recenzje / ESEJE

Żarłoczna panna P.

Agnieszka Wolny-Hamkało

Recenzja Agnieszki Wolny-Hamkało z książki Zapisy rozmów. Wywiady z poetami brytyjskimi Piotra Sommera.

Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Branżowe powiedzenie głosi, że w każdym kraju, niezależnie od jego wielkości, istnieje około pięciuset odbiorców poezji. Problemy poetów są wszędzie na świecie z grubsza takie same.

Kłopot z ludźmi ze środowiska poetyckiego polega na tym, że na poezji nie da się zarobić pieniędzy – mówi Piotrowi Sommerowi Al Alvarez, słynny brytyjski redaktor i poeta, we wznowionym po ćwierćwieczu zbiorze rozmów z poetami brytyjskimi.

Sommerowi udało się w ciekawy sposób oddać świadomość egzystencjalną poety współczesnego, bez względu na kraj czy krąg kulturowy, z którego się wywodzi. Co w gruncie rzeczy łączy poetów polskich i brytyjskich, wszystkich poetów współczesnych w ogóle? Po pierwsze, brak proporcji pomiędzy emocjonalnym zaangażowaniem w pisanie a milczeniem krytyki i obojętnością czasopism (nie tylko branżowych). Po drugie, zmagania z mechanizmami rynku książki, na przykład kiepską dystrybucją. Hurtownicy nie są zainteresowani tomikami poezji (także w Polsce niektórzy wydawcy poezji sprzedają książki wyłącznie przez internet). Dlatego Sommerowe Wywiady można czytać nie tylko jako przenikliwy obraz współczesnej poezji brytyjskiej, ale jako zbiór istotnych głosów mówiących o poezji w ogóle – także w szerszym kontekście języka i kultury.

Sommer pyta brytyjskich poetów o kategorie oceny wiersza. Dobry wiersz – czyli jaki? Świetny technicznie? Zdyscyplinowany? Spójny, zamknięty? A może opowiadający wzruszającą historię albo w mig chwytający język ulicy? Progresywny czy tradycyjny? A może wzruszający? Jeśli wiersz jest w jakiś sposób dobry, to się porusza, jest w nim jakiś kawał życia, człowiek słyszy, jak on się przesuwa, taki wiersz robi różne rzeczy – mówi Alvarez. Ian Hamilton za dobry uważa tekst zdyscyplinowany, technicznie świetny, a jednocześnie żarliwy, bezpośredni i pełen napięcia. Podobnie jak u nas, na Wyspach krytykowano poezję salonową i niejasne ustalanie hierarchii, dyskutowano o wyższości wiersza wolnego nad tekstem z metrum. Te spory do dzisiaj nie wygasły.

Wszyscy, którzy czytują wiersze, wiedzą, jak ogromne znaczenie miały przekłady poetów brytyjskich, które lata temu zrobiła grupa poetów i tłumaczy skupiona wokół “Literatury na Świecie”. Między innymi Piotr Sommer, Jerzy Jarniewicz, Bohdan Zadura, Andrzej Sosnowski czy Jacek Gutorow. Zaszczepiona w ten sposób dykcja kapitalnie odświeżyła naszą poezję. Okazało się nagle, że wiersz może mówić współczesnym językiem, a poeta może opowiadać o współczesnym świecie, o czubku swojego buta albo porażce na wyścigach konnych, a nie o przestrzeni, metafizyce i Panu Bogu. I niekoniecznie musi mówić “z wysokości”.

Wywiady można też czytać jako opowieść o kompleksach – poezji wobec świata rzeczywistego, Brytyjczyków wobec Amerykanów, Amerykanów wobec Europejczyków, białego “wolnego” wiersza wobec poezji metrum, i odwrotnie. Z rozmów łatwo wyciekają antypatie i antagonizmy poetów, małe zawiści i wielkie spory. Ludzie, którzy żyją poezją, bywają wyjątkowo surowi, bo pisanie to dla nich sprawa całkiem poważna, a nie miłe i rozwijające zajęcie, któremu można oddawać się po pracy.

Poezja to żarłoczna panna, która potrafi opętać do szczętu i której trzeba oddać wszystko. Dlatego na pierwszy plan wybijają się gorączkowa pasja i żarliwość piszących, ich pełne zanurzenie w literackim świecie. Nawet kiedy poeci migrują na obrzeża Londynu, kryją się na prowincji, wyruszają w podróż dookoła świata – trzymają rękę na pulsie. A zatem, jak pisał Miłosz: Odwiedźmy poetę / W jego domku na trochę wyblakłym przedmieściu, / Gdzie hoduje króliki, przyrządza nalewki / I nagrywa na taśmę hermetyczne wiersze.


