wywiady / O PISANIU

Nowe głosy z Europy: Charlotte VAN DEN BROECK

Charlotte Van den Broeck

Kacper Bartczak

Rozmowa Kacpra Bartczaka z Charlotte Van den Broeck. Prezentacja w ramach cyklu „Nowe głosy z Europy”.

Kacper Bartczak: Pozwól, że rozpocznę ogólnym komentarzem dotyczącym estetyki Twoich utworów. Znajduję tu jakiś rodzaj współczesnego realizmu psychologicznego. Pracujesz miękką, a jednocześnie skoncentrowaną linią, co wprowadza nastrój niemalże medytacyjny. Przychodzą mi na myśl dzieła mistrzów holenderskiego realizmu. Nie jestem pewien tego nawiązania, chociaż z pewnością w twoich wierszach wyczuwam mieszankę spokoju i koncentracji uwagi.

 Charlotte van den Broeck: Wiersze w tomie Chameleon zbudowane są wokół cytatu z Friedricha Shillera: „Nach nichts ringt die weibliche Gefallsucht so sehr als nach dem Schein des Naiven; Beweis genug, wenn man auch sonst keinen hätte, daß die größte Macht des Geschlechts auf dieser Eigenschaft beruht.“ („Wdzięki kobiece z niczym nie wiążą się tak silnie jak z powierzchownością tego, co naiwne. Jest oczywiste, że w tej właśnie cesze należy upatrywać największej siły tej płci“). Fragment ten wprawił mnie we wściekłość; a jednocześnie dostrzegłam w nim pewną ironiczną prawdę. Postanowiłam więc pracować z tym pojęciem naiwności, ale traktując je przekornie, jako specyficzny sposób mówienia o (kobiecej, seksualnej) tożsamości. W niektórych przypadkach robi się z tego jakaś strategia, w innych natomiast jest to przeszkodą.

Jeśli chodzi o nawiązania malarskie, to inspirowali mnie nie tyle holenderscy realiści, co twórczość Henri Rousseau. Wiele jego obrazów ukazuje środowiska zamieszkane przez zwierzęta. Albo są to proste pejzaże, na przykład z jeziorami bądź stawami (woda kojarzy mi się z kobiecością). Wypełniający obrazy ton marzenia sennego oddaję medytacyjną, muzyczną linią wiersza, a gładka nośność wody szuka swojego odbicia w rytmie.

To wewnętrzne skupienie, o którym wspominasz, to mój sposób na szukanie intymności, może nawet intymności symbiotycznej z Innym, z Innością. Te wiersze poszukują obszarów zmysłowości, ich tematem jest cielesność i jej przeobrażenia, z zatem wektor uwagi skierowany jest do wewnątrz, ale czasem też na zewnątrz, szczególnie kiedy liryczne ja spogląda na rzeczy przez pryzmat naiwnie pojętej naukowości, tworząc dystans między ciałem a doświadczeniem.

Pozwól, że przejdę do kwestii tworzywa twoich wierszy. Przynajmniej niektóre z nich wydają się poruszać między różnymi dyscyplinami twórczymi, polami, na przykład malarstwem, rzeźbą, obrazami medialnymi, samoświadomością poezji. Ale ten ruch nie jest przypadkowy, jest raczej częścią tego skupienia, o którym wspominałem wcześniej. Ciekawi mnie efekt, jaki osiągasz dzięki tym zabiegom. Z mojego punku widzenia ta wielość pól i tworzyw pozwala ci, paradoksalnie, wrócić do sfery intymnej, przestrzeni pamięci, przyjrzeć się intymności. A może prywatności?

