recenzje / ESEJE

Strony

Bogusław Kierc

Recenzja Bogusława Kierca z książki Zdarte okładki Piotra Matywieckiego.

Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Bezczelnie ryzykuję twierdzenie, że ta książka już samym rozmiarem urzeczywistnia istotę poetyckiego zamysłu Piotra Matywieckiego: istotą jest Księga. Księga Stworzenia. I nie o wygórowaną ambicję tu chodzi, ale o fundamentalną powinność uporządkowania przestrzeni, w której mogłaby się rozlegać “glosolalia dźwięku materii i czasu,/ Bóg z niej świat składa i trzeba to opisać”.

Chciałbym mówiąc o Zdartych okładkach uniknąć niebezpieczeństwa jakiejś podniosłej impostacji. Obym nie przeoczył tego, co w genezyjskich rewelacjach poety wibruje wysokiej próby humorem, który pozwala mu także wyznać: “mam sumienie śmieszne”.

On sam, wdzierając się swoim c h c ę przed Boskie chcenie sprzed stworzenia, wie – czuje? – czym jest poetycka uzurpacja: “mur drobin kurzu zlepiony światłem słów”. A więc: “najwierniej mimetyczna jest eksplozja pustki: zero mowy – huragan istnienia”.

No tak, tylko jak to zero mowy osiągnąć posługując się słowami? Bo – że nie tyle na słowach, ile na huraganie istnienia zależy Matywieckiemu – wydaje się przekonywująco jasne, nawet kiedy mówi, że brak mu “słów od życia lżejszych/ aby je życie uniosło”.

Paradoksalność tej poezji jest od razu założona, jest – inaczej mówiąc – jej aktem założycielskim, jest aktem jej poczęcia. Autor “Zdartych okładek” uzasadnia go w Posłowiu uogólniając: “Poeci żyją paradoksalnymi obrazami. Tylko tak mogą żyć w dramatach rzeczywistości. Świat rozumieją jako zobrazowany paradoks czegoś wyższego i głębszego niż świat. Czy to jest ich wiara, przeczucie Boga?”

Pytanie o wiarę, nawet jeśli ma pozostać “Wielką Niewiedzą, którą musi uszanować i poeta i jego czytelnik”, tutaj, wobec tego konkretnego poety, Piotra Matywieckiego, nie może być ani uchylone, ani taktownie wysublimowane, albowiem Księga Stworzenia nieuniknienie jest Księgą Wiary. Nawet, gdybyśmy tę wiarę pojmowali bezbożnie, pozostanie wiarą w (jakiś) Początek. Choćby wiarą w proch. I więcej – wiarą przeciw Bogu. Tym bardziej Boga pożądającą, im bardziej Mu się przeciwstawia. Na tym chyba się opiera zdolność odczuwania Boga żywego.

Matywiecki chce być – i jest – wobec tego fenomenu pokorny. Ale to nie znaczy, że jego gotowość do walki z aniołem Boga jest mniejsza niż u biblijnego Jakuba. Zdaje mi się, że na tej gotowości, na tej dzielności zasadza się dynamizm jego poezji: “Świat chce być niestworzony. Sam w sobie – przeciw Bogu. Heroicznie i daremnie”.

Mógłbym naiwnie zapytać, skąd poeta Matywiecki to wie, że świat chce być niestworzony? Z siebie. Z siebie-prochu. Skupionego. W tym sensie można by autora “Zdartych okładek” nazwać Mistrzem Środy Popielcowej, albowiem przypominana tego dnia sentencja z prochuś powstał i w proch się obrócisz ma w Matywieckim wiernego wyznawcę i apostoła. Proch i kurz, jako nieważkie – zbliżone do nicości (czy żadności) – drobiny materii, są dla niego nośnikami pamięci sprzed stworzenia. W doskonale objawiającym sens poetyckiego humoru wierszu o Henryku Ćwiklińskim, mówi zarazem o sobie: “Wszechświat był mu tak intymnie bliski/ jak domowa spiżarnia, jak własna tkanka. (…) Cierpiał czując się wszechświatem/ w stanie samożywnym./ Dlatego m y ś l a ł o ciałach wszechświatowych,/ żeby rozum go uleczył z pozorów ciała,/ z zachwycającego wstrętu i wstrętnego zachwytu”.

W dalszych sekwencjach wiersza, cytując porywające fragmenty książki Ćwiklińskiego o tajemnicach stworzenia, skupia uwagę na implozyjnej dążności nicości-próżni, którą ten nazywa cmokiem: “Takim cmokiem/ mogła próżnia powstała w różnych stronach przestworu/ ściągnąć rozproszony w pozorną nicość materiał na światy/ i ulepić zeń gwiazdę/ ażeby nią swoją próżnię wypełnić/ i w swoim miejscu/ coś/ stworzyć”.

