała stosunkowo późno, mimo iż starałem się pisać wiersze w porządku alfabetycznym. Wersji pierwszej nie zachowałem, pewnie dlatego, że poprzedzał ją tuzin wersji “przedpierwszych”, nie mających prawie nic wspólnego z ostateczną. Poniżej druga, którą napisałem co najmniej dwa miesiące wcześniej, niż “Opalę” (dlatego o tym wspominam, że tam również pojawia się plac Konstytucji).


Właśnie była mowa o wyobraźni
(która jest taka fajna, kurczaki,
no powiedzcie, że nie jest)
jak ten alfons przyniósł wino
i ochlapał całe towarzystwo,
normalnie myślałem, że go opluję,
nawet krzyknąłem “Chodź tu,
to cię opluję, bandyto”, ale on jakoś
tak na hokejówkach w długą
i zostaliśmy z tym winem
i z tą wodą, mówiąc o wszystkim
i niczym, oddając kanon obojętnym
prostytutkom na placu Konstytucji


Wersja nie jest skończona, wycofałem się. Dla porządku zaznaczę, że nie wiedziałem, ile “Homer” ma mieć wersów, zatem to, co powyżej, nie jest sonetem bez ostatniej linijki. Najważniejszymi tropami były wyobraźnia, opluwanie i plac Konstytucji, lecz splot wspomnień i wyobrażeń, mniej lub bardziej delirycznych, postanowiłem zreorganizować tak, żeby wzmocnić ich współbrzmienie z innymi motywami książki. Więc zmieniłem trop początkowy, ale cała reszta przypałętała się po chwili (często tak mi się zdarza) i musiałem odłożyć “Homera” do szuflady na dłuższy czas.


Każdy chciał to wyrazić stylowo,
w miarę dowcipnie, bez obaw
o nieprzejrzystość aluzji do haseł
z lukru na tortach jubileuszowych
i jednorazówkach typu Nobel:
taką masz fajną wyobraźnię!
ale podszedł ten alfons z winem
i zaplamił całe towarzystwo.
Zostaliśmy z tym winem bez sensu,
aż zamknięto na noc Hawanę.
Na placu Konstytucji stały dwie prostytutki
i tylko jedna była doktorem filozofii
choć ta druga miała dwa fakultety i książkę
w kieszeni. Oplułbym bandytę,
tylko on jakoś tak w długą na hokejówkach,
minoderyjnie


Kiedy podszedłem do “Homera” po raz trzeci, nadal miałem w pamięci przypadkowy splot wspomnień i zdarzeń sprzed wielu lat: libację w knajpie Hawana przy placu Konstytucji, podczas której pijany facet chodził po lokalu, krzycząc “Nie będzie Niemiec pluł nam w twarz” i policzkując wystraszonych gości. Jeden z nich zaprotestował mówiąc, że nie jest Niemcem. -A gdzie ja ci teraz, siurku, Niemca znajdę? wrzasnął prowokator, i policzkował dalej. Potem wyjście z lokalu na opustoszały plac Konstytucji i spalenie nad koszem na śmieci na przystanku autobusowym książki Egzystencjalizm, wydanej przez PZPR-owską oficynę Książka i Wiedza. Zbulwersowało to dwie leciwe prostytutki, które zaczęły przekonywać mnie, żebym nie niszczył książki, bo to w końcu książka. Zajadle dokonałem dzieła zniszczenia, z tym, że była ciepła, czerwcowa noc, po lodzie ani śladu, na hokejówkach nawet PRL-owski alfons by nie uciekł. Picie piwa “Jubileuszowego” w “Barze na rybach”, na pasie zieleni dzielącym wzdłuż Wisłostradę, w towarzystwie leciwej prostytutki, która wspominała swoją obronę (pracy doktorskiej z filozofii). Jak wstrząśnięty był tą rozmową Andrzej Sosnowski, który wiele lat później przetłumaczył pierwszą Pieśń Pounda, będącą przekładem angielskim z łacińskiego przekładu Odysei (kilka wczesnych wersji “Homera” zaczynało się zmodyfikowanym cytatem z przekładu Andrzeja). Lecz łamanie prawa, oraz stróże prawa, ich charakterystyczne rozmowy, krążyły wokół każdej próby krystalizacji.


