recenzje / ESEJE

Pięć tez o Tadeuszu Piórze

Adam Poprawa

Recenzja Adam Poprawy z książki O dwa kroki stąd Tadeusza Pióry.

Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Teza pierwsza, spóźniona. Polityka, a dokładnie stalinizm z socrealizmem (i długim wygasaniem) spowodowały, że autorzy najważniejszych książkowych debiutów poetyckich 1956 roku poczekali. Białoszewski miał wtedy 34 lata, Herbert 32. Rok 1989, owszem, był jak najbardziej przełomem politycznym, niemniej można było wydawać wcześniej w drugim obiegu lub na emigracji. Tymczasem w okolicach tego roku pojawiło się kilka nader istotnych debiutanckich tomików, których autorzy byli w wieku dawno pomaturalnym. Zajrzyjmy w metryki: pierwsza książka Świetlickiego ukazała się w roku 1992, autor miał wtedy 31 lat. W tymże roku debiutował Sosnowski, w wieku lat 33. Jedynie Tkaczyszyn-Dycki dopiero dochodził do trzydziestki: 1990, 28 lat. Pióro zaś, wydając w 1993 Okęcie, był również w wieku chrystusowym.
Czy są to cztery zupełnie indywidualne historie, czy też może coś jednak wtedy cajtgajstnęło?

Teza druga, tomistyczna. Wśród licznych u Pióry aluzji, przywołań, parafraz, kryptocytatów etc. jedno źródło szczególnie intryguje. W paru otóż miejscach odsyła on do słynnego dialogu o sztuce z Joyce’a Portretu artysty w wieku młodzieńczym (tytuł z przekładu Jerzego Jarniewicza). Stephen Dedalus, wykładając Lynchowi swój system estetyczny, wychodzi tam od Akwinaty. Owszem, Pióro intertekstuje też na przykład Sienkiewicza, z Joyce’em sprawa jest jednak nieporównanie poważniejsza. Poza wierszami jest Pióro zresztą właśnie joyce’ologiem. Nie wykluczam, że przewrotność przywołań Portretu artysty maskować, ukrywać może jakąś głęboką relację z tą najpiękniejszą książką świata. Cóż, przeciągam pewnie autora na stronę własnych fascynacji.
Kto zaś z interpretatorów jest bez winy, niech rzuci we mnie przypisem.

Teza trzecia, poważna. Piórę nieraz zapisywano do gier i zabaw postmodernistycznych. Zgoda, przynajmniej częściowa, tyle że jest pewien wstępny warunek, pomijany zazwyczaj w tego rodzaju konstatacjach. Posiedziałem co nieco nad Joyce’em, aluzje stefanowe więc złapałem. Znam Norwida i godzinami słuchałem Niemena, też tedy jasne na przykład, skąd dwukrotne “dalej”. Słyszałem kiedyś o zagraniach jak Cajmer o północy, wiem zatem, kto zacz i o co chodzi. Oglądałem dawniej mecze, zrozumiałem więc skrócony zapis rozgrywek z którychś mistrzostw. Dorzucić mógłbym jeszcze ileś rozszyfrowań, na pewno jednak pozostały fragmenty, których międzytekstowego sensu nie zauważyłem. Wszystkie intencjonalne nawiązania zna jedynie autor, żaden czytelnik nie rozpozna ich w komplecie. A jeśli nie da rady odczytać tu wszystkiego, to sprawa robi się poważna. Ciekawe zresztą, że taką ultraponowoczesną poezję najlepiej byłoby wydawać od razu w beenkach, z przypisami jak Pan Bóg przykazał, i tradycyjna akrybia filologiczna wymaga.
A jest przecież jeszcze intertekstualność wszelka możliwa.

