recenzje / ESEJE

Gottfried Benn: Ziemia woła

Julia Fiedorczuk

Recenzja Julii Fiedorczuk z książki Nigdy samotniej i inne wiersze Gottfrieda Benna.

Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Nigdy samotniej i inne wiersze to pierwsza tak obszerna (196 stron) i tak przekrojowa prezentacja poezji Gottfrieda Benna w Polsce. Autor, o którym pisze się zwykle, że jest “jednym z najważniejszych niemieckich poetów XX wieku” i “następcą Rilkego”, był jak dotąd znany polskim czytelnikom jedynie fragmentarycznie. Opracowany i opatrzony wstępem przez Zdzisława Jaskułę zbiór wierszy w przekładach Jacka St. Burasa, Andrzeja Kopackiego, Sławy Lisieckiej, Tomasza Ososińskiego i autora wyboru obejmuje lata 1912-1955, czyli cały okres działalności poetyckiej zmarłego w 1956 roku twórcy. Pozwala to prześledzić ewolucję języka poetyckiego Benna, od wczesnych, awangardowych wierszy ekspresjonistycznych (np. szokujący w swoim czasie cykl “Kostnica”), poprzez okres witalistyczny, po wiersze statyczne, okres “emigracji wewnętrznej” i estetyczne wysublimowanie utworów pisanych u schyłku życia.

“‘Zjawisko: Benn’ jest wieloaspektowe” – pisze we wstępie Zdzisław Jaskuła. Wybitny poeta, wielki modernista (o nowoczesność Benna spierali się swego czasu Lucács i Adorno), lekarz (specjalista od chorób skórnych i wenerycznych), programowy nihilista, pesymista i ateista, w latach 30. ubiegłego wieku sympatyzujący z nazizmem, następnie objęty przez nazistów zakazem druku, autor trudny, fascynujący, irytujący – i z pewnością nie do końca poznany.

Już w najwcześniejszych wierszach Benn rozprawia się bezkompromisowo z wszelkimi zastanymi porządkami: tworzy język bezwzględnie precyzyjny ukazując okrutne piękno śmierci i rozkładu: “Przyjrzyj się teraz tej bliźnie na piersi./ Wyczuwasz guzów łagodny różaniec?/ Pomacaj śmiało. Są miękkie, nie bolą.” (“Mężczyzna i kobieta przechodzą przez barak chorych na raka”, tłum. Jacek St. Buras). Benn pokazuje materialność ludzkiego ciała, jego kruchość, podatność na zniszczenie, ale także jego żywotność i siłę, prymitywną, prastarą, biologiczną siłę natury: “O, niechbyśmy byli przodkami z pramroków./ Smużką ciepłego śluzu wśród bagiennych wód./ Niechby się lęgło z naszych niemych soków/ życie i śmierć, poczęcie i płód” (“Pieśni”, tłum. Andrzej Kopacki). Cielesność jest tym, co łączy człowieka z resztą materialnego świata i co odziera go z wyjątkowości: “Ja żyję dniami zwierząt. Jestem godziną wody” (“Groźba”, tłum. Sława Lisiecka). Człowiek przemija i przemija świat: znikają wiosny, sezony, więdną kwiaty. Benn rejestruje ten spektakl w całej jego potężnej i straszliwej rozmaitości, nie pomijając ani tego, co ohydne, jak spluwaczka “niezdolna zupełnie/ wchłonąć wylewy/ tak wielkich ciepłych zielonych rzek” (“Finish”, tłum. Tomasz Ososiński), ani tego, co piękne, jak dalia, w której “tęsknych oczach (…) płonie/ cudownej lata krwi gorący dar” (“Jesień,” tłum. Zdzisław Jaskuła). Krew to jeden z motywów przewodnich tych wierszy: krąży w człowieku i w całym ożywionym świecie, napędza pożądanie, żywi, płonie, gna nas ku śmierci. Ale zdarzają się w tej gonitwie także chwile autentycznej czułości: “wspomnij na tych daremnych, o delikatnych skroniach, twarzach zwróconych ku wnętrzu/ ludzi wiernie pamiętających, którzy mało dawali nadziei, ale pytali też o kwiaty” (“Wspomnij na tych daremnych”, tłum. Zdzisław Jaskuła).

