recenzje / KOMENTARZE

Historia jednego (lub więcej) wiersza, z trzema dygresjami i kodą

Kacper Bartczak

Autorski komentarz Kacpra Bartczaka w ramach cyklu „Historia jednego wiersza”, towarzyszący premierze książki Widoki wymazy, wydanej w Biurze Literackim 19 kwietnia 2021 roku.

Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Wiozłem ojca na turnus wypoczynkowo-rehabilitacyjny do jakiejś nadmorskiej dziury, gdzieś koło Mielna. Od południa otarliśmy się o Bory Tucholskie – Tuchola, Chojnice, Człuchów – opuściliśmy dawne tereny państwa krzyżackiego i dalej były już pustki Zachodniopomorskiego. Lasy i szare miasteczka, niewyraźne, pochowane, o nazwach jak z Tolkiena – Biały Bór, Bobolice. Później długie przeloty w pustce, lasem lub polem. Polska jest krajem polnym, krajem polowym, szpitalem.

Gdzieś tam było Mielno, do którego jeździłem z matką. Nie byłem w tych stronach około 40 lat. Nasze sytuacje, układanki ciał, przedmiotów, fizyki przestrzeni, psychiki emocji – czy to nie są układy energetyczne? Puszki energetyczne, randomowe zagęszczenia. Co się później dzieje z tą energią? Przechodzi w nas?

Wiozłem ojca. Mało mówiliśmy. Kiedy wszedłem do budynku, gdzie znajdował się jego pokój, owionął mnie odurzający odór czystości. Specyficzny zapach jakiegoś konkretnego detergentu, niezwykle silny, mdlący. Był gdzieś na granicy czystości i brudu. Miał w sobie coś z tekstury szarego i szorstkiego papieru toaletowego, takiego z PRL, z dworcowych kibli. Dom starczy.

Wieczorem, po ciemku, kiedy poszedłem na plażę, odór nie odpuszczał. Miałem go w ubraniu, szedł do mnie od wody i od piasku. Było ciemno, dość duszno. Raczej bezwietrznie, słaba wieczorna bryza, morze lekko spienione. Fale przeświecały fluorescencyjnie pod dusznymi zwałami chmur. Wiało od nich papierem toaletowym. Nad drzewami, na zachodzie, majaczyła kula światła, coś elektrycznego. Horyzont watowany, zawalony, za mną głuche puste lasy, które przejechaliśmy, wyprane pola, namokłe mchy. W dali zobaczyłem światełka – promenada plażowa w centrum miasteczka. Pusta teraz.

Na plaży duszno, światełka nie pomagały. Jakiś facet robił zdjęcia, na coś czekał, nie wiedział, gdzie jest wyjście z plaży. Nie, nie wiem, czy ta kula elektrycznego światła za drzewami to jakaś latarnia morska, nie jestem stąd. Było duszno, jednocześnie trochę chłodno. Przypomniało mi się łóżko ojca, schludnie zaścielone, czyste, ale ten odór. I dziwnie podwinięte prześcieradło. Patrzyłem na fale. Czyje było to morze? Do kogo należało? Skąd ta energia? Ktoś coś mówi? Walt Whitman, który przychodzi się kochać z morzem? Słuchałem świata. Walt mi świadkiem.

Pierwsza dygresja teoretyczna:

 „Interpretować – znaczy starać się widzieć w rzeczach to, co odróżnia je od innych rzeczy. To z kolei oznacza, że widzimy je w sposób nieomylnie własny… Znajdując piękno, stwarzamy siebie”. Tyle Alexander Nehamas ze wspaniałej książki Only a Promise of Happiness. Za tym dociekaniem sposobów widzenia piękna stoi tradycja wywiedziona od Platona, przechodząca przez Schopenhauera, odmieniona u Nietzschego. W porządku – między podmiotem a przedmiotem coś się zawiązuje. Ale pytam się dzisiaj: co z ośrodkiem, w którym biegną te impulsy?