Trudno mi mówić o „efektach” osiąganych przez moje wiersze. Częściowo jest to przecież kwestia związana z czytelnikiem, z dynamiczną konwersacją, która nawiązuje się między czytelnikiem a tekstem. Nie jestem więc pewna, czy byłabym w stanie jakoś tę kwestię skomentować. Ale rzeczywiście pamięć odgrywa dość ważną rolę w wierszach. W moim przypadku jest ona powiązana z cielesnością. Prywatność, o której wspominasz, związana jest też z pewną koncepcją symbiotyczności rozwijaną w Kameleonie. Jednakże ani pamięć, ani prywatność, prywatna tożsamość, nie są tu używane w formule autobiograficznej. Uważam, że istnieje ważna różnica między tym, co prywatne a tym, co osobiste. Nazwałabym te wiersze osobistymi, ale wahałabym się przed uznaniem ich za prywatne. Nie są one o mnie, nie dotyczą mojej osoby, mój dziadek nigdy nie odwiedził Rumunii (na przykład Bukaresztu), ale zdarza mi się na przykład cytować holenderskiego trenera piłkarskiego, który wypowiada się o przygodach z prostytutkami w Rumunii. Chodzi tu raczej o przedstawienie, o to, jak cielesność jest wystawiana, jak staje się przedstawieniem w obrębie spojrzenia innych.

Innym zjawiskiem, które napotykam w twoich wierszach, jest poszukiwanie przejść między dwoma polami dostępu do doświadczenia: językiem i cielesnością. I tu znów wydaje mi się, że sposoby, jakie znajdujesz na to, by testować granice między tymi obszarami, sprawiają, że zakreślasz jakiś rodzaj przestrzeni wsobnej, intymnej.

Poezja, język zintensyfikowany, to próba powiedzenia czegoś, co jest bliższe doświadczeniu, uczuciu, myśli niż sam akt nadania im nazwy. Oznacza to również, że język jest w stanie zdekonstruować doświadczenie, zmodyfikować je, zachować, a także przejąć nad nim kontrolę czy nawet uczynić je perwersyjnym. W Kameleonie cielesność oscyluje między tym, jak doświadcza jej „ja” liryczne oraz tym, jak widzi je inny (bądź inni). Język, jego płynność i ekspresyjność, działający w nim aspekt performatywny, staje się narzędziem oddającym nieuchwytność tego tematu.
Poezja może też w jakimś sensie sama stać się ciałem, ośrodkiem, w obrębie którego powstaje rezonans doświadczenia osobniczego, ośrodkiem, w którym powstaje doświadczenie.

Czy uważasz, że dałoby się określić twoją poetykę jako poetykę intymności, która nie przechodzi w wyznaniowość?

Nie, nie sądzę, żeby moja poezja ustawiała się w jakiekolwiek relacji do pojęcia wyznaniowości. W Kameleonie chodzi raczej o poszukiwanie kontaktu i tożsamości w odniesieniu do ciała i do innego. W moim drugim zbiorze zatytułowanym Nachtroer tematem jest poczucie utraty przynależności do miejsca i włącza się tu ten sam rodzaj poszukiwania, choć teraz w odniesieniu do bodźców pochodzących ze świata zewnętrznego. Zachodzi więc pytanie o możliwość poczucia przynależności w kontekstach zerwanych i przetasowanych.

I może na koniec: jakie są twoje wiodące inspiracje?

Postmodernizm i Romantyzm.

Dziękuję za rozmowę.

O AUTORACH

Charlotte Van den Broeck

Belgijska poetka i performerka urodzona w 1991 roku. Debiutowała w 2015 roku tomem Kameleon (Chameleon), za który dostała nagrodę im. Hermana de Conincka za najlepszą debiutancką książkę roku. W 2017 roku ukazał się jej drugi tom Nachtroer (dosł. Nocny ster). Jej teksty pojawiały się w wielu pismach literackich, również w przekładach na języki obce (niemiecki, angielski, arabski). Wspólnie z holenderskim autorem Arnonem Grunbergiem prowadzi rubrykę literacką w tygodniku "De Standaard".