Nigdy samotniej i inne wiersze to jedna z tych książek, które trzeba czytać wielokrotnie, ale nie po to, żeby w niej znaleźć prostą przyjemność i piękno. Liryka Benna drażni, niepokoi, wprawia w zakłopotanie. Jedynym ukojeniem jest piękno.

O AUTORZE

Julia Fiedorczuk

Urodzona w Warszawie. Prozaiczka, poetka, tłumaczka. Na Uniwersytecie Warszawskim prowadzi zajęcia z literatury amerykańskiej, teorii literatury i ekokrytyki. Nagrodzona przez Polskie Towarzystwo Wydawców Książek za najlepszy debiut (2002). Laureatka austriackiej nagrody Huberta Burdy (2005). Członkini ASLE (Association for the Study of Literature and the Environment). Mieszka w Warszawie.

powiązania

Moi Moskale

dzwieki / WYDARZENIA Andrzej Sosnowski Anna Podczaszy Bogusław Kierc Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki Jerzy Jarniewicz Julia Fiedorczuk Krzysztof Siwczyk Natalia Gorbaniewska Natalia Woroszylska Tadeusz Pióro Wiktor Woroszylski

Zapis całego spotkania autorskiego wokół antologii Moi Moskale podczas Portu Wrocław 2006.

WIĘCEJ

Poetki z Wysp

dzwieki / WYDARZENIA Carol Rumens Jerzy Jarniewicz Julia Fiedorczuk Lavinia Greenlaw Marta Podgórnik

Zapis całego spotkania autorskiego Lavinii Greenlaw, Carol Rumens, Julii Fiedorczuk, Marty Podgórnik oraz Jerzego Jarniewicza podczas Portu Legnica 2004.

WIĘCEJ

Damski boks

dzwieki / WYDARZENIA Agnieszka Wolny-Hamkało Bohdan Zadura Julia Fiedorczuk Klara Nowakowska Marta Podgórnik

Zapis całego spotkania autorskiego Julii Fiedorczuk, Klary Nowakowskiej, Marty Podgórnik, Agnieszki Wolny-Hamkało oraz Bohdana Zadury podczas Portu Legnica 2004.

WIĘCEJ

Listopad nad Narwią i danc

dzwieki / WYDARZENIA Anna Podczaszy Julia Fiedorczuk

Zapis całego spotkania autorskiego Julii Fiedorczuk i Anny Podczaszy podczas Portu Legnica 2000.

WIĘCEJ

Tajemnicze zaułki Williamsa

wywiady / O KSIĄŻCE Julia Fiedorczuk Julia Hartwig

Rozmowa Julii Fiedorczuk z Julią Hartwig, towarzysząca ukazaniu się książki Spóźniony śpiewak Williama Carlosa Williamsa w przekładzie Julii Hartwig, wydanej w Biurze Literackim w 5 stycznia 2009 roku, a w wersji elektronicznej 10 kwietnia 2019 roku.

WIĘCEJ

Ułamek świetności

recenzje / IMPRESJE Julia Fiedorczuk

Recenzja Julii Fiedorczuk książki Spóźniony śpiewak Williama Carlosa Williamsa w przekładzie Julii Hartwig, wydanej w Biurze Literackim w 5 stycznia 2009 roku, a w wersji elektronicznej 10 kwietnia 2019 roku.

WIĘCEJ

Powiedzieć to inaczej niż tak i niż nie…

recenzje / ESEJE Julia Fiedorczuk

Szkic Julii Fiedorczuk poświęcony twórczości Andrzeja Sosnowskiego.