W czasie jazdy mało mówiliśmy. Udało mi się znaleźć w radiu stacje z muzyką z lat 60. i 70. Jego klimaty: Hendrix, Santana, The Animals. Rozpoznawał kawałki, ale nie mógł sobie przypomnieć nazwisk. Widać było jednak, że jest w dobrym humorze. Coś tam sobie mruczał i nucił, jak dawniej.

Dygresja wyznaniowa:

Wyznanie – decydująca stawka w terapeutycznym działaniu.
Ten, kto wyznaje, ryzykuje, że może ponieść jakieś konsekwencje swojego oświadczenia. (…)
Wyznanie przestało być aktem prawdy, to raczej narcystyczny spektakl.
Powiedzieć coś niedobrego o swojej matce to zawsze wyznanie, to zawsze nas, córki, wiele kosztuje.
Moja matka nie żyje. To jest wyznanie.
(Mira Marcinów, Bezmatek)

Dochodzić braków w języku ojca – to zawsze mnie, syna, wiele kosztuje. Wziąłem się z rozmów z ojcem, który sam nic nie wiedział i dlatego rozmawiał. Dziś mój ojciec nie może już rozmawiać: ani ze mną, ani ze światem, ani ze sobą. Ale to nie jest wyznanie, tylko nasza kondycja – tekstualna, afektywna oraz, jak to się kiedyś mówiło, „duchowa”. Defekty mózgu powinny być zakazane. Ohydny żart natury. Zwierzęta też mają udary? Domagam się programu totalnych transplantacji, jakiejś fantastycznej protetyki. Jakim prawem dochodzi do mechanicznego starcia osobowości? Filmy z ludźmi starającymi się odszukać dawne „ja” po udarze powinni pokazywać na wykładach z teologii.

Druga dygresja teoretyczna:

 W książce Materia i autokreacja piszę trochę o tym, co dzieje się między różnymi poziomami tekstualnej autokreacji. Przytaczam tu następujący fragment:

Co przydarzyło się Gombrowiczowi w Goi? I kto to jest Gombrowicz?… Pisanie jest przełączaniem się na różne tryby rozmowy z różnymi częściami oraz przypadłościami naszego ‘ja’, podejmowaniem, ale przez to również wytyczaniem różnych duktów komunikacyjnych z tym tworem, który nieco zbyt skrótowo i w sposób zbyt uproszczony oznaczany jest przez zaimek pierwszoosobowy.

Ale dzisiaj pytam siebie – co z ośrodkiem, w którym stwarza się te dukty komunikacyjne?

Po powrocie do domu przyszła długa jesień 2020/21. Tamta widmowa podróż, tak marna, niemal przeźroczysta, w dziwnym, ścierającym wszystko ośrodku patrzenia, okazała się najbardziej realnym przeżyciem w skali miesięcy.

 Koda:

To był zwyczajny młotek stolarski. Przemawiał prosto, łubudu, łup, świetnie go rozumiałem. Jego drgania wypełniły mrok falami w błękicie, nieraz zieleni, i czułem go jak żaden inny młotek w życiu. Nie liczyły się jego użytki, tylko kształt, ostatecznie był jedynie narzędziem.
(Peter Gizzi, „Gnoza Pinokia”)

O AUTORZE

Kacper Bartczak

ur. w 1972 roku. Poeta, krytyk, tłumacz poezji, amerykanista. Wydał kilka tomów poetyckich, m.in. Wiersze organiczne (2015), za które był nominowany do Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej Silesius oraz Nagrody Literackiej Nike, Pokarm suweren (2017), a także zbiór Naworadiowa (2019). Autor monografii o Johnie Ashberym (2006) oraz zbioru esejów o poezji i teorii Świat nie scalony (2009), za który otrzymał Nagrodę „Literatury na Świecie”. Tłumaczył wiersze Johna Ashbery’ego, Rae Armantrout, Charlesa Bernsteina i Petera Gizziego. Stypendysta Fundacji Fulbrighta (dwukrotny) i Fundacji im. T. Kościuszki. Wykłada literaturę amerykańską na Uniwersytecie Łódzkim. Mieszka w Łodzi.

powiązania

Z niedanych jestem

wywiady / O KSIĄŻCE Kacper Bartczak Krzysztof Siwczyk

Rozmowa Krzysztofa Siwczyka z Kacprem Bartczakiem, towarzysząca premierze książki Widoki wymazy, wydanej w Biurze Literackim 19 kwietnia 2021 roku.