Teza czwarta, referencjalna. Bywa niekiedy Pióro arcyprecyzyjnym mimetykiem. W zabawnym wierszu “X (Polemika ze słynnym poetą)” bohater pali marihuanę i przypomina sobie esej Zagajewskiego. Z wiersza wychodzi trochę na to, że i ten autor mógł ewentualnie, pisząc ów esej, to czy owo zażyć… Pióro posługuje się tokiem przerzutniowym. To, z jednej strony, parodia zamiłowania Nowej Fali do enjambements, z drugiej zaś efekt spowolnienia: “Adama / Zagajewskiego”, “dostrzegł / pewną”, “południe / i północ”.
Jak w “Lucy in the sky with diamonds”: “you answer quite slowly”, choć tam inny specyfik w domniemaniu.

Teza piąta, pytająca. W wierszu “Święto pracy” “Senator biczuje sekretarkę w okularach”. Kto zatem nosi okulary?
Pytanie ważne nie tyle na zewnątrz (wiersza), ile dlatego, że pokazuje, jak w samym języku szybko pojawia się wielość.

O AUTORZE

Adam Poprawa

ur. w 1959 r. Pisarz, poeta, filolog, krytyk literacki i muzyczny, pracuje na wrocławskiej polonistyce. Nominowany do Nagrody Literackiej „Nike” 2010. Autor m.in. tomów prozy Walce wolne, walce szybkie (2009) i Kobyłka apokalipsy (2014). Przygotował poszerzoną, odcenzurowaną edycję Pamiętnika z powstania warszawskiego Białoszewskiego (2014), przetłumaczył Epifanie Jamesa Joyce’a. Mieszka we Wrocławiu.

powiązania

Drugi, a dokładnie czwarty Dylan Łobodzińskiego

recenzje / ESEJE Adam Poprawa

Recenzja Adama Poprawy towarzysząca premierze książki Przekraczam Rubikon Boba Dylana w tłumaczeniu Filipa Łobodzińskiego, wydanej w Biurze Literackim 18 października 2021 roku.

WIĘCEJ

W owalu cyklonu, w oku stadionu

recenzje / ESEJE Adam Poprawa

Recenzja Adama Poprawy, towarzysząca premierze książki Puste trybuny, która ukazała się w Biurze Literackim 14 czerwca 2021 roku.

WIĘCEJ

John Lennon ścichapęk

wywiady / O KSIĄŻCE Adam Poprawa Filip Łobodziński

Rozmowa Adama Poprawy z Filipem Łobodzińskim, towarzysząca wydaniu książki Johna Lennona Przestworzone rzeczy, w tłumaczeniu Filipa Łobodzińskiego, którą ukazała się w Biurze Literackim 30 listopada 2020 roku.

WIĘCEJ

Poezja z nagrodami: Po sobie

recenzje / KOMENTARZE Adam Poprawa

Adam Poprawa, juror Nagrody Poetyckiej Silesius, odpowiada na pytania w ankiecie dotyczącej książki Po sobie Julii Szychowiak, wydanej w formie elektronicznej w Biurze Literackim 30 maja 2018 roku. Książka ukazuje się w ramach akcji „Poezja z nagrodami”.

WIĘCEJ

Elementy osnowy pajęczyny

recenzje / ESEJE Adam Poprawa

Recenzja Adama Poprawy książki Tarantula Boba Dylana w przekładzie Filipa Łobodzińskiego, wydanej nakładem Biura Literackiego 15 stycznia 2018 roku.

WIĘCEJ

Wysokie morza

recenzje / ESEJE Adam Poprawa

Recenzja Adama Poprawy książki Puste noce Jerzego Jarniewicza, wydanej nakładem Biura Literackiego 4 grudnia 2017 roku.

WIĘCEJ

Prosty liryk

wywiady / O KSIĄŻCE Adam Poprawa Marcin Sendecki

Rozmowa Adama Poprawy z Marcinem Sendeckim, towarzysząca premierze książki W, wydanej w Biurze Literackim w wersji papierowej 27 grudnia 2016 roku, a w wersji elektronicznej 3 lipca 2017 roku.