Nicość, nic ma u Matywieckiego podobne (a właściwie: takie samo) znaczenie, jak w Sefer Jecira, w Księdze Stworzenia i odwołuje się do Tego (reprezentuje Go), który z pustki uformował rzeczywistość, swoje niebycie czyniąc naszym byciem. Bywa to utożsamiane z Boskim samoograniczeniem (cimcum) poprzedzającym stwarzanie. Ta kenoza Boga głęboko odzwierciedla się w całej poezji Matywieckiego, w jego poczuciu współistnienia z całym stworzeniem, w intymnie odczuwanej współodpowiedzialności za nie. Pokora poety jest w istocie kenozą, umniejszeniem się do stanu, który pozwala na (choćby intencjonalne) przesilenie siebie w konstrukcje podtrzymujące cudze istnienie. Jest zatem – jakby to powiedzieć – pokorą stworzycielską. Bez uzurpacji gestów Kreatora. Właśnie w “Kenozie”, z której cytowałem na początku fragment o mimetycznej eksplozji pustki, znalazły się te zdania: “Dobrze byłoby zaniknąć a jednocześnie całą osobowość przesilić w konstrukcje podtrzymujące cudze (w tym swoje własne!) formalne istnienie. (…) Wilgoć i mur, korzeń i piach, liszka i liść, owad i odraza, zachcianka i ogryzek – to jest składka na mnie i materia głodu. Ustępuję i z tego”.

Czy te konstrukcje podtrzymujące istnienie to nie jakiś szlachetny idealizm sublimującego pięknoducha? Nie. Pewnie mało przekonującym dowodem byłoby moje własne istnienie podtrzymywane przez wiele takich konstrukcji. Że mówię o poezji, to pewnie niezupełnie oczywiste. A jednak. Ów genialnie dowcipny Ćwikliński powiada przecież : “Myśl jest pozorną nicością./ W rzeczywistości jest ona materią i siłą twórczą/ oraz i duchem ożywiającym nasze ciało”.

Ta konstatacja sięga poza śmierć. I kiedy Matywiecki pyta, czy każdego umarłego żałować, jeśli w całym życiu nie mógłby czuć niczego oprócz żalu po umarłych, natychmiast potwierdza: “Właśnie ten żal./ Nawet jeśli o umarłych nie myśląc,/ czuję szczęście, miłość, nienawiść”. Właśnie ten żal. Myślę, że z niego wyniknęła kenotyczna poezja Piotra Matywieckiego. Ke-noza to także ogołocenie, które jest jedną z wykładni tytułu tego zbioru: Zdarte okładki. Ogołocenie Adama i ogołocenie Chrystusa. Ogołocenie ofiar w obozach zagłady. Ogołocone szczęście, miłość, nienawiść.

Czytając genezyjsko-kenotyczne wiersze Matywieckiego, myślę o tej niesamowitej chwili, kiedy Stworzyciel pogrąża Adama w ponowne nieistnienie, wycofuje go z istnienia w głębię, w pustkę snu bez snów, bez niczego, po to, by wziąć z niego to, co my od dawna nazywamy żebrem, a co – jak się okazuje w tłumaczeniu rabina Sachy Pecarica i Ewy Gordon – oddane jest jako strona: “Przebudował Bóg tę stronę, którą wziął z człowieka – w kobietę i przyprowadził ją do człowieka”.

Mam wrażenie, że tak właśnie, w kobiecie, która jest pierwszym innym człowiekiem, została przyprowadzona do człowieka ta, przebudowana (przez Boga), strona i człowiek (Piotr) zawołał: “Jestem ze wszystkich stron raniony./ Świat mnie opatrzył blizną ciała”.

O AUTORZE

Bogusław Kierc

Poeta, aktor, reżyser, pedagog. Edytor utworów Rafała Wojaczka, dramaturg. Mieszka we Wrocławiu.

powiązania

Moi Moskale

dzwieki / WYDARZENIA Andrzej Sosnowski Anna Podczaszy Bogusław Kierc Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki Jerzy Jarniewicz Julia Fiedorczuk Krzysztof Siwczyk Natalia Gorbaniewska Natalia Woroszylska Tadeusz Pióro Wiktor Woroszylski

Zapis całego spotkania autorskiego wokół antologii Moi Moskale podczas Portu Wrocław 2006.

