wywiady / O PISANIU

Kariera poetę zabija

Agnieszka Wolny-Hamkało

Brian Patten

Rozmowa Agnieszki Wolny-Hamkało z Brianem Pattenem, towarzysząca wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

Okladka_100_wierszy wypisanych z języka angielskiego Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Agnieszka Wolny-Hamkało: Czy na Wyspach istnieje pozytywny snobizm na poezję?

Brian Patten: W samej Anglii jest około 25 większych i mniejszych festiwali literackich. W Londynie każdej nocy odbywa się kilkanaście różnych wydarzeń poetyckich w klubach czy pubach. Często są to całe poetyckie kabarety, w których występują zarówno komicy, muzycy, jak i poeci. Sam prowadzę w radiu BBC 4 program „Zaginione głosy”. W każdym tygodniu koncentruje się on na, moim zdaniem niedocenionym, poecie dwudziestowiecznym. Istnieją co najmniej dwa inne programy, w których można regularnie usłyszeć więcej o poezji współczesnej. Od czasu, kiedy popularniejsza stała się poezja do słuchania – mniej liczących się wydawców jest zainteresowanych publikowaniem poezji. W tej chwili istnieją może cztery brytyjskie wydawnictwa wyspecjalizowane w wydawaniu wierszy. Poezja jest oczywiście formą sztuki dla wybranych. W Wielkiej Brytanii ma jednak jeszcze mniejsze znaczenie niż w większości innych krajów. Powód tego jest prosty. Zacytuję słowa poety Adriana Mitchella: „Większość ludzi ignoruje większość poezji, ponieważ większość poezji ignoruje większość ludzi”.

Czy istnieje coś takiego jak „kariera poetycka”?

I to we wszystkich kulturach, ale kiedy poeta ją już zrobi, osiągnie tę pozycję, kiedy zaczyna wykładać o poezji albo wręcz jej „uczyć” – wtedy coś w nim umiera. Poeci, których szanuję najbardziej, nigdy nie napisali recenzji cudzej książki poetyckiej. Już samo to wystarczy, żeby ich podziwiać.

Częścią pracy poety jest odświeżanie języka. Nie myślę, żeby pojawiały się jakieś nowe prawdy, ale na pewno są nowe sposoby, żeby je wyrażać. Najlepsza poezja przypomina nam to, o czym zapomnieliśmy, że to wiemy. Poeci to szczęściarze – mogą wyrażać rzeczy, których inni wyrazić nie potrafią.

Wiersz, tak samo jak obraz, nigdy nie bywa skończony. Jest jedynie opuszczony.

A może wiersze się spełniają dopiero wtedy, kiedy są prezentowane?

Na świecie jest miejsce dla wierszy wszelkiego rodzaju. Wiersze pomyślane, napisane „na kartkę” i wiersze performatywne nie powinny ze sobą konkurować. To smutne, że większość poetów akademickich i krytyków nie rozumie, że poezja performatywna jest tak samo wartościowa jak istniejąca tylko na papierze, są gałęziami tego samego drzewa. Niektóre wiersze lepiej działają na kartce, inne czytane na głos. Kiedy poeci występują na scenie, stają się aktorami, więc muszą umieć stosować siłę tej formy wyrazu.

Różnego typu działania wokół wiersza – muzyka, obraz, taniec – nie przeszkadzają w jego odbiorze?

Czytelnik zasługuje na to, żeby mu przeszkadzać. Nie ma nic złego w eksperymentowaniu z poezją. Wspaniale, jeśli taki eksperyment kończy się sukcesem, ale nie ma też niczego złego w tym, jeśli kończy się porażką.

 Za wstęp na wieczór poetycki powinno się pobierać opłaty, sprzedawać bilety jak na spektakl?

Często pracuję z Rogerem McGoughem, z którym zaczynałem pisać 45 lat temu w Liverpoolu i z którym nadal wspólnie występuję na wieczorach autorskich. Mieszamy na nich wiersze dowcipne z poważnymi, czasami występujemy z muzykami. Nie informujemy nawet publiczności, które wiersze są moje, a które jego – po prostu robimy z nich teatr. Jest niemal niemożliwe pokazanie tego na festiwalach za granicą, ponieważ zazwyczaj jest mało czasu, żeby przygotować przedstawienie, istnieje też bariera językowa. Na co dzień nasza publiczność, kiedy czytamy w teatrze, zapełnia sale 700-osobowe. Więc oczekujemy wynagrodzenia.

Pisze pan dużo dla dzieci. Traktuje pan to poważnie?

U nas to normalne, że poeci piszą również dla dzieci. Za udane zbiory poezji dla dzieci otrzymuje się znacznie wyższe honoraria niż nawet za popularne tomiki dla dorosłych. Podchodzę więc do tego serio. Chociaż większość poezji, którą piszę dla dzieci, operuje nieco staromodnym humorem i z powodu rymów i gier językowych jest trudna do tłumaczenia.

Czym różni się literatura dla dzieci od tej dla dorosłych?

Najlepsze rzeczy napisane po angielsku dla dzieci unikają abstrakcji. No i literatura dla dzieci starzeje się znacznie wolniej niż książki napisane dla dorosłych.


Tekst opublikowany w „Gazecie Wyborczej” (08.04.2011). 