WIĘCEJ

Świat w ogniu

nagrania / Stacja Literatura Charles Bernstein Jerzy Jarniewicz Joanna Roszak Kacper Bartczak

Spotkanie wokół książki Świat w ogniu Charlesa Bernsteina z udziałem Charlesa Bernsteina, Kacpra Bartczaka, Jerzego Jarniewicza i Joanny Roszak w ramach festiwalu Stacja Literatura 25.

WIĘCEJ

Widoki wymazy

utwory / zapowiedzi książek Kacper Bartczak

Fragment zapowiadający książkę Kacpra BartczakaWidoki wymazy, która ukaże się w Biurze Literackim 19 kwietnia 2021 roku.

WIĘCEJ

„Ulotne momenty performatywnego zatracenia”, czyli formy życia politycznego

wywiady / O KSIĄŻCE Charles Bernstein Kacper Bartczak

Rozmowa Kacpra Bartczaka z Charlesem Bernsteinem, towarzysząca wydaniu książki Charlesa Bernsteina Świat w ogniu: wiersze i przemowy, w tłumaczeniu Kacpra Bartczaka, która ukazała się w Biurze Literackim 7 września 2020 roku.

WIĘCEJ

Żywiczne wtrącenia, czyli „badania zakrzywione” Charlesa Bernsteina

recenzje / ESEJE Kacper Bartczak

Szkic Kacpra Bartczaka, towarzyszący wydaniu książki Charlesa Bernsteina Świat w ogniu: wiersze i przemowy, w tłumaczeniu Kacpra Bartczaka, która ukazała się w Biurze Literackim 7 września 2020 roku.

WIĘCEJ

Świat w ogniu: wiersze i przemowy (2)

utwory / zapowiedzi książek Charles Bernstein Kacper Bartczak

Fragment zapowiadający książkę Charlesa Bernsteina Świat w ogniu: wiersze i przemowy, w tłumaczeniu Kacpra Bartczaka, która ukaże się w Biurze Literackim 7 września 2020 roku.

WIĘCEJ

Świat w ogniu: wiersze i przemowy

utwory / zapowiedzi książek Charles Bernstein Kacper Bartczak

Fragment zapowiadający książkę Charlesa Bernsteina Świat w ogniu: wiersze i przemowy, w tłumaczeniu Kacpra Bartczaka, która ukaże się w Biurze Literackim 7 września 2020 roku.

WIĘCEJ

Listy z wewnątrz

nagrania / Stacja Literatura Fadi Dżomar Kacper Bartczak Natalia Malek Rami al-Aszek

Spotkanie z udziałem Ramiego Al-Aszeka, Fadiego Dżomara, Kacpra Bartczaka i Natalii Malek w ramach festiwalu Stacja Literatura 24.

WIĘCEJ

Ciemna materia

nagrania / Stacja Literatura Kacper Bartczak Rae Armantrout

Spotkanie wokół książki Ciemna materia z udziałem Rae Armantrout, Kacpra Bartczaka i Bartosza Krajki w ramach festiwalu Stacja Literatura 23.

WIĘCEJ

Substancja nie esencja

wywiady / O KSIĄŻCE Kacper Bartczak Zuzanna Sala

Rozmowa Zuzanny Sali z Kacprem Bartczakiem towarzysząca wydaniu książki Naworadiowa Kacpra Bartczaka, wydanej w Biurze Literackim 26 sierpnia 2019 roku.

WIĘCEJ

Historia jednego wiersza

recenzje / KOMENTARZE Kacper Bartczak

Autorski komentarz Kacpra Bartczaka, towarzyszący wydaniu książki Naworadiowa, która ukazała się w Biurze Literackim 26 sierpnia 2019 roku.