WIĘCEJ

Będą kwiaty

dzwieki / RECYTACJE Julia Fiedorczuk

Wiersz z tomu Poeci na nowy wiek, zarejestrowany podczas spotkania “Poeci na nowy wiek” na festiwalu Port Wrocław 2010.

WIĘCEJ

Survival

dzwieki / RECYTACJE Julia Fiedorczuk

Wiersz z tomu Planeta rzeczy zagubionych (2006). Fragment spotkania “Kochankowie na otwartym morzu” z festiwalu Port Wrocław 2007.

WIĘCEJ

Wieczorem

dzwieki / RECYTACJE Julia Fiedorczuk

Wiersz z tomu Planeta rzeczy zagubionych (2006). Fragment spotkania “Kochankowie na otwartym morzu” z festiwalu Port Wrocław 2007.

WIĘCEJ

Julia Fiedorczuk o książkach Laury Riding

recenzje / KOMENTARZE Julia Fiedorczuk

Autorski komentarz Julii Fiedorczuk do książek Obroty cudów i Korona dla Hansa Andersena Laury (Riding) Jackson, wydanych nakładem Biura Literackiego 11 stycznia 2012 roku.

WIĘCEJ

Przychody i rozchody sensu

recenzje / IMPRESJE Julia Fiedorczuk

Recenzja Julii Fiedorczuk z książki Doba hotelowa Bartłomieja Majzla.

WIĘCEJ

Być więc i nie być

recenzje / IMPRESJE Julia Fiedorczuk

Esej Julii Fiedorczuk towarzyszący premierze książki Pozytywki i marienbadki (1987-2007) Andrzeja Sosnowskiego.

WIĘCEJ

Ciężko utrzymać poziom, ale jeszcze trudniej wiarygodność poetycką

debaty / WYDARZENIA I INICJATYWY Grzegorz Jankowicz Julia Fiedorczuk Marcin Sierszyński Marta Kucharska Mateusz Kotwica Paweł Kaczmarski

Głosy Julii Fiedorczuk, Grzegorza Jankowicza, Pawła Kaczmarskiego, Mateusza Kotwicy, Marty Kucharskiej i Marcina Sierszyńskiego w debacie “Dożynki 2008”.

WIĘCEJ

Blanchot: śmierć jako forma życia

recenzje / IMPRESJE Julia Fiedorczuk

Recenzja Julii Fiedorczuk z książki Tomasz Mroczny. Szaleństwo dnia Maurice’a Blanchota.

WIĘCEJ

Ronald Firbank: Literatura jako model życia

recenzje / ESEJE Julia Fiedorczuk

Recenzja Julii Fiedorczuk z książki Studium temperamentu Ronalda Firbanka.

WIĘCEJ

Dziwadełko, Wiersz

recenzje / Julia Fiedorczuk

Autokomentarz Julii Fiedorczuk do książki Tlen.

WIĘCEJ

Przygoda ze słowami

recenzje / KOMENTARZE Julia Fiedorczuk

Komentarz Julii Fiedorczuk do książki Listopad nad Narwią, która ukazała się nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ

O Brzytwie okamgnienia

recenzje / NOTKI I OPINIE Darek Pado Jakub Winiarski Julia Fiedorczuk Karol Maliszewski Kuba Mikurda

Komentarze Kuby Mikurdy, Karola Maliszewskiego, Julii Fiedorczuk, Jakuba Winarskiego i Darka Pado.

WIĘCEJ

Zdarzenie: tęcza na farfoclisku (fragmenty)

recenzje / IMPRESJE Julia Fiedorczuk

Recenzja Julii Fiedorczuk z książki Gdzie koniec tęczy nie dotyka ziemi Andrzeja Sosnowskiego..

WIĘCEJ

Lekarz [przekład czyta Sława Lisiecka]

dzwieki / RECYTACJE Gottfried Benn

Wiersz z książki Nigdy samotnej i inne wiersze (1912-1955), zarejestrowany podczas spotkania “Gottfried Benn i Bertolt Brecht” na festiwalu Port Wrocław 2012, czyta Sława Lisiecka.