O AUTORACH

autorzy_leksykon_300x300_Wolny
Agnieszka Wolny-Hamkało

Urodzona 24 lutego 1979 roku we Wrocławiu. Poetka, publicystka. Współpracuje m.in. z „Gazetą Wyborczą”, „Polityką” i „Lampą”. Mieszka we Wrocławiu.

autorzy_leksykon_300x300_Patten
Brian Patten

Urodził się w 1946 roku. Najwyżej ceniony poeta grupy liverpoolskiej, zaliczany do nurtu poezji pop i performance. Debiutował tomem "Little Johnny’s Confession" (1967). Następnie wydał sześć książek poetyckich: "Notes to the Hurrying Man" (1969), "The Irrelevant Song" (1971), "Vanishing Trick" (1976), "Grave Gossip" (1979), "Storm Damage" (1988), "Armada" (1996) oraz tomy wierszy wybranych "Selected Poems" (2007) i "Love Poems" (2007). Napisał wiele książek dla dzieci i młodzieży. Dwie z nich ostatnio opublikowało Biuro Literackie: "Słoń i kwiat "(2009) oraz "Skaczący Myszka" (2011). Jest członkiem Królewskiej Akademii Literatury i honorowym obywatelem miasta Liverpool.

powiązania

19_DZWIEKI__Brian PATTEN__Żyrafa która widziała koniec świata

Żyrafa która widziała koniec świata

dzwieki / RECYTACJE Brian Patten

Wiersz z tomu Słoń i kwiat, zarejestrowany podczas spotkania „Mały Port” na festiwalu Port Wrocław 2010, czyta Piotr Sommer.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Ani-mi-sie-sni

Nieprzyzwoite skupienie na sobie

wywiady / O KSIĄŻCE Agnieszka Wolny-Hamkało Artur Burszta

Rozmowa Artura Burszty z Agnieszką Wolny-Hamkało, towarzysząca premierze książki Ani mi się śni, wydanej w Biurze Literackim 19 października 2005 roku.

WIĘCEJ
05_RECENZJE__Jerzy JARNIEWICZ__Wiersze młodsze od bomb

Wiersze młodsze od bomb

recenzje / ESEJE Jerzy Jarniewicz

Szkic Jerzego Jarniewicza towarzyszący wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
06_RECENZJE__Grzegorz JANKOWICZ__Dwadzieścia trzy słowa

Dwadzieścia trzy słowa

recenzje / ESEJE Grzegorz Jankowicz

Szkic Grzegorza Jankowicza towarzyszący wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Carol RUMENS__Radykalna jak rzeczywistość

Radykalna jak rzeczywistość

wywiady / O PISANIU Carol Rumens Robyn Bolam

Rozmowa Robyn Bolam z Carol Rumens, towarzysząca wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
06_RECENZJE__Carol RUMENS__Carol Rumens i jej „poezja postfeminizmu”

Carol Rumens i jej „poezja postfeminizmu”

recenzje / ESEJE Lyn Pykett

Esej Lyn Pykett na temat poezji Carol Rumens, towarzyszący wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
01_WYWIADY__Jerzy JARNIEWICZ__Wrażliwość wiersza

Wrażliwość wiersza

wywiady / O KSIĄŻCE Jerzy Jarniewicz Juliusz Pielichowski

Rozmowa Juliusza Pielichowskiego z Jerzym Jarniewiczem na temat antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Seamus HEANEY__Poezja i sztuka rozpruwania ubrań

Poezja i sztuka rozpruwania ubrań

wywiady / O PISANIU Jerzy Jarniewicz Seamus Heaney

Rozmowa Jerzego Jarniewicza z Seamus Heaney, towarzysząca wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
03_RECENZJE__Tadeusz PIÓRO__Rzeczywista przyjemność

Rzeczywista przyjemność

recenzje / ESEJE Tadeusz Pióro

Recenzja Tadeusza Pióry antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
05_RECENZJE__Jacek GUTOROW__Nieumówione spotkania albo jak czytałem Heaneya po polsku

Nieumówione spotkania albo jak czytałem Heaneya po polsku

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Esej Jacka Gutorowa na temat poezji Seamusa Heaneya, towarzyszący wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
06_RECENZJE__Jerzy JARNIEWICZ__Testowanie Heaneya

Testowanie Heaneya

recenzje / IMPRESJE Jerzy Jarniewicz

Esej Jerzego Jarniewicza na temat poezji Seamusa Heaneya, towarzyszący wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Lavinia GREENLAW__Mińsk, czyli Casablanca

Mińsk, czyli Casablanca

wywiady / O PISANIU Jerzy Jarniewicz Lavinia Greenlaw

Rozmowa Jerzego Jarniewicza z Lavinią Greenlaw, towarzysząca wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Simon ARMITAGE__Język to zjawisko widmowe

Język to zjawisko widmowe

wywiady / O PISANIU Jacek Gutorow Simon Armitage

Rozmowa Jacka Gutorowa z Simonem Armitage’em, towarzysząca wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 15 października 2018 roku.

WIĘCEJ
06_RECENZJE__Jeremy NOEL-TOD__Simon Armitage z profilu

Simon Armitage z profilu

recenzje / ESEJE Jeremy Noel-Tod

Esej Jeremy’ego Noel-Toda na temat poezji Simona Armitage’a, towarzyszący wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 15 października 2018 roku.

WIĘCEJ