Kacper Bartczak

ur. w 1972 roku. Poeta, krytyk, tłumacz poezji, amerykanista. Wydał kilka tomów poetyckich, m.in. Wiersze organiczne (2015), za które był nominowany do Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej Silesius oraz Nagrody Literackiej Nike, Pokarm suweren (2017), a także zbiór Naworadiowa (2019). Autor monografii o Johnie Ashberym (2006) oraz zbioru esejów o poezji i teorii Świat nie scalony (2009), za który otrzymał Nagrodę „Literatury na Świecie”. Tłumaczył wiersze Johna Ashbery’ego, Rae Armantrout, Charlesa Bernsteina i Petera Gizziego. Stypendysta Fundacji Fulbrighta (dwukrotny) i Fundacji im. T. Kościuszki. Wykłada literaturę amerykańską na Uniwersytecie Łódzkim. Mieszka w Łodzi.

powiązania

Historia jednego (lub więcej) wiersza, z trzema dygresjami i kodą

recenzje / KOMENTARZE Kacper Bartczak

Autorski komentarz Kacpra Bartczaka w ramach cyklu „Historia jednego wiersza”, towarzyszący premierze książki Widoki wymazy, wydanej w Biurze Literackim 19 kwietnia 2021 roku.

WIĘCEJ

Z niedanych jestem

wywiady / O KSIĄŻCE Kacper Bartczak Krzysztof Siwczyk

Rozmowa Krzysztofa Siwczyka z Kacprem Bartczakiem, towarzysząca premierze książki Widoki wymazy, wydanej w Biurze Literackim 19 kwietnia 2021 roku.

WIĘCEJ

Świat w ogniu

nagrania / Stacja Literatura Charles Bernstein Jerzy Jarniewicz Joanna Roszak Kacper Bartczak

Spotkanie wokół książki Świat w ogniu Charlesa Bernsteina z udziałem Charlesa Bernsteina, Kacpra Bartczaka, Jerzego Jarniewicza i Joanny Roszak w ramach festiwalu Stacja Literatura 25.

WIĘCEJ

Widoki wymazy

utwory / zapowiedzi książek Kacper Bartczak

Fragment zapowiadający książkę Kacpra BartczakaWidoki wymazy, która ukaże się w Biurze Literackim 19 kwietnia 2021 roku.

WIĘCEJ

„Ulotne momenty performatywnego zatracenia”, czyli formy życia politycznego

wywiady / O KSIĄŻCE Charles Bernstein Kacper Bartczak

Rozmowa Kacpra Bartczaka z Charlesem Bernsteinem, towarzysząca wydaniu książki Charlesa Bernsteina Świat w ogniu: wiersze i przemowy, w tłumaczeniu Kacpra Bartczaka, która ukazała się w Biurze Literackim 7 września 2020 roku.

WIĘCEJ

Żywiczne wtrącenia, czyli „badania zakrzywione” Charlesa Bernsteina

recenzje / ESEJE Kacper Bartczak

Szkic Kacpra Bartczaka, towarzyszący wydaniu książki Charlesa Bernsteina Świat w ogniu: wiersze i przemowy, w tłumaczeniu Kacpra Bartczaka, która ukazała się w Biurze Literackim 7 września 2020 roku.

WIĘCEJ

Świat w ogniu: wiersze i przemowy (2)

utwory / zapowiedzi książek Charles Bernstein Kacper Bartczak

Fragment zapowiadający książkę Charlesa Bernsteina Świat w ogniu: wiersze i przemowy, w tłumaczeniu Kacpra Bartczaka, która ukaże się w Biurze Literackim 7 września 2020 roku.

WIĘCEJ

Świat w ogniu: wiersze i przemowy

utwory / zapowiedzi książek Charles Bernstein Kacper Bartczak

Fragment zapowiadający książkę Charlesa Bernsteina Świat w ogniu: wiersze i przemowy, w tłumaczeniu Kacpra Bartczaka, która ukaże się w Biurze Literackim 7 września 2020 roku.

