recenzje / KOMENTARZE

O wierszu „Clavdivs Rex Daniæ Dixit”

Jacek Dehnel

Autorski komentarz Jacka Dehnela towarzyszący premierze książki Najdziwniejsze, wydanej w Biurze Literackim 28 października 2019 roku.

Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Clavdivs rex daniæ dixit

Ładnym wszystko przychodzi łatwo, a pięknym – najłatwiej. Niepowstrzymanie rosną apetyty pięknych. Nie dość mu było, że jako starszy dostał koronę. Nienasycony, po tym daniu zażyczył sobie jeszcze tej, którą kochałem moją pierwszą, nieopierzoną miłością. Nie bez wzajemności, choć potem udawała, że tego nie pamięta. Przełknął jak deser, popił winem. I już rozglądał się za kolejnymi podbojami.

To jego wieczne chodzenie w zbroi i przy mieczu, pobrzękiwanie żelastwem po zamkowych korytarzach, buta żołdaka, wodzowskie nadęcie, które kazało mu obrażać władców ościennych królestw, aż zbierali wojska, a on wyruszał, wielki i zgarbiony, na czele armii: chrząszcz padlinożerca w czarnym pancerzu. Kobiety stały przy drogach i machały ściętymi gałązkami, poszeptując między sobą o tych pięknych kędziorach, o szerokich barach; mali chłopcy tylko rozdziawiali gęby.
Zabił starego Fortynbrasa za skrawek jałowej wysepki, na której ziemi, błotnistej od krwi, nigdy więcej nie postawił stopy. Nie tylko on zresztą, nikt zgoła. Obmywana nieprzyjaznym morzem, trwała tak sama, sina, obojętna, że przeszła z rąk do rąk za cenę ośmiu tysięcy ludzkich istnień, wdeptanych w bitewne pola końskimi kopytami i wysokimi butami piechoty.

Ledwie rozpuścił swoje armie, zaraz wadził się z kolejnym królem i rozpuszczał wici, by ponownie zebrać wojska. Dania puchła w nowe terytoria jak cuchnąca rana zakażona trupami poddanych. Poloniusz, ten nudziarz, karmiący się kurzem z zamkowych kancelarii, widział to wszystko jak na dłoni w kolejnych raportach. Porównywał tabelki w Excelu, kolorowe torty statystyk: fale rekrutów wsiąkały w piasek, jedna za drugą, nie było komu obrabiać ziemi ani żąć zboża, całe zasiewy gniły na polach. Za tym przyszedł głód, za głodem – zarazy.

Czy duża to zbrodnia zabrać jedno życie, by ocalić tysiące?

Nawet jako duch nie potrafił zrezygnować z pompatyczności. W zbroi, z rozwianym włosem, zamiast ziemi wypluwał z ust kłamstwa. Pozer, blagier, kabotyn. Dobrze wiedział, że otruliśmy go krwawą kiszką z podsmażaną cebulką, a nie żadnym tam wlewaniem trucizny do ucha. Ale jego tanie widowiska „światło i dźwięk” wystarczyły, by wpuścić w żyły Elsynoru jad idiotycznej zemsty. Na nic zdały się wielkie publiczne roboty, budowa dróg i szpitali, transporty jedzenia dla głodujących.

Robiliśmy, co było w naszej mocy. Pierwszy zginął Poloniusz, naiwny państwowiec z nudnym urzędniczym wąsikiem, którego jedyną zbrodnią była miłość do własnego kraju. Potem Rosenkrantz, Guildenstern, Laertes, Ofelia – młode, wykształcone elity, które mogły zrobić z Danii porządne europejskie państwo. Wreszcie Hamlet, nadęty bubek w czarnych trykotach, walący swoją żałobą na oślep, jak cepem.

Ziarno, które mój brat, pobłyskując pancerzem, powiewając włosami, wysiał zza grobu, zakiełkowało i rosło niepowstrzymanie, aż wygubiło całą jego dynastię, a Dania, wszystkie jej miasta, wsie, zaciszne zatoki, stada owiec, katedralne wieże oraz szerokie równiny, tak świetnie nadające się na przemarsze wojsk, aż po tę małą, nieprzyjazną wysepkę, którą zdobył na starym królu Norwegii, trafiły w ręce młodego Fortynbrasa.

Dałoby się tego może uniknąć, gdybym od razu zabił również Hamleta, ale stanęło mi na drodze sumienie.

