recenzje / ESEJE

Rzeczywista przyjemność

Tadeusz Pióro

Recenzja Tadeusza Pióry antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

Okladka_100_wierszy wypisanych z języka angielskiego Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Jerzego Jarniewicza 100 wierszy wypisanych z angielskiego to świetna książka, między innymi dlatego, że bezprogramowa. Inaczej niż antologiści, pragnący ukazać to, co ich zdaniem najważniejsze w jakimś języku, gatunku czy literackim pokoleniu, Jarniewicz wybrał wiersze, które sprawiają mu „niedefiniowalną, choć rzeczywistą przyjemność”, ta zaś skłoniła go do przetłumaczenia ich na polski. Zasada wyboru jest zatem czysto subiektywna, a dzięki temu – absolutnie wiarygodna, ponieważ nie pretenduje do jakichkolwiek pozorów historycznej czy estetycznej obiektywności. Sugeruje to już sam tytuł książki – wiersze „wypisane”, czyli „wypisy”, to nie całkiem to samo, co antologia. Choć etymologicznie antologia oznacza zbiór lub wybór „kwiat(k)ów”, co sugerowałoby estetyczne kryterium doboru, większość antologistów na pierwszym miejscu stawia reprezentatywność, Jerzy Jarniewicz zaś chce nam zaprezentować wyłącznie własną wrażliwość – czytelniczą, poetycką i translatorską.

Oczywiście robi to przez wiersze, które przetłumaczył i w książce zamieścił. Wybrał utwory czterdziestu poetek i poetów, po dwa lub trzy per capita; rocznikowo najstarszym poetą jest tu Hugh McDiarmid (1892), większość z pozostałych nadal trzyma się przy życiu bądź dopiero zaznaje jego pełni. Różnorodność i wielość głosów jest zatem olbrzymia, więc wielką zaletą książki, a konkretnie – pracy Joanny Mueller i Artura Burszty, jej redaktorów, było ustalenie kolejności wierszy przez zgrupowanie ich w segmentach, z grubsza biorąc tematycznych, na przykład wierszy o śmierci i umieraniu, języku i sztuce pisania, erotyków czy utworów historyczno-politycznych lub społecznie „zaangażowanych”. Ułatwia to lekturę właśnie ze względu na mnogość wyrazistych stylów poetyckich, które powracają w kilku tematycznie odrębnych kontekstach; ułatwia dlatego, że bez takiego podziału trudniej byłoby te charakterystyczne głosy dostrzec i docenić.

To druga, po 100 wierszach polskich stosownej długości, autorskiego wyboru Artura Burszty z 2015 roku, miniantologia wydana przez Biuro Literackie, i nie ostatnia. Choć 100 wierszy polskich składa się z wierszy twórców „Biurowych”, rozpiętość stylistyczna (i wiekowa) jest pokaźna; różny jest także status reprezentowanych w niej poetek i poetów: z jednej strony Tadeusz Różewicz, Krystyna Miłobędzka, Urszula Kozioł czy Ryszard Krynicki, z drugiej – Anna Podczaszy, Julia Szychowiak czy Filip Zawada. Podobnie u Jarniewicza: mniej więcej jedną trzecią wyboru stanowią wiersze, które umieścić można w „głównym nurcie” XX-wiecznej poezji anglojęzycznej – choć nie jest to pojęcie precyzyjne ani krytycznie usankcjonowane, ułatwia podział na poetów znanych szerokiej, międzynarodowej publiczności i tych niecieszących się tak wielkim medialnym rozgłosem. Charles Tomlinson, Hugh McDiarmid, Philip Larkin, Charles Simic, Seamus Heaney, Derek Walcott, Michael Ondaatje, James Fenton – wiersze tych poetów są powszechnie „antologizowane”. Mniej wyegzaltowani medialnie, choć również „mainstreamowi”, są tacy twórcy, jak Simon Armitage, Jo Shapcott, Paula Meehan, Joy Harjo, Lavinia Greenlaw czy Nuala ni Dhomnaill. Ponadto w książce znajdziemy wiersze Monizy Alvi, znanego głównie jako dramaturga Edwarda Bonda, pieśniarza Leonarda Cohena, Petera Didbury, drugoplanowej postaci British Poetry Revival z lat 60., Rogera McGougha i Adriana Henri z grupy Liverpoolczyków, poetów i muzyków zainspirowanych twórczością amerykańskich bitników. Jest tu również dobrze znany czytelnikom polskim Brian Patten, Craig Raine, tudzież Stephen Romer, poetka walijska Zoe Skoulding – uczestnicy Portów w Legnicy i we Wrocławiu legnickich Portów. Są też krajanie Skoulding: Robert Minhinnick i Oliver Reynolds, Kandayjczycy Tim Lilburn i Raymond Souster, i kilkansaścioro innych. Warto przy tym odnotować, że Jarniewicz nie „wypisał” ani jednego wiersza autorstwa poetów figurujących w kultowej antologii Iana Sinclaira Conductors of Chaos (1996; 36 nazwisk), ani tych z późniejszego wyboru Roda Menghama i Johna Kinselli Vanishing Points (2004; 32 nazwiska ). Obie książki prezentują anglojęzyczną awangardę poetycką, obecną i nieco dawniejszą. Oczywiście nie jest to zarzut tylko element charakterystyki Wierszy wypisanych, których różnorakie zalety spróbuję teraz krótko zasygnalizować.