WIĘCEJ

Listy z wewnątrz

nagrania / Stacja Literatura Fadi Dżomar Kacper Bartczak Natalia Malek Rami al-Aszek

Spotkanie z udziałem Ramiego Al-Aszeka, Fadiego Dżomara, Kacpra Bartczaka i Natalii Malek w ramach festiwalu Stacja Literatura 24.

WIĘCEJ

Ciemna materia

nagrania / Stacja Literatura Kacper Bartczak Rae Armantrout

Spotkanie wokół książki Ciemna materia z udziałem Rae Armantrout, Kacpra Bartczaka i Bartosza Krajki w ramach festiwalu Stacja Literatura 23.

WIĘCEJ

Substancja nie esencja

wywiady / O KSIĄŻCE Kacper Bartczak Zuzanna Sala

Rozmowa Zuzanny Sali z Kacprem Bartczakiem towarzysząca wydaniu książki Naworadiowa Kacpra Bartczaka, wydanej w Biurze Literackim 26 sierpnia 2019 roku.

WIĘCEJ

Historia jednego wiersza

recenzje / KOMENTARZE Kacper Bartczak

Autorski komentarz Kacpra Bartczaka, towarzyszący wydaniu książki Naworadiowa, która ukazała się w Biurze Literackim 26 sierpnia 2019 roku.

WIĘCEJ

Naworadiowa

utwory / zapowiedzi książek Kacper Bartczak

Fragment zapowiadający książkę Naworadiowa Kacpra Bartczaka, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 26 sierpnia 2019 roku.

WIĘCEJ

Pralnia De Netezon

utwory / premiery w sieci Charlotte Van den Broeck Olga Niziołek

Premierowe wiersze Charlotte Van den Broeck w przekładzie Olgi Niziołek. Prezentacja w ramach cyklu „Nowe głosy z Europy”.

WIĘCEJ

Poza granicą czasu i przestrzeni

wywiady / O KSIĄŻCE Kacper Bartczak Rae Armantrout

Rozmowa z Rae Armantrout, towarzysząca premierze książki Ciemna materia Rae Armantrout w tłumaczeniu Kacpra Bartczaka, wydanej w Biurze Literackim 3 września 2018 roku.

WIĘCEJ

Ciemna materia i błona wiersza

recenzje / ESEJE Kacper Bartczak

Esej Kacpra Bartczaka dotyczący książki Ciemna materia Rae Armantrout, wydanej w Biurze Literackim 3 września 2018 roku.

WIĘCEJ

Intymność w wierszu

nagrania / Stacja Literatura Asja Bakić Charlotte Van den Broeck Kacper Bartczak Llŷr Gwyn Lewis

Spotkanie autorskie w ramach festiwalu Stacja Literatura 22, w którym udział wzięli Asja Bakić, Charlotte Van den Broeck, Llŷr Gwyn Lewis i Kacper Bartczak.

WIĘCEJ

Symulacja świata

nagrania / Stacja Literatura Kacper Bartczak Maciej Jakubowiak Martyna Buliżańska Roman Honet Szymon Słomczyński

Spotkanie autorskie w ramach festiwalu Stacja Literatura 22, w którym udział wzięli Kacper Bartczak, Martyna Buliżańska, Roman Honet, Szymon Słomczyński i Maciej Jakubowiak.

WIĘCEJ

Tribute to John Ashbery

nagrania / Stacja Literatura Asja Bakić Bagio Guerra Bogusław Kierc Dawid Mateusz Joanna Mueller John Ashbery Kacper Bartczak Llŷr Gwyn Lewis Lynn Suh Marcin Sendecki Radosław Jurczak Roman Honet Ryan van Winkle Szymon Słomczyński Tomasz Bąk

Spotkanie autorskie “Tribute to John Ashbery” w ramach festiwalu Stacja Literatura 22.