Zug, 21 VIII 2018


Ze wszystkich Klaudiuszów, których widziałem, pamiętam tylko Dereka Jacobi u Branagha. Pierwszy był Hamlet Wajdy w Teatrze Telewizji, miałem dwanaście lat, dziś w oczach mam tylko Budzisz-Krzyżanowską w czarnym stroju księcia Danii. Z tego w reżyserii Petera Brooksa pamiętam tylko czerwień dekoracji; u Warlikowskiego – najbardziej nie Poniedziałka nawet, tylko Celińską jako Gertrudę: najpierw szczęśliwą na weselu, jak wirujący w tańcu różowy tort, potem coraz bardziej oskubaną ze splendoru, aż do chwili, kiedy składa kwiaty na grobie Ofelii, ubrana w czarną kurtkę, jak małomiasteczkowa fryzjerka, przybita żałobą po niedoszłej synowej, która wpadła pod taksówkę. Ale nie pamiętam przy niej Klaudiusza. Ani żadnego innego, wszystkich ich wymyło mi z głowy, choć przecież gdyby nie Klaudiusz, z całego Hamleta nici.

Ten był inny. Miał postać plastikowego pojemnika proszku na pchły: ciało z białego plastiku, ubranego w etykietę, zamiast głowy – czerwoną nakrętkę. I, jak cała obsada, głos Terry O’Connor.

Tamtego lata Forced Entertainment wystawiło całego Szekspira: w ramach „Table top Shakespeare” poszły wszystkie tragedie, komedie i kroniki, blisko czterdzieści sztuk, z których widziałem trzy: Hamleta, Burzę i Ryszarda III. Kiedy wchodziło się do festiwalowego namiotu, na scenie był tylko oświetlony stół z wysłużonego – po bokach, jak kulisy, dwa metalowe regały, zastawione dużymi tacami. A na tacach przyporządkowane do kolejnych sztuk obsady, czyli przedmioty codziennego użytku: butelki oliwy, solniczki, detergenty, owoce. Potem za stołem siadał jeden jedyny aktor – czy, jak w przypadku Hamleta, aktorka – i zaczynała się opowieść.

Na stołową scenę wychodzili: książę – czarna, wąska butelka po occie balsamicznym; królowa – srebrny młynek do pieprzu; Rozenkrantz i Guildenstern – dwie nieodróżnialne tekturowe rolki po papierze toaletowym; wojska Fortynbrasa (fioletowego denaturatu) – siatka cytryn; Poloniusz – stare, zardzewiałe żelazko; duch ojca w lśniącej zbroi – tarka do warzyw. Trup słał się gęsto, intryga się rozwijała, a Terry O’Connor prowadziła nas przez nią, nie odgrywając niby żadnej z tych postaci, a przecież mistrzowsko odgrywając je wszystkie. Wszystko na minimalnych efektach: tu odcień głosu, tam przelotne uniesienie brwi, tam położenie dłoni płasko na blacie. Czułem się tak, jak powinien czuć się każdy widz za każdym razem, kiedy działa magia teatru: jakbym zobaczył tę sztukę po raz pierwszy.

Kiedy wróciłem do domu, cały monolog Klaudiusza miałem już w głowie, wystarczyło go zapisać.

O AUTORZE

Jacek Dehnel

Urodzony 1 maja 1980 roku w Gdańsku. Poeta, prozaik, tłumacz. Zajmuje się także malarstwem i rysunkiem. Laureat m.in. Nagrody Fundacji im. Kościelskich (2005), Paszportu "Polityki" (2007), Nagrody Splendor Gedanensis (2008) oraz Nagrody Śląski Wawrzyn Literacki (2009). Nominowany do Nagrody Literackiej Nike w 2009 i w 2010 roku. W 2014 roku nominowany do Nagrody im. Wisławy Szymborskiej i Nagrody Literackiej m.st. Warszawy za tom Języki obce (2013). Mieszka w Warszawie.

powiązania

Telegrafista i jego meldunki

wywiady / O KSIĄŻCE Artur Burszta Jacek Dehnel

Rozmowa Artura Burszty z Jackiem Dehnelem, towarzysząca premierze książki Najdziwniejsze, wydanej w Biurze Literackim 28 października 2019 roku.

WIĘCEJ

Nowotwór trzynastozgłoskowcem

wywiady / O KSIĄŻCE Anna Adamowicz Jacek Dehnel

Rozmowa Anny Adamowicz z Jackiem Dehnelem towarzysząca wydaniu książki Serce Chopina, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 11 czerwca 2018 roku.

WIĘCEJ

Reiner R. otrzymuje nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki

dzwieki / RECYTACJE Jacek Dehnel

Wiersz z książki Rubryki strat i zysków, zarejestrowany podczas spotkania „Justyna Bargielska Jacek Dehnel i Dariusz Suska” na festiwalu Port Wrocław 2012.