W niemal każdym wierszu jest coś frapującego bądź ujmującego; niektóre są wybitne i wielkie.  Począwszy od klasyki, czyli Craiga Raine’a „Pocztówki wysłanej przez Marsjanina” (mój ulubiony obraz z tego wiersza: „Mgła jest wtedy, gdy niebo zmęczy się lataniem,/ a jego miękka maszyna osiądzie na ziemi”), poprzez historyczny realizm Jamesa Fentona, który pierwszy użył określenia „Marsjanie” w odniesieniu do Raine’a, Christophera Reida i innych twórców konsekwentnie posługujących się defamiliaryzacją, po wspomnianego Hugha McDiarmida, poszukującego powinowactw między poezją a naukami ścisłymi: oto początek jego wiersza „Przyjaciółce i poetce”: „Z poetą jest jak z glistą podskórną, Dracunculus medinensis”. Najdonioślej przemówił do mnie krótki wiersz Carol Rumens „Miasteczko gdzieś w Polsce” (także znanej z festiwalu Biura Literackiego, który odwiedziło wielu autorów z tej antologii), który przytaczam w całości:

Wkrótce będziemy musieli wybrać się na tę pielgrzymkę
Do miejsca, którego obraz był początkiem
Końca naszego życia z Bogiem.

A jeśli budynek okaże się mniejszy, niż sobie wyobrażaliśmy?

A jeśli nie usłyszymy krzyków?

A jeśli nie zrodzi się w nas gniew dostatecznie silny?

A jeśli budynek okaże się większy, niż sobie wyobrażaliśmy?

A jeśli usłyszymy krzyki?

A jeśli zrodzi się w nas gniew dostatecznie silny?

Taki sposób przedstawiania lęku przed wiedzą o Zagładzie jest niezwykle skuteczny dzięki niedomówieniom, które tak wiele mówią. Angielska wstrzemięźliwość w wyrażaniu uczuć, połączona z nieustępliwym empiryzmem, w sposób niemal magiczny eksponuje tu wyobraźnię, ale nie poetycką, tylko po prostu ludzką. Podziękowania dla Jerzego Jarniewicza za wybór tego wiersza. I za całą książkę.