WIĘCEJ

Poza granicą czasu i przestrzeni

wywiady / O KSIĄŻCE Kacper Bartczak Rae Armantrout

Rozmowa z Rae Armantrout, towarzysząca premierze książki Ciemna materia Rae Armantrout w tłumaczeniu Kacpra Bartczaka, wydanej w Biurze Literackim 3 września 2018 roku.

WIĘCEJ

Ciemna materia i błona wiersza

recenzje / ESEJE Kacper Bartczak

Esej Kacpra Bartczaka dotyczący książki Ciemna materia Rae Armantrout, wydanej w Biurze Literackim 3 września 2018 roku.

WIĘCEJ

Intymność w wierszu

nagrania / Stacja Literatura Asja Bakić Charlotte Van den Broeck Kacper Bartczak Llŷr Gwyn Lewis

Spotkanie autorskie w ramach festiwalu Stacja Literatura 22, w którym udział wzięli Asja Bakić, Charlotte Van den Broeck, Llŷr Gwyn Lewis i Kacper Bartczak.

WIĘCEJ

Symulacja świata

nagrania / Stacja Literatura Kacper Bartczak Maciej Jakubowiak Martyna Buliżańska Roman Honet Szymon Słomczyński

Spotkanie autorskie w ramach festiwalu Stacja Literatura 22, w którym udział wzięli Kacper Bartczak, Martyna Buliżańska, Roman Honet, Szymon Słomczyński i Maciej Jakubowiak.

WIĘCEJ

Tribute to John Ashbery

nagrania / Stacja Literatura Asja Bakić Bagio Guerra Bogusław Kierc Dawid Mateusz Joanna Mueller John Ashbery Kacper Bartczak Llŷr Gwyn Lewis Lynn Suh Marcin Sendecki Radosław Jurczak Roman Honet Ryan van Winkle Szymon Słomczyński Tomasz Bąk

Spotkanie autorskie “Tribute to John Ashbery” w ramach festiwalu Stacja Literatura 22.

WIĘCEJ

Nowe głosy z Europy: Llŷr Gwyn LEWIS

wywiady / O PISANIU Kacper Bartczak Llŷr Gwyn Lewis

Rozmowa Kacpra Bartczaka z Llŷr Gwyn Lewis. Prezentacja w ramach cyklu „Nowe głosy z Europy”.

WIĘCEJ

Nowe głosy z Europy: Charlotte VAN DEN BROECK

wywiady / O PISANIU Charlotte Van den Broeck Kacper Bartczak

Rozmowa Kacpra Bartczaka z Charlotte Van den Broeck. Prezentacja w ramach cyklu „Nowe głosy z Europy”.

WIĘCEJ

Nowe głosy z Europy: Asja BAKIĆ

wywiady / O PISANIU Asja Bakić Kacper Bartczak

Rozmowa Kacpra Bartczaka z Asją Bakić. Prezentacja w ramach cyklu Nowe głosy z Europy.

WIĘCEJ

Echo-sfera wiersza

wywiady / O KSIĄŻCE Kacper Bartczak Paweł Kaczmarski

Rozmowa Pawła Kaczmarskiego z Kacprem Bartczakiem, towarzysząca premierze książki Pokarm suweren, wydanej w Biurze Literackim 12 czerwca 2017 roku.

WIĘCEJ

Historia jednego wiersza, czyli pamięć wielu rzeczy

recenzje / KOMENTARZE Kacper Bartczak

Autorski komentarz Kacpra Bartczaka do książki Pokarm suweren, wydanej w Biurze Literackim 12 czerwca 2017 roku.

WIĘCEJ

Nieistniejąca pocztówka

dzwieki / RECYTACJE Kacper Bartczak

Wiersz zarejestrowany podczas spotkania “Odsiecz” z festiwalu Port Wrocław 2006.