WIĘCEJ

Dynamika

dzwieki / RECYTACJE Gottfried Benn

Wiersz z książki Nigdy samotnej i inne wiersze (1912-1955), zarejestrowany podczas spotkania “Gottfried Benn i Bertolt Brecht” na festiwalu Port Wrocław 2012. Przekład czyta Andrzej Kopacki.

WIĘCEJ

Benn na pięć głosów

recenzje / IMPRESJE Inez Okulska

Esej Inez Okulskiej towarzyszący premierze książki Nigdy samotniej i inne wiersze (1912-1955) Gottfrieda Benna.

WIĘCEJ

Wracając do Gottfrieda Benna

recenzje / ESEJE Anna Folta

Recenzja Anny Folty z książki Nigdy samotniej i inne wiersze (1912-1955) Gottfrieda Benna.

WIĘCEJ

Samotność

recenzje / ESEJE Leszek Szaruga

Recenzja Leszka Szarugi z książki Nigdy samotniej i inne wiersze (1912-1955) Gottfrieda Benna.

WIĘCEJ

Gottfried Benn: gen śmierci i gen rozkoszy

recenzje / IMPRESJE Paweł Paszek

Recenzja Pawła Paszka z książki Nigdy samotniej i inne wiersze (1912-1955) Gottfrieda Benna.

WIĘCEJ

Benna wiersz absolutny

recenzje / ESEJE Łukasz Kaczyński

Recenzja Łukasza Kaczyńskiego z książki Nigdy samotniej i inne wiersze (1912-1955) Gottfrieda Benna.

WIĘCEJ

Samotność i wspólnota. Na marginesie Nigdy samotniej… Gottfrieda Benna

recenzje / ESEJE Marcin Jurzysta

Recenzja Marcina Jurzysty z książki Nigdy samotniej i inne wiersze Gottfrieda Benna.

WIĘCEJ

Julia Fiedorczuk prozatorsko i w pełnym metrażu

recenzje / ESEJE Michał Mazur

Recenzja Michała Mazura z książki Biała Ofelia Julii Fiedorczuk.

WIĘCEJ

tuż-tuż, czyli coraz bliżej i coraz dalej

recenzje / ESEJE Marcin Jurzysta

Recenzja Marcina Jurzysty z książki tuż-tuż Julii Fiedorczuk.

WIĘCEJ

Ofelia V.2.2

recenzje / ESEJE Monika Glosowitz

Recenzja Moniki Glosowitz z książki Białą Ofelia Julii Feidorczuk, która ukazała się 1 grudnia 2011 roku na łamach portalu artPapier.

WIĘCEJ

Jesteś, ale cię nie ma

recenzje / ESEJE Marta Cuber

Recenzja Marty Cuber z książki Poranek Marii i inne opowiadania Julii Fiedorczuk.

WIĘCEJ

Maria i Julia (Poranek Marii)

recenzje / ESEJE Anna Wajner

Recenzja Anny Wajner z książki Poranek Marii i inne opowiadania Julii Fiedorczuk.

WIĘCEJ

Szpilki zdań

recenzje / ESEJE Justyna Sobolewska

Recenzja Justyny Sobolewskiej z książki Poranek Marii i inne opowiadania Julii Fiedorczuk.

WIĘCEJ

Drwina z listopada. Impresje na marginesie

recenzje / ESEJE Radosław Kobierski

Recenzja Radosława Kobierskiego z książki Listopad nad Narwią Julii Fiedorczuk.

WIĘCEJ

Przyszłam tu, żeby oddychać. O Tlenie Julii Fiedorczuk i innych cząstkach

recenzje / ESEJE

Recenzja Grzegorza Czemiela z książki Tlen Julii Fiedorczuk.

WIĘCEJ

Ludzki sposób na przetrwanie

recenzje / ESEJE Grzegorz Tomicki

Recenzja Grzegorza Tomickiego z książki Listopad nad Narwią Julii Fiedorczuk. .

WIĘCEJ