O AUTORZE

autorzy_leksykon_300x300_Pioro
Tadeusz Pióro

Urodzony 15 marca 1960 roku w Warszawie. Poeta, tłumacz, felietonista. W roku 1993 obronił doktorat na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley (o twórczości Jamesa Joyce'a i Ezry Pounda). Do roku 1997 wykładał na Southern Methodist University w Dallas, obecnie adiunkt anglistyki w Instytucie Anglistyki. W latach 2000-2005 felietonista kulinarny „Przekroju”, oraz miesięcznika „Pani” (w latach 2005-2013). Redaktor naczelny „Dwukropka” (2002-2003). Mieszka w Warszawie.

powiązania

14_CYKLE__Abc__

Parce qu’en français c’est plus facile d’écrire sans style

felietony / cykle PISARZY Tadeusz Pióro

12. odcinek cyklu „Cykl na nowo” Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ
13_CYKLE__Tadeusz PIÓRO_Hiller ulepszony

Wielkie święto polskiej sztuki awangardowej: o wystawie Karola Hillera

felietony / cykle PISARZY Tadeusz Pióro

9. odcinek cyklu „Cykl na nowo” Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ
12_CYKLE__Tadeusz_PIÓRO__Jak czytać Sanataorium

Od psychoanalizy do literackości, czyli jak czytać „Sanatorium”

felietony / cykle PISARZY Tadeusz Pióro

6. odcinek cyklu „Cykl na nowo” Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ
11_CYKLE__Tadeusz_PIÓRO__Nagroda Nobla w dziedzinie literatury 2017. Komentarz (część 2)

Nagroda Nobla w dziedzinie literatury 2017. Komentarz (część II)

felietony / cykle PISARZY Tadeusz Pióro

5. odcinek cyklu „Cykl na nowo” Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ
12_CYKLE__Tadeusz_PIÓRO__Nagroda Nobla w dziedzinie literatury 2017. Komentarz (część I)

Nagroda Nobla w dziedzinie literatury 2017. Komentarz (część I)

felietony / cykle PISARZY Tadeusz Pióro

4. odcinek cyklu „Cykl na nowo” Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ
12_CYKLE__Tadeusz_PIÓRO__Wpływ szkoły nowojorskiej

Wpływ szkoły nowojorskiej na poezję polską minionego ćwierćwiecza

felietony / cykle PISARZY Tadeusz Pióro

3. odcinek cyklu „Cykl na nowo” Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ
NAGRANIA_Dyskusja_Co_to_jest_barbarzynstwo

Dyskusja „Co to jest barbarzyństwo w poezji?”

nagrania / Między wierszami Adam Wiedemann Bohdan Zadura Darek Foks Tadeusz Pióro

Mityczne pytanie o klasycystów i barbarzyńców zadane Darkowi Foksowi, Tadeuszowi Piórze, Adamowi Wiedemannowi i Bohdanowi Zadurze.

WIĘCEJ
DZWIEKI_Afrykanskie_dziecinstwo

Afrykańskie dzieciństwo – Cogito i basta

dzwieki / AUDYCJE Tadeusz Pióro

Tadeusz Pióro w audycji radiowej Pawła Kempy.

WIĘCEJ
NAGRANIA_Dom-bez-kantow

Dom bez kantów

nagrania / Z Fortu do Portu Andrzej Sosnowski Tadeusz Pióro

Zapis spotkania autorskiego „Dom bez kantów” z Andrzejem Sosnowskim, Tadeuszem Piórą i Fantomasem w ramach 20. festiwalu literackiego Port Wrocław 2015.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Kochajac_2

Nowe, piękne i zadziwiające tony

recenzje / ESEJE Tadeusz Pióro

Szkic Tadeusza Pióry towarzyszący premierze książki Kochając Henry’ego Greena w przekładzie Andrzeja Sosnowskiego, która ukazała się 27 kwietnia 2015 roku nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ
fotogaleria_ksiazka_Pioro_Powazki_01

Komentarz do wiersza "Dlaczego jestem frajerem"

recenzje / KOMENTARZE Tadeusz Pióro

Komentarz Tadeusza Pióry do wiersza „Dlaczego jestem frajerem” z tomu Powązki, który ukazał się nakładem Biura Literackiego 2 lutego 2015 roku.