WIĘCEJ

Jeden akapit: „Zimowe królestwo”

nagrania / Stacja Literatura Jacek Dehnel

Spotkanie „Jeden akapit” wokół książki Zimowe królestwo Philipa Larkina z udziałem tłumacza Jacka Dehnela w ramach festiwalu Stacja Literatura 22.

WIĘCEJ

Serce Chopina (1)

utwory / zapowiedzi książek Jacek Dehnel

Fragment zapowiadający książkę Serce Chopina Jacka Dehnela, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 11 czerwca 2018 roku.

WIĘCEJ

Szczodrość dla mniej oszukanych

wywiady / O KSIĄŻCE Jacek Dehnel Joanna Mueller

Rozmowa Joanny Mueller z Jackiem Dehnelem, towarzysząca premierze książki Zimowe królestwo, wydanej w Biurze Literackim 23 stycznia 2017 roku.

WIĘCEJ

Niewielki kontynent*

recenzje / KOMENTARZE Jacek Dehnel

Komentarz Jacka Dehnela do Zimowego królestwa Philipa Larkina, wydanego w Biurze Literackim 23 stycznia 2017 roku.

WIĘCEJ

Pisanie jest też pewną formą myślenia

wywiady / O KSIĄŻCE Jacek Dehnel Szymon Żuchowski

Rozmowa Szymona Żuchowskiego z Jackiem Dehnelem, towarzysząca premierze książki Seria w ciemność, wydanej w Biurze Literackim 8 lutego 2016 roku.

WIĘCEJ

Wiersz o tytule, którego nie ma. Na marginesie vilanelli

recenzje / KOMENTARZE Jacek Dehnel

Autorski komentarz Jacka Dehnela w ramach cyklu „Historia jednego wiersza”, towarzyszący premierze książki Seria w ciemność, wydanej w Biurze Literackim 8 lutego 2016 roku.

WIĘCEJ

Nowe sytuacje w Trybie męskim: Jacek Dehnel

nagrania / Z Fortu do Portu Jacek Dehnel

Zapis spotkania „Nowe sytuacje w Trybie męskim” podczas festiwalu Port Literacki 2014.

WIĘCEJ

Hotel Rzeszów

dzwieki / RECYTACJE Jacek Dehnel

Wiersz z tomu Poeci na nowy wiek, zarejestrowany podczas spotkania „Poeci na nowy wiek” na festiwalu Port Wrocław 2010.

WIĘCEJ

Nieszpory

dzwieki / RECYTACJE Jacek Dehnel

Jacek Dehnel czyta wiersz z tomu Brzytwa okamgnienia. Fragment spotkania „Kochankowie na otwartym morzu” z festiwalu Port Wrocław 2007.

WIĘCEJ

Jutrznia

dzwieki / RECYTACJE Jacek Dehnel

Jacek Dehnel czyta wiersz z tomu Brzytwa okamgnienia. Fragment spotkania „Kochankowie na otwartym morzu” z festiwalu Port Wrocław 2007.

WIĘCEJ

Antinous się wynurza

recenzje / KOMENTARZE Jacek Dehnel

Autorski komentarz Jacka Dehnela do wiersza Odkopanie posągu Antinousa w Delfach, 1894 towarzyszący premierze książki Języki obce, wydanej w Biurze Literackim 3 października 2013 roku.

WIĘCEJ

Konstrukcje i rewolucje

wywiady / O KSIĄŻCE Jacek Dehnel Maciej Woźniak

Z Jackiem Dehnelem o książce Języki obce rozmawia Maciej Woźniak.

WIĘCEJ

Przodownica Nimfa, przodownik Tryton

recenzje / KOMENTARZE Jacek Dehnel

Komentarz Jacka Dehnela do wiersza Na wydobycie pancernika „Gneisenau” Jarosława Iwaszkiewicza, towarzyszący premierze książki Wielkie, pobrudzone, zachwycone zwierzę, wydanej w Biurze Literackim 14 lutego 2013 roku.

WIĘCEJ

Ten stary szelma, Larkin

wywiady / O KSIĄŻCE Jacek Dehnel Jakub Winiarski

Rozmowa Jakuba Winiarskiego z Jackiem Dehnelem i Jerzym Jarniewiczem o książce Zebrane Philipa Larkina, wydanej nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ

O Hotelu de Dream

wywiady / O KSIĄŻCE Edmund White Jacek Dehnel

Rozmowa Jacka Dehnela i Piotra Tarczyńskiego z Edmundem White’em o książce Hotel de Dream, wydanej nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ

Kindertotenlieder

recenzje / KOMENTARZE Jacek Dehnel

Autorski komentarz Jacka Dehnela do wiersza „Kindertotenlieder”, towarzyszący premierze książki Rubryki strat i zysków, wydanej w Biurze Literackim 13 października 2011 roku.