WIĘCEJ

Zmyślony człowiek, Credo, Prawdziwe życie bohatera

nagrania / Stacja Literatura Bogusław Kierc Jan Stolarczyk Joanna Orska Joanna Roszak Karol Maliszewski Rafał Wojaczek Tadeusz Różewicz Tymoteusz Karpowicz

Spotkanie wokół książek Zmyślony człowiek Tymoteusza Karpowicza, Credo Tadeusza Różewicza i Prawdziwe życie bohatera Rafała Wojaczka z udziałem Joanny Roszak, Jana Stolarczyka, Bogusława Kierca, Joanny Orskiej i Karola Maliszewskiego w ramach festiwalu Stacja Literatura 25.

WIĘCEJ

W państwie środka

dzwieki / WYDARZENIA Bogusław Kierc Dariusz Sośnicki Krzysztof Siwczyk Tomasz Broda Zbigniew Machej

Zapis całego spotkania autorskiego z udziałem Bogusława Kierca, Zbigniewa Macheja, Krzysztofa Siwczyka, Dariusza Sośnickiego i Tomasza Brody podczas Portu Wrocław 2005.

WIĘCEJ

Rafał Wojaczek, który jest

dzwieki / WYDARZENIA Agnieszka Wolny-Hamkało Andrzej Sosnowski Bogusław Kierc Bohdan Zadura Darek Foks Dariusz Sośnicki Edward Pasewicz Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki Jerzy Jarniewicz Jurij Andruchowycz Krzysztof Siwczyk Maciej Malicki Maciej Melecki Marcin Sendecki Mariusz Grzebalski Marta Podgórnik Tadeusz Pióro Tomasz Majeran Tomasz Różycki Wojciech Bonowicz Zbigniew Machej

Zapis całego spotkania autorskiego poświęconego twórczości Rafała Wojaczka podczas Portu Legnica 2004.

WIĘCEJ

Ludzie ze Stacji

nagrania / Stacja Literatura Bogusław Kierc Dawid Mateusz Jerzy Jarniewicz Karol Maliszewski Katarzyna Szaulińska Konrad Góra Łukasz Dynowski Marta Podgórnik Robert Rybicki

Spotkanie wokół książki Ludzie ze Stacji w ramach festiwalu Stacja Literatura 25.

WIĘCEJ

Samotne bohaterstwo

wywiady / O KSIĄŻCE Artur Burszta Bogusław Kierc

Rozmowa Artura Burszty z Bogusławem Kiercem, towarzysząca wydaniu książki Rafała Wojaczka Prawdziwe życie bohatera, która ukazała się w Biurze Literackim 11 maja 2020 roku.

WIĘCEJ

Szczera róża

recenzje / ESEJE Bogusław Kierc

Esej Bogusława Kierca towarzyszący wydaniu książki Rafała Wojaczka Prawdziwe życie bohatera, która ukazała się w Biurze Literackim 11 maja 2020 roku.

WIĘCEJ

Zaskroniec, Prolegomena i Wte i nazad

dzwieki / WYDARZENIA Anna Podczaszy Bogusław Kierc Zbigniew Machej

Zapis całego spotkania autorskiego Bogusława Kierca, Zbigniewa Macheja i Anny Podczaszy w trakcie festiwalu Port Legnica 2003.

WIĘCEJ

Odsiecz 2002

dzwieki / WYDARZENIA Bartosz Muszyński Bogusław Kierc Cezary Domarus Jarosław Jakubowski Klara Nowakowska Sławomir Elsner Tadeusz Pióro

Zapis całego spotkania autorskiego z udziałem Sławomira Elsnera, Cezarego Domarusa, Jarosława Jakubowskiego, Bogusława Kierca, Bartosza Muszyńskiego, Klary Nowakowskiej i Tadeusza Pióry w trakcie Portu Legnica 2002.

WIĘCEJ

Dyskusja: O “Wojaczku wielokrotnym”

dzwieki / DYSKUSJE Bogusław Kierc Katarzyna Batorowicz-Wołowiec Krzysztof Siwczyk Maciej Szczawiński Romuald Cudak Stanisław Bereś Stanisław Srokowski

Dyskusja wokół książki Stanisława Beresia i Katarzyny Batorowicz-Wołowiec Wojaczek wielokrotny z udziałem Romualda Cudaka, Bogusława Kierca, Stanisława Srokowskiego, Macieja M. Szczawińskiego, Krzysztof Siwczyka.

WIĘCEJ

Tribute to John Ashbery

nagrania / Stacja Literatura Asja Bakić Bagio Guerra Bogusław Kierc Dawid Mateusz Joanna Mueller John Ashbery Kacper Bartczak Llŷr Gwyn Lewis Lynn Suh Marcin Sendecki Radosław Jurczak Roman Honet Ryan van Winkle Szymon Słomczyński Tomasz Bąk

Spotkanie autorskie “Tribute to John Ashbery” w ramach festiwalu Stacja Literatura 22.