WIĘCEJ

Przemyt mroku

recenzje / ESEJE Adam Poprawa

Recenzja Adama Poprawy z książki wizyjna Martyny Buliżańskiej, wydanej w Biurze Literackim 26 czerwca 2017 roku.

WIĘCEJ

Historia spóźnionego tytułu

recenzje / KOMENTARZE Adam Poprawa

Autorski komentarz Adama Poprawy do przekładu Epifanii Jamesa Joyce’a, wydanych w Biurze Literackim w wersji papierowej 23 sierpnia 2016 roku, a w wersji elektronicznej 27 marca 2017 roku.

WIĘCEJ

Debiut po debiucie

nagrania / Stacja Literatura Adam Poprawa Arkadiusz Żychliński Bronka Nowicka Tadeusz Dąbrowski

Spotkania autorskie “Debiut po debiucie” z udziałem Adama Poprawy, Tadeusza Dąbrowskiego, Bronki Nowickiej i Arkadiusza Żychlińskiego w ramach festiwalu literackiego Stacja Literatura 21.

WIĘCEJ

Przyziemna metafizyka

wywiady / O KSIĄŻCE Adam Poprawa Jerzy Jarniewicz

Rozmowa Jerzego Jarniewicza z Adamem Poprawą, towarzysząca premierze książki Epifanie Jamesa Joyce’a, wydanej w Biurze Literackim 23 sierpnia 2016 roku.

WIĘCEJ

Niedomknięte arcydzieło

recenzje / ESEJE Adam Poprawa

Fragment posłowia do książki Portret artysty w wieku młodzieńczym Jamesa Joyce’a, wydanej w przekładzie Jerzego Jarniewicza w Biurze Literackim 30 maja 2016 roku.

WIĘCEJ

Wiersze mieszkalne W. H. Audena

recenzje / ESEJE Adam Poprawa

Recenzja Adama Poprawy z książki W podziękowaniu za siedlisko W.H. Audena.

WIĘCEJ

Definiując poezje

recenzje / IMPRESJE Adam Poprawa

Esej Adama Poprawy towarzyszący premierze książki zbierane, gubione (1960-2010) Krystyny Miłobędzkiej.

WIĘCEJ

Gdzie indziej jest teraz

recenzje / ESEJE Adam Poprawa

Recenzja Adama Poprawy z książki Zapisy rozmów Piotra Sommera.

WIĘCEJ

Skaczemy po górach, czyli rysowanie grubą kreską najważniejszych punktów odniesienia

debaty / ANKIETY I PODSUMOWANIA Adam Poprawa Artur Burszta Bartosz Sadulski Grzegorz Jankowicz Paweł Kaczmarski Piotr Czerniawski Przemysław Witkowski

Głosy Artura Burszty, Piotra Czerniawskiego, Grzegorza Jankowicza, Pawła Kaczmarskiego, Adama Poprawy, Bartosza Sadulskiego i Przemysława Witkowskiego w debacie “Barbarzyńcy czy nie? Dwadzieścia lat po ‘przełomie'”.

WIĘCEJ

Okienne lustra Piotra Sommera

recenzje / ESEJE Adam Poprawa

Recenzja Adama Poprawy z książki O krok od nich Piotra Sommera.

WIĘCEJ

Złodziej serc i snów

recenzje / ESEJE Aldona Kopkiewicz

Recenzja Aldony Kopkiewicz z książki O dwa kroki stąd (1992-2011) Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ

O niepowtarzalnych okolicznościach

recenzje / ESEJE Przemysław Rojek

Recenzja Przemysława Rojka z książki O dwa kroki stąd Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ

Temat z Tadeusza Pióry (na marginesie tomu “O dwa kroki stąd. 1992- 2011”)

recenzje / NOTKI I OPINIE Jacek Gutorow

Recenzja Jacka Gutorowa z książki O dwa kroki stąd Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ

Seksualność w wierszach Tadeusza Pióry: pozór i sztuczność

recenzje / IMPRESJE Anna Kałuża

Szkic Anny Kałuży o wierszach Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