WIĘCEJ

Nowe głosy z Europy 2016: Poezja

nagrania / Stacja Literatura Anja Golob Árpád Kollár Juana Adcock Kacper Bartczak

Zapis ze spotkania autorskiego „Nowe głosy z Europy 2016: Poezja i Proza”, w którym udział wzięli Kacper Bartczak, Anja Golob, Juana Adcock oraz Árpád Kollár. Spotkanie odbyło się w ramach festiwalu literackiego Stacja Literatura 21.

WIĘCEJ

Dom wad

recenzje / ESEJE Kacper Bartczak

Komentarz Kacpra Bartczaka do zestawu wierszy Julii Miki „Wiersze czyszczące”. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających almanach Połów. Poetyckie debiuty 2016, który ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ

Wiersz na święta: Konsubstancje

utwory / zapowiedzi książek Kacper Bartczak

Wiersz pochodzi z książki Pokarm suweren Kacpra Bartczaka, która ukaże się w przyszłym roku w Biurze Literackim.

WIĘCEJ

Przekład wewnętrzny – uwaga wstępna do wierszy Kuby Pszoniaka

recenzje / ESEJE Kacper Bartczak

Komentarz Kacpra Bartczaka do zestawu wierszy Kuby Pszoniaka „Chyba na pewno”. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających almanach Połów. Poetyckie debiuty 2016, który ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ

Bartek Zdunek i jego melodyjne geodezje

recenzje / ESEJE Kacper Bartczak

Komentarz Kacpra Bartczaka do zestawu wierszy Bartka Zdunka „Sól z ziemi”. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających almanach Połów. Poetyckie debiuty 2016, który ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ

Sprawa szerszego programu

wywiady / O KSIĄŻCE Anna Kałuża Kacper Bartczak

Z Anną Kałużą o książce Bumerang rozmawia Kacper Bartczak.

WIĘCEJ

Poezja nie jest już liryką

wywiady / O KSIĄŻCE Jakub Skurtys Kacper Bartczak Paweł Kaczmarski

Z Kacprem Bartczakiem o książce Świat nie scalony. Estetyka, poetyka, pragmatyzm rozmawiają Paweł Kaczmarski i Jakub Skurtys.

WIĘCEJ

Wymknąć się każdemu bogu

recenzje / IMPRESJE Kacper Bartczak

Recenzja Kacpra Bartczaka z książki Dowód z tożsamości Jerzego Jarniewicza.

WIĘCEJ

Prędkości obrazów i znaków. O Widokach wymazach Kacpra Bartczaka

recenzje / ESEJE Anna Kałuża

Recenzja Anny Kałuży towarzysząca premierze książki Widoki wymazy Kacpra Bartczaka, wydanej w Biurze Literackim 19 kwietnia 2021 roku.

WIĘCEJ

Z niedanych jestem

wywiady / O KSIĄŻCE Kacper Bartczak Krzysztof Siwczyk

Rozmowa Krzysztofa Siwczyka z Kacprem Bartczakiem, towarzysząca premierze książki Widoki wymazy, wydanej w Biurze Literackim 19 kwietnia 2021 roku.

WIĘCEJ

Widoki wymazy

utwory / zapowiedzi książek Kacper Bartczak

Fragment zapowiadający książkę Kacpra BartczakaWidoki wymazy, która ukaże się w Biurze Literackim 19 kwietnia 2021 roku.

WIĘCEJ

Prędkości obrazów i znaków. O Widokach wymazach Kacpra Bartczaka

recenzje / ESEJE Anna Kałuża

Recenzja Anny Kałuży towarzysząca premierze książki Widoki wymazy Kacpra Bartczaka, wydanej w Biurze Literackim 19 kwietnia 2021 roku.

WIĘCEJ

Przeciw scaleniu. Krytyczne tropy

recenzje / ESEJE Paweł Kaczmarski

Recenzja Pawła Kaczmarskiego z książki Świat nie scalony Kacpra Bartczaka.

WIĘCEJ

"I to jest jakieś otwarcie na przyszłość" – Kacpra Bartczaka wstęp do poetyki pragmatystycznej

recenzje / ESEJE Jakub Skurtys

Recenzja Jakuba Skurtysa z książki Świat nie scalony Kacpra Bartczaka.

WIĘCEJ