WIĘCEJ

Małe i duże dramaty Karpowicza

wywiady / O KSIĄŻCE Bogusław Kierc Joanna Roszak

Rozmowa Joanny Roszak z Bogusławem Kiercem towarzysząca premierze piatego tomu Dzieł zebranych Tymoteusza Karpowicza, który ukazał się nakładem Biura Literackiego 13 kwietnia 2015 roku.

WIĘCEJ

Zbieram manatki. Z Bogusławem Kiercem rozmawia Magda Piekarska

wywiady / O KSIĄŻCE Bogusław Kierc Magda Piekarska

Rozmowa Magdy Piekarskiej z Bogusław Kiercem o jego nowej książce Manatki, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 stycznia 2013 roku.

WIĘCEJ

O Wojaczku wielokrotnym

recenzje / NOTKI I OPINIE Bogusław Kierc Jacek Gutorow Jacek Łukasiewicz

Komentarze Bogusława Kierca, Jacka Gutorowa, Jacka Łukasiewicza, Andrzeja Zawady.

WIĘCEJ

O Urwanym śladzie

recenzje / NOTKI I OPINIE Anna Kałuża Bogusław Kierc Paweł Mackiewicz

Komentarze Anny Kałuży, Bogusława Kierca i Pawła Mackiewicza.

WIĘCEJ

Świadkowie kolorów

dzwieki / RECYTACJE Piotr Matywiecki

Wiersz z tomu Zdarte okładki (1965-2009), zarejestrowany podczas spotkania “Brzegi, zdarte, nierzeczywiste” na festiwalu Port Wrocław 2010.

WIĘCEJ

Sztuka

dzwieki / RECYTACJE Piotr Matywiecki

Wiersz z tomu Zdarte okładki (1965-2009), zarejestrowany podczas spotkania “Brzegi, zdarte, nierzeczywiste” na festiwalu Port Wrocław 2010.

WIĘCEJ

W tej chwili

dzwieki / RECYTACJE Piotr Matywiecki

Wiersz z tomu Zdarte okładki (1965-2009), zarejestrowany podczas spotkania “Brzegi, zdarte, nierzeczywiste” na festiwalu Port Wrocław 2010.

WIĘCEJ

Poezja od-wiecznych przestrzeni. Cztery przymiarki do szkicu o Piotrze Matywieckim

recenzje / IMPRESJE Jakub Skurtys

Recenzja Jakuba Skurtysa z książki Zdarte okładki (1965-2009) Piotra Matywieckiego, wydanej w Biurze Literackim 14 września 2009 roku.

WIĘCEJ

Nieskończenie długi poemat poza słowami

wywiady / O KSIĄŻCE Jakub Skurtys Piotr Matywiecki

Z Piotrem Matywieckim o książce Zdarte okładki rozmawia Jakub Skurtys.

WIĘCEJ

Nie uleciało

recenzje / ESEJE Paweł Tański

Recenzja Pawła Tańskiego z książki Manatki Bogusława Kierca.

WIĘCEJ

Polonistyczne instrumentarium

recenzje / ESEJE Katarzyna Lisowska

Recenzja Katarzyny Lisowskiej z książki Manatki Bogusława Kierca.

WIĘCEJ

Wielość razy mnogość

recenzje / ESEJE Przemysław Rojek

Recenzja Przemysława Rojka z książki Manatki Bogusława Kierca.

WIĘCEJ

Dobre zawody

recenzje / ESEJE Arkadiusz Morawiec

Recenzja Arkadiusza Morawca z książki Rtęć Bogusława Kierca, która ukazała się w listopadzie 2011 roku na łamach „Nowych Książek”.

WIĘCEJ

O Cle

recenzje / NOTKI I OPINIE Anna Podczaszy Jacek Dehnel Jakub Winiarski Paweł Sarna Tobiasz Melanowski

Komentarze Anny Podczaszy, Jacka Dehnela, Tobiasza Melanowskiego, Pawła Sarny oraz Jakuba Winiarskiego, towarzyszące premierze książki Bogusława Kierca Cło, wydanej w Biurze Literackim 16 czerwca 2008 roku.

WIĘCEJ

Wchodzenie ze światłem

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego z książki Plankton Bogusława Kierca.

WIĘCEJ

Toczy mi się spod stóp Ziemia

recenzje / ESEJE Paweł Mackiewicz

Recenzja Pawła Mackiewicza z książki Zaskroniec Bogusława Kierca.

WIĘCEJ