Tekst opublikowany na łamach “Gazety Wyborczej”. Dziękujemy za udostępnienie materiału.

O AUTORZE

Agnieszka Wolny-Hamkało

Urodzona 24 lutego 1979 roku we Wrocławiu. Poetka, publicystka. Współpracuje m.in. z „Gazetą Wyborczą”, „Polityką” i „Lampą”. Mieszka we Wrocławiu.

powiązania

Drobiazgowa explozja

dzwieki / WYDARZENIA Agnieszka Wolny-Hamkało Bartłomiej Majzel Jerzy Jarniewicz Marcin Sendecki Marta Podgórnik

Zapis całego spotkania autorskiego z udziałem Jerzego Jarniewicza, Bartłomieja Majzla, Marty Podgórnik, Marcina Sendeckiego i Agnieszki Wolny-Hamkało podczas Portu Wrocław 2006.

WIĘCEJ

Rafał Wojaczek, który jest

dzwieki / WYDARZENIA Agnieszka Wolny-Hamkało Andrzej Sosnowski Bogusław Kierc Bohdan Zadura Darek Foks Dariusz Sośnicki Edward Pasewicz Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki Jerzy Jarniewicz Jurij Andruchowycz Krzysztof Siwczyk Maciej Malicki Maciej Melecki Marcin Sendecki Mariusz Grzebalski Marta Podgórnik Tadeusz Pióro Tomasz Majeran Tomasz Różycki Wojciech Bonowicz Zbigniew Machej

Zapis całego spotkania autorskiego poświęconego twórczości Rafała Wojaczka podczas Portu Legnica 2004.

WIĘCEJ

Damski boks

dzwieki / WYDARZENIA Agnieszka Wolny-Hamkało Bohdan Zadura Julia Fiedorczuk Klara Nowakowska Marta Podgórnik

Zapis całego spotkania autorskiego Julii Fiedorczuk, Klary Nowakowskiej, Marty Podgórnik, Agnieszki Wolny-Hamkało oraz Bohdana Zadury podczas Portu Legnica 2004.

WIĘCEJ

Kariera poetę zabija

wywiady / O PISANIU Agnieszka Wolny-Hamkało Brian Patten

Rozmowa Agnieszki Wolny-Hamkało z Brianem Pattenem, towarzysząca wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ

Szymon Słomczyński, Nadjeżdża

recenzje / ESEJE Agnieszka Wolny-Hamkało

Recenzja Agnieszki Wolny-Hamkało z książki Nadjeżdża Szymona Słomczyńskiego.

WIĘCEJ

Karol Maliszewski, Po debiucie

recenzje / ESEJE Agnieszka Wolny-Hamkało

Recenzja Agnieszki Wolny-Hamkało z książki Po debiucie. Dziennik krytyka Karola Maliszewskiego.

WIĘCEJ

Poezja terapeutyczna, miłująca krytyka

recenzje / ESEJE Agnieszka Wolny-Hamkało

Recenzja Agnieszki Wolny-Hamkało z książki Po debiucie. Dziennik krytyka Karola Maliszewskiego.

WIĘCEJ

O Somie

recenzje / Agnieszka Wolny-Hamkało Artur Nowaczewski Bohdan Zadura Grzegorz Tomicki Inga Iwasiów Maciej Robert Marcin Orliński Mariusz Grzebalski Piotr Kępiński

Komentarze Bohdana Zadury, Agnieszki Wolny-Hamkało, Ingi Iwasiów, Pawła Lekszyckiego, Mariusza Grzebalskiego, Macieja Roberta, Marcina Orlińskiego, Artura Nowaczewskiego, Grzegorza Tomickiego, Piotra Kępińskiego.

WIĘCEJ

Nieprzyzwoite skupienie na sobie

wywiady / O KSIĄŻCE Agnieszka Wolny-Hamkało Artur Burszta

Rozmowa Artura Burszty z Agnieszką Wolny-Hamkało, towarzysząca premierze książki Ani mi się śni, wydanej w Biurze Literackim 19 października 2005 roku.

WIĘCEJ

Gdzie indziej jest teraz

recenzje / ESEJE Adam Poprawa

Recenzja Adama Poprawy z książki Zapisy rozmów Piotra Sommera.

WIĘCEJ