WIĘCEJ

Nowe głosy z Europy: Llŷr Gwyn LEWIS

wywiady / O PISANIU Kacper Bartczak Llŷr Gwyn Lewis

Rozmowa Kacpra Bartczaka z Llŷr Gwyn Lewis. Prezentacja w ramach cyklu „Nowe głosy z Europy”.

WIĘCEJ

Nocne wzbieranie

utwory / premiery w sieci Charlotte Van den Broeck Olga Niziołek

Premierowe wiersze Charlotte Van den Broeck w przekładzie Olgi Niziołek.

WIĘCEJ

Nowe głosy z Europy: Asja BAKIĆ

wywiady / O PISANIU Asja Bakić Kacper Bartczak

Rozmowa Kacpra Bartczaka z Asją Bakić. Prezentacja w ramach cyklu Nowe głosy z Europy.

WIĘCEJ

Echo-sfera wiersza

wywiady / O KSIĄŻCE Kacper Bartczak Paweł Kaczmarski

Rozmowa Pawła Kaczmarskiego z Kacprem Bartczakiem, towarzysząca premierze książki Pokarm suweren, wydanej w Biurze Literackim 12 czerwca 2017 roku.

WIĘCEJ

Historia jednego wiersza, czyli pamięć wielu rzeczy

recenzje / KOMENTARZE Kacper Bartczak

Autorski komentarz Kacpra Bartczaka do książki Pokarm suweren, wydanej w Biurze Literackim 12 czerwca 2017 roku.

WIĘCEJ

Nieistniejąca pocztówka

dzwieki / RECYTACJE Kacper Bartczak

Wiersz zarejestrowany podczas spotkania “Odsiecz” z festiwalu Port Wrocław 2006.

WIĘCEJ

Nowe głosy z Europy 2016: Poezja

nagrania / Stacja Literatura Anja Golob Árpád Kollár Juana Adcock Kacper Bartczak

Zapis ze spotkania autorskiego „Nowe głosy z Europy 2016: Poezja i Proza”, w którym udział wzięli Kacper Bartczak, Anja Golob, Juana Adcock oraz Árpád Kollár. Spotkanie odbyło się w ramach festiwalu literackiego Stacja Literatura 21.

WIĘCEJ

Dom wad

recenzje / ESEJE Kacper Bartczak

Komentarz Kacpra Bartczaka do zestawu wierszy Julii Miki „Wiersze czyszczące”. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających almanach Połów. Poetyckie debiuty 2016, który ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ

Wiersz na święta: Konsubstancje

utwory / zapowiedzi książek Kacper Bartczak

Wiersz pochodzi z książki Pokarm suweren Kacpra Bartczaka, która ukaże się w przyszłym roku w Biurze Literackim.

WIĘCEJ

Przekład wewnętrzny – uwaga wstępna do wierszy Kuby Pszoniaka

recenzje / ESEJE Kacper Bartczak

Komentarz Kacpra Bartczaka do zestawu wierszy Kuby Pszoniaka „Chyba na pewno”. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających almanach Połów. Poetyckie debiuty 2016, który ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ

Bartek Zdunek i jego melodyjne geodezje

recenzje / ESEJE Kacper Bartczak

Komentarz Kacpra Bartczaka do zestawu wierszy Bartka Zdunka „Sól z ziemi”. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających almanach Połów. Poetyckie debiuty 2016, który ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ

Sprawa szerszego programu

wywiady / O KSIĄŻCE Anna Kałuża Kacper Bartczak

Z Anną Kałużą o książce Bumerang rozmawia Kacper Bartczak.

WIĘCEJ

Poezja nie jest już liryką

wywiady / O KSIĄŻCE Jakub Skurtys Kacper Bartczak Paweł Kaczmarski

Z Kacprem Bartczakiem o książce Świat nie scalony. Estetyka, poetyka, pragmatyzm rozmawiają Paweł Kaczmarski i Jakub Skurtys.

WIĘCEJ

Wymknąć się każdemu bogu

recenzje / IMPRESJE Kacper Bartczak

Recenzja