Taką masz fajną wyobraźnię!
Każdy chciał to wyrazić dowcipnie,
stylowo, bez obaw o nieprzejrzystość
aluzji do książki w kieszeni płaszczyka
jednej z prostytutek na placu Konstytucji
(ta druga miała dwa fakultety
i zęby) lecz ciebie już tam nie było,
naśladowali cię entuzjaści w cywilu
bo zamknięto na noc Hawanę.
Dlatego prosiłem, żebyś ich przesłuchał,
zaraz wrócę z kefirem i rieslingiem
i autobiografią zapiętą na ostatni guzik.
Nie róbmy dżungli z księgi.
Pan jest żonaty?


O ile nam wiadomo, Homer nigdy nie był w Hawanie, podobnie jak Raymond Roussel. Ale jest takie miasto na Alasce. Znaczy się, Homer. Nie wiem, dlaczego przyszło mi to do głowy, kiedy jako pracownik naukowy Uniwersytetu Warszawskiego otrzymałem list z urzędowymi pogróżkami oraz oświadczenie lustracyjne do podpisu. Czyżbym obawiał się zsyłki? A może tylko prostytuowania się w nowej, lustracyjnej rzeczywistości? Trudno powiedzieć, co gorsze. Rozmyślałem o tym długo w noc, aż w końcu zacząłem podśpiewywać, na melodię piosenki sióstr Roche “We’re Going Away to Ireland Soon”:


Budujemy nowe państwo wam,
Budujemy nowe państwo, państwo,
Pań, pań, pań!
Pań, pań, pań!

Budujemy nowe państwo pań,
Bez skazy na duchu,
Duch, duch, duch!
Brzuch to druh!


I tak dalej, coraz niżej. To była ur-wersja “Homera”. W swojej wersji Odysei Joyce nie uwzględnia zemsty Odyseusza na zalotnikach, nie podobał mu się ten aspekt homeryckiej opowieści, lecz nie ma to związku z piosenką sióstr Roche ani ich irlandzkim tournee, podobnie jak koncerny farmaceutyczne Roche i Roussel nic tu do rzeczy nie mają. Brniemy dalej w nieskazitelność, aż na końcu drogi pojawia się


Homer

Taką masz fajną wyobraźnię!
Każdy chciał to wyrazić dowcipnie,
stylowo, bez obaw o nieprzejrzystość
aluzji do książki w kieszeni futerka
jednej z prostytutek na placu Konstytucji
(ta druga miała dwa fakultety

i zęby) lecz ciebie już tam nie było –
podupadłeś w krytycznej chwili,
więc faute de mieux naśladowali cię entuzjaści
w cywilu. Hawanę zamknięto na noc,
w lokalach kategorii S mówiono, ze robimy dżunglę
z księgi, oficer prowadzący inaczej sobie wyobrażał

finał naszej odysei, bo nic nie poprawia honoru
jak myk pod kołderkę z “Przedwiośniem”
lub koleżanką, lecz pełnia kultury
i twoja domena miną się w tej anegdocie.
Wracam do domu z piątką marynarzy,
ściga nas szatniarka niezwykłej urody (…)


Po pierwszej linijce mamy narrację “do utraty tchu”, to znaczy tak zapisaną, żeby tylko szybka recytacja bądź czytanie umożliwiły dotarcie od początku do końca dwóch kolejnych zdań bez zaczerpnięcia oddechu. Ostatnie dwa wersy, mocno zrytmizowane, zapowiadają nie lada historię, być może homerycką, choć na miarę naszych czasów i okoliczności. To, co robiliśmy z marynarzami i szatniarką nie wymaga przedstawienia – polegam na twojej fajnej wyobraźni. Przy okazji wyobraź sobie jakąś fajną konstytucję.