WIĘCEJ

Bardziej wykład niż wylew

wywiady / O KSIĄŻCE Jacek Dehnel Joanna Mueller

Z Jackiem Dehnelem o książce Rubryki strat i zysków rozmawia Joanna Mueller.

WIĘCEJ

Zapis niepewności

wywiady / O KSIĄŻCE Jacek Dehnel Roman Honet

Rozmowa Romana Honeta z Jackiem Dehnelem, towarzysząca premierze antologii Poeci na nowy wiek, wydane w Biurze Literackim w 2010 roku.

WIĘCEJ

Mała, rozbita dusza

wywiady / O KSIĄŻCE Jacek Dehnel Kuba Mikurda

Z Jackiem Dehnelem o książce Ekran kontrolny rozmawia Kuba Mikurda.

WIĘCEJ

Ph. Glass: Glassworks – 5. Façades

recenzje / KOMENTARZE Jacek Dehnel

Autorski komentarz Jacka Dehnela do wiersza Ph. Glass: Glassworks – 5. Façades, towarzyszący premierze książki Ekran kontrolny, wydanej w Biurze Literackim 19 września 2009 roku.

WIĘCEJ

Klasycyzm płodny czy też kuriozalny?

wywiady / O KSIĄŻCE Jacek Dehnel Przemysław Witkowski

Elżbieta Martysz i Przemysław Witkowski spierają się o nową książkę Jacka Dehnela Ekran kontrolny.

WIĘCEJ

Come to Me

recenzje / KOMENTARZE Jacek Dehnel

Komentarz Jacka Dehnela do utworu Come to me Kārlisa Vērdiņša, towarzyszący premierze książki Niosłem ci kanapeczkę, wydanej w Biurze Literackim 3 sierpnia 2009 roku.

WIĘCEJ

Pożyczone style

wywiady / O KSIĄŻCE Jacek Dehnel Kārlis Vērdiņš

Kārlis Vērdiņš, autor wydanej w Biurze Literackim 3 sierpnia 2009 roku książki Niosłem ci kanapeczkę, w rozmowie z Jackiem Dehnelem.

WIĘCEJ

Firbankowskie bibeloty

recenzje / NOTKI I OPINIE Jacek Dehnel

Recenzja Jacka Dehnela towarzysząca premierze książki Ronalda Firbanka Studium temperamentu, wydanej w Biurze Literackim 23 lutego 2009 roku.

WIĘCEJ

Pomnę, pomnę, Wybuch

recenzje / KOMENTARZE Jacek Dehnel

Komentarz Jacka Dehnela do dwóch wierszy Philipa Larkina, towarzyszący premierze książki Zebrane, wydanej w Biurze Literackim 21 lipca 2008 roku.

WIĘCEJ

Odsłuchiwanie Larkina (bez dreszczy)

wywiady / O KSIĄŻCE Grzegorz Czekański Jacek Dehnel

Rozmowa Grzegorza Czekańskiego z Jackiem Dehnelem, tłumaczem wydanej przez Biuro Literackie książki Philipa Larkina Zebrane.

WIĘCEJ

O Cle

recenzje / NOTKI I OPINIE Anna Podczaszy Jacek Dehnel Jakub Winiarski Paweł Sarna Tobiasz Melanowski

Komentarze Anny Podczaszy, Jacka Dehnela, Tobiasza Melanowskiego, Pawła Sarny oraz Jakuba Winiarskiego, towarzyszące premierze książki Bogusława Kierca Cło, wydanej w Biurze Literackim 16 czerwca 2008 roku.

WIĘCEJ

Samurajska brzytwa

wywiady / O KSIĄŻCE Jacek Dehnel

Rozmowa Anny Krzywani z Jackiem Dehnelem, towarzysząca wydaniu w Biurze Literackim książki Philipa Larkina Zabrane.

WIĘCEJ

Bez płaczów, dąsów i rzucania mięchem

wywiady / O PISANIU Jacek Dehnel Kuba Mikurda

Z Jackiem Dehnelem, tłumaczem poezji Philipa Larkina z wydanej w Biurze Literackim książki Zebrane, rozmawia Kuba Mikurda.

WIĘCEJ

Telegrafista i jego meldunki

wywiady / O KSIĄŻCE Artur Burszta Jacek Dehnel

Rozmowa Artura Burszty z Jackiem Dehnelem, towarzysząca premierze książki Najdziwniejsze, wydanej w Biurze Literackim 28 października 2019 roku.