WIĘCEJ
fotogaleria_ksiazka_Pioro_Powazki_02

"Może być krokodyl"

wywiady / O KSIĄŻCE Kamil Nolbert Tadeusz Pióro

Rozmowa Kamila Nolberta z Tadeuszem Piórą, towarzysząca premierze książki Powązki wydanej nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ
CYKLE_Osobista-historia-języka

Widok z przytułku dla zubożonych poetów

felietony / cykle PISARZY Tadeusz Pióro

9 odcinek cyklu „Osobista historia języka” autorstwa Tadeusza Pióry.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Carol RUMENS__Radykalna jak rzeczywistość

Radykalna jak rzeczywistość

wywiady / O PISANIU Carol Rumens Robyn Bolam

Rozmowa Robyn Bolam z Carol Rumens, towarzysząca wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
06_RECENZJE__Carol RUMENS__Carol Rumens i jej „poezja postfeminizmu”

Carol Rumens i jej „poezja postfeminizmu”

recenzje / ESEJE Lyn Pykett

Esej Lyn Pykett na temat poezji Carol Rumens, towarzyszący wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
01_WYWIADY__Jerzy JARNIEWICZ__Wrażliwość wiersza

Wrażliwość wiersza

wywiady / O KSIĄŻCE Jerzy Jarniewicz Juliusz Pielichowski

Rozmowa Juliusza Pielichowskiego z Jerzym Jarniewiczem na temat antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Seamus HEANEY__Poezja i sztuka rozpruwania ubrań

Poezja i sztuka rozpruwania ubrań

wywiady / O PISANIU Jerzy Jarniewicz Seamus Heaney

Rozmowa Jerzego Jarniewicza z Seamus Heaney, towarzysząca wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
05_RECENZJE__Jacek GUTOROW__Nieumówione spotkania albo jak czytałem Heaneya po polsku

Nieumówione spotkania albo jak czytałem Heaneya po polsku

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Esej Jacka Gutorowa na temat poezji Seamusa Heaneya, towarzyszący wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
06_RECENZJE__Jerzy JARNIEWICZ__Testowanie Heaneya

Testowanie Heaneya

recenzje / IMPRESJE Jerzy Jarniewicz

Esej Jerzego Jarniewicza na temat poezji Seamusa Heaneya, towarzyszący wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Lavinia GREENLAW__Mińsk, czyli Casablanca

Mińsk, czyli Casablanca

wywiady / O PISANIU Jerzy Jarniewicz Lavinia Greenlaw

Rozmowa Jerzego Jarniewicza z Lavinią Greenlaw, towarzysząca wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Simon ARMITAGE__Język to zjawisko widmowe

Język to zjawisko widmowe

wywiady / O PISANIU Jacek Gutorow Simon Armitage

Rozmowa Jacka Gutorowa z Simonem Armitage’em, towarzysząca wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 15 października 2018 roku.

WIĘCEJ
06_RECENZJE__Jeremy NOEL-TOD__Simon Armitage z profilu

Simon Armitage z profilu

recenzje / ESEJE Jeremy Noel-Tod

Esej Jeremy’ego Noel-Toda na temat poezji Simona Armitage’a, towarzyszący wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 15 października 2018 roku.

WIĘCEJ
RECENZJE_Eseje_Borkowski_Rozrachunek-z-terazniejszoscia

Rozrachunek z teraźniejszością

recenzje / ESEJE Dominik Borowski

Recenzja Dominika Borowskiego z książki Tadeusza Pióry Powązki, która ukazała się w  kieleckim magazynie kulturalnym „Projektor”.

WIĘCEJ
fotogaleria_ksiazka_Pioro_Powazki_05

„Nóż ma być długi i bardzo prosty”. Powązki Tadeusza Pióry

recenzje / IMPRESJE Marcin Jurzysta

Esej Marcina Jurzysty towarzyszący premierze książki Powązki Tadeusza Pióry, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 2 lutego 2015 roku.

WIĘCEJ
fotogaleria_ksiazka_Pioro_Powazki_02

"Może być krokodyl"

wywiady / O KSIĄŻCE Kamil Nolbert Tadeusz Pióro

Rozmowa Kamila Nolberta z Tadeuszem Piórą, towarzysząca premierze książki Powązki wydanej nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