Z Joanny d’Arc Dreyera najwyraźniej pamiętam scenę opluwania bohaterki przez kościelnego prokuratora, opluwania dosłownego, z małej odległości, scenę wstrząsającą i obrzydliwą. Polegam na twojej fajnej wyobraźni, więc zrezygnowałem z opluwania dosłownego w “Homerze” – ale znajdziesz je między wierszami, między Przedwiośniem, S, dżunglą i księgą oficera prowadzącego. Przy okazji wyobraź sobie tytuł książki w kieszeni futerka tej prostytutki. W ten sposób zdobędziesz władzę. “Homer” będzie twój na zawsze.

O AUTORZE

Tadeusz Pióro

Urodzony 15 marca 1960 roku w Warszawie. Poeta, tłumacz, felietonista. W roku 1993 obronił doktorat na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley (o twórczości Jamesa Joyce'a i Ezry Pounda). Do roku 1997 wykładał na Southern Methodist University w Dallas, obecnie adiunkt anglistyki w Instytucie Anglistyki. W latach 2000-2005 felietonista kulinarny „Przekroju”, oraz miesięcznika „Pani” (w latach 2005-2013). Redaktor naczelny „Dwukropka” (2002-2003). Mieszka w Warszawie.

powiązania

Rozbiórka

dzwieki / WYDARZENIA Andrzej Sosnowski Bohdan Zadura Darek Foks Dariusz Sośnicki Dariusz Suska Jacek Dehnel Jerzy Jarniewicz Krzysztof Siwczyk Marcin Sendecki Mariusz Grzebalski Marta Podgórnik Piotr Sommer Ryszard Krynicki Tadeusz Pióro Urszula Kozioł Wojciech Bonowicz Zbigniew Machej

Zapis całego spotkania autorskiego z udziałem Urszuli Kozioł, Ryszarda Krynickiego, Bohdana Zadury, Piotra Sommera, Jerzego Jarniewicza, Zbigniewa Macheja, Andrzeja Sosnowskiego, Tadeuszy Pióry, Darka Foksa, Wojciecha Bonowicza, Marcina Sendeckiego, Dariusza Suski, Mariusza Grzebalskiego, Dariusza Sośnickiego, Krzysztofa Siwczyka, Marty Podgórnik i Jacka Dehnela podczas Portu Wrocław 2007.

WIĘCEJ

Moi Moskale

dzwieki / WYDARZENIA Andrzej Sosnowski Anna Podczaszy Bogusław Kierc Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki Jerzy Jarniewicz Julia Fiedorczuk Krzysztof Siwczyk Natalia Gorbaniewska Natalia Woroszylska Tadeusz Pióro Wiktor Woroszylski

Zapis całego spotkania autorskiego wokół antologii Moi Moskale podczas Portu Wrocław 2006.

WIĘCEJ

Lament na dancingu

dzwieki / WYDARZENIA Adam Zdrodowski Dagmara Sumara Darek Foks Marta Podgórnik Tadeusz Pióro

Zapis całego spotkania autorskiego z udziałem Darka Foksa, Marty Podgórnik, Dagmary Sumary, Adama Zdrodowskiego i Tadeusza Pióry podczas Portu Wrocław 2005.

WIĘCEJ

Rafał Wojaczek, który jest

dzwieki / WYDARZENIA Agnieszka Wolny-Hamkało Andrzej Sosnowski Bogusław Kierc Bohdan Zadura Darek Foks Dariusz Sośnicki Edward Pasewicz Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki Jerzy Jarniewicz Jurij Andruchowycz Krzysztof Siwczyk Maciej Malicki Maciej Melecki Marcin Sendecki Mariusz Grzebalski Marta Podgórnik Tadeusz Pióro Tomasz Majeran Tomasz Różycki Wojciech Bonowicz Zbigniew Machej

Zapis całego spotkania autorskiego poświęconego twórczości Rafała Wojaczka podczas Portu Legnica 2004.