WIĘCEJ

Niespodziewane

recenzje / ESEJE Eliza Kącka

Recenzja Elizy Kąckiej towarzysząca premierze książki Najdziwniejsze, wydanej w Biurze Literackim 28 października 2019 roku.

WIĘCEJ

FOTO-wiersz

recenzje / ESEJE Judyta Gulczyńska

Recenzja Judyty Gulczyńskiej towarzysząca premierze książki Jacka Dehnela Seria w ciemność, która ukazała się w Biurze Literackim 8 lutego 2016 roku.

WIĘCEJ

Gdzieś między minionym a teraz. Języki obce Jacka Dehnela

recenzje / ESEJE Dominika Ciechanowicz

Recenzja Dominiki Ciechanowicz z książki Języki obce Jacka Dehnela.

WIĘCEJ

Literacka przygoda z formą. O zyskach i stratach poety Jacka Dehnela

recenzje / ESEJE Grzegorz Tomicki

Recenzja Grzegorza Tomickiego z książki Rubryki strat i zysków Jacka Dehnela.

WIĘCEJ

Tłumacz się

recenzje / ESEJE Sylwia Sekret

Recenzja Sylwii Sekret z książki Języki obce Jacka Dehnela, która ukazała się na stronie Lubimyczytać.pl.

WIĘCEJ

Poziomy zaawansowania

recenzje / ESEJE Aleksandra Reimann

Recenzja Aleksandry Reimann z książki Języki obce Jacka Dehnela, która ukazała się w styczniu 2014 roku w „Nowych Książkach”.

WIĘCEJ

„Był dzień do opisania i nie było pointy”, czyli poeta zrozumiały w świecie tonów dekadenckich.

recenzje / ESEJE Przemysław Koniuszy

Recenzja Przemysława Koniuszego z książki Języki obce Jacka Dehnela.

WIĘCEJ

Między mówić a milczeć

recenzje / IMPRESJE Janusz Drzewucki

Esej Janusza Drzewuckiego towarzyszący premierze książki Języki obce Jacka Dehnela.

WIĘCEJ

Rytm i forma, inne tory współczesnej poezji polskiej

recenzje / ESEJE Marcin Sierszyński

Recenzja Marcina Sierszyńskiego towarzysząca premierze książki Rubryki strat i zysków Jacka Dehnela, wydanej w Biurze Literackim 13 października 2011 roku.

WIĘCEJ

Przyczynek do nauki o liryce dworskiej

recenzje / ESEJE Paweł Kozioł

Recenzja Pawła Kozioła towarzysząca premierze książki Rubryki strat i zysków Jacka Dehnela, wydanej w Biurze Literackim 13 października 2011 roku.

WIĘCEJ

Na brzegu lustra

recenzje / ESEJE Artur Nowaczewski

Recenzja Artura Nowaczewskiego z książki Żywoty równoległe Jacka Dehnela.

WIĘCEJ

Transfer wieczności w mainstream

recenzje / ESEJE Jakub Winiarski

Recenzja Jakuba Winiarskiego towarzysząca premierze książki Jacka Dehnela Ekran kontrolny, wydanej w Biurze Literackim 19 października 2009 roku.

WIĘCEJ

Dyskretne kuksańce

recenzje / ESEJE Marcin Sierszyński

Recenzja Marcina Sierszyńskiego towarzysząca premierze książki Ekran kontrolny Jacka Dehnela, wydanej w Biurze Literackim 19 października 2009 roku.

WIĘCEJ

Świat zrobił się za mały

recenzje / ESEJE Marcin Orliński

Recenzja Marcina Orlińskiego towarzyszące premierze książki Jacka Dehnela Ekran kontrolny, wydaje w Biurze Literackim 19 października 2009 roku.

WIĘCEJ

Liryczna brzytwa Ockhama

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego z książki Brzytwa Ockhama Jacka Dehnela

WIĘCEJ

O Brzytwie okamgnienia

recenzje / NOTKI I OPINIE Darek Pado Jakub Winiarski Julia Fiedorczuk Karol Maliszewski Kuba Mikurda

Komentarze Kuby Mikurdy, Karola Maliszewskiego, Julii Fiedorczuk, Jakuba Winarskiego i Darka Pado.

WIĘCEJ

O poezji Jacka Dehnela (laudacja)

recenzje / IMPRESJE Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki

Nie ma potrzeby po raz kolejny powtarzać, że pisze poezję klasycyzującą lub neoklasycyzującą. Nie w tym zawiera się, jak sądzę, atrakcyjność i nośność jego propozycji…

WIĘCEJ