WIĘCEJ

Niewalczyk

dzwieki / WYDARZENIA Edward Pasewicz Mariusz Grzebalski Tadeusz Pióro

Zapis całego spotkania autorskiego Mariusza Grzebalskiego, Edwarda Pasewicza, Tadeusza Pióry i Marcina Hamkały podczas Portu Literackiego 2004.

WIĘCEJ

Odsiecz 2002

dzwieki / WYDARZENIA Bartosz Muszyński Bogusław Kierc Cezary Domarus Jarosław Jakubowski Klara Nowakowska Sławomir Elsner Tadeusz Pióro

Zapis całego spotkania autorskiego z udziałem Sławomira Elsnera, Cezarego Domarusa, Jarosława Jakubowskiego, Bogusława Kierca, Bartosza Muszyńskiego, Klary Nowakowskiej i Tadeusza Pióry w trakcie Portu Legnica 2002.

WIĘCEJ

Kraina wiecznych zer i Wola i Ochota

dzwieki / WYDARZENIA Tadeusz Pióro Zbigniew Machej

Zapis całego spotkania autorskiego Zbigniewa Macheja i Tadeusza Pióry podczas Portu Legnica 2000.

WIĘCEJ

Rzeczywista przyjemność

recenzje / ESEJE Tadeusz Pióro

Recenzja Tadeusza Pióry antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ

Parce qu’en français c’est plus facile d’écrire sans style

felietony / cykle PISARZY Tadeusz Pióro

12. odcinek cyklu „Cykl na nowo” Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ

Wielkie święto polskiej sztuki awangardowej: o wystawie Karola Hillera

felietony / cykle PISARZY Tadeusz Pióro

9. odcinek cyklu „Cykl na nowo” Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ

Od psychoanalizy do literackości, czyli jak czytać “Sanatorium”

felietony / cykle PISARZY Tadeusz Pióro

6. odcinek cyklu „Cykl na nowo” Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ

Nagroda Nobla w dziedzinie literatury 2017. Komentarz (część II)

felietony / cykle PISARZY Tadeusz Pióro

5. odcinek cyklu „Cykl na nowo” Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ

Nagroda Nobla w dziedzinie literatury 2017. Komentarz (część I)

felietony / cykle PISARZY Tadeusz Pióro

4. odcinek cyklu „Cykl na nowo” Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ

Wpływ szkoły nowojorskiej na poezję polską minionego ćwierćwiecza

felietony / cykle PISARZY Tadeusz Pióro

3. odcinek cyklu „Cykl na nowo” Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ

Dyskusja “Co to jest barbarzyństwo w poezji?”

nagrania / Między wierszami Adam Wiedemann Bohdan Zadura Darek Foks Tadeusz Pióro

Mityczne pytanie o klasycystów i barbarzyńców zadane Darkowi Foksowi, Tadeuszowi Piórze, Adamowi Wiedemannowi i Bohdanowi Zadurze.

WIĘCEJ

Afrykańskie dzieciństwo – Cogito i basta

dzwieki / AUDYCJE Tadeusz Pióro

Tadeusz Pióro w audycji radiowej Pawła Kempy.

WIĘCEJ

Dom bez kantów

nagrania / Z Fortu do Portu Andrzej Sosnowski Tadeusz Pióro

Zapis spotkania autorskiego “Dom bez kantów” z Andrzejem Sosnowskim, Tadeuszem Piórą i Fantomasem w ramach 20. festiwalu literackiego Port Wrocław 2015.

WIĘCEJ

Nowe, piękne i zadziwiające tony

recenzje / ESEJE Tadeusz Pióro

Szkic Tadeusza Pióry towarzyszący premierze książki Kochając Henry’ego Greena w przekładzie Andrzeja Sosnowskiego, która ukazała się 27 kwietnia 2015 roku nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ

Komentarz do wiersza "Dlaczego jestem frajerem"

recenzje / KOMENTARZE Tadeusz Pióro

Komentarz Tadeusza Pióry do wiersza “Dlaczego jestem frajerem” z tomu Powązki, który ukazał się nakładem Biura Literackiego 2 lutego 2015 roku.

WIĘCEJ

"Może być krokodyl"

wywiady / O KSIĄŻCE Kamil Nolbert Tadeusz Pióro

Rozmowa Kamila Nolberta z Tadeuszem Piórą, towarzysząca premierze książki Powązki wydanej nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ

Widok z przytułku dla zubożonych poetów

felietony / cykle PISARZY Tadeusz Pióro

9 odcinek cyklu “Osobista historia języka” autorstwa Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ

Na jawie

recenzje / KOMENTARZE Tadeusz Pióro

Autorski komentarz Tadeusza Pióry do wiersza „Na jawie” z książki O dwa kroki stąd, wydanej nakładem Biura Literackiego 17 listopada 2011 roku.

WIĘCEJ

Czas to biurokracja którą tworzą wszyscy

recenzje / IMPRESJE Tadeusz Pióro

Esej Tadeusza Pióry o książce Konwój. Opera Andrzeja Sosnowskiego.

WIĘCEJ

Płeć kursywy

recenzje / ESEJE Tadeusz Pióro

Recenzja Tadeusza Pióry z książki Studium temperamentu Ronalda Firbanka.

WIĘCEJ

O Od pieśni do skowytu

recenzje / NOTKI I OPINIE Agnieszka Wolny-Hamkało Edward Pasewicz Grzegorz Jankowicz Tadeusz Pióro

Komentarze Grzegorza Jankowicza, Edwarda Pasewicza, Tadeusza Pióro, Agnieszki Wolny-Hamkało.

WIĘCEJ

Towar

recenzje / KOMENTARZE Tadeusz Pióro

Autorski komentarz Tadeusza Pióry do wierszy z książki Pieśni miłosne, wydanej nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ

O Abecadle Tadeusza Pióry

recenzje / ESEJE Adam Zdrodowski

Recenzja Adama Zdrodowskiego z książki Abecadło Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ

Rozrachunek z teraźniejszością

recenzje / ESEJE Dominik Borowski

Recenzja Dominika Borowskiego z książki Tadeusza Pióry Powązki, która ukazała się w  kieleckim magazynie kulturalnym „Projektor”.

WIĘCEJ

“Nóż ma być długi i bardzo prosty”. Powązki Tadeusza Pióry

recenzje / IMPRESJE Marcin Jurzysta

Esej Marcina Jurzysty towarzyszący premierze książki Powązki Tadeusza Pióry, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 2 lutego 2015 roku.

WIĘCEJ

"Może być krokodyl"

wywiady / O KSIĄŻCE Kamil Nolbert Tadeusz Pióro

Rozmowa Kamila Nolberta z Tadeuszem Piórą, towarzysząca premierze książki Powązki wydanej nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ

Złodziej serc i snów

recenzje / ESEJE Aldona Kopkiewicz

Recenzja Aldony Kopkiewicz z książki O dwa kroki stąd (1992-2011) Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ

O niepowtarzalnych okolicznościach

recenzje / ESEJE Przemysław Rojek

Recenzja Przemysława Rojka z książki O dwa kroki stąd Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ

Temat z Tadeusza Pióry (na marginesie tomu “O dwa kroki stąd. 1992- 2011”)

recenzje / NOTKI I OPINIE Jacek Gutorow

Recenzja Jacka Gutorowa z książki O dwa kroki stąd Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ

Pięć tez o Tadeuszu Piórze

recenzje / ESEJE Adam Poprawa

Recenzja Adam Poprawy z książki O dwa kroki stąd Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ

O Abecadle Tadeusza Pióry

recenzje / ESEJE Adam Zdrodowski

Recenzja Adama Zdrodowskiego z książki Abecadło Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ

Seksualność w wierszach Tadeusza Pióry: pozór i sztuczność

recenzje / IMPRESJE Anna Kałuża

Szkic Anny Kałuży o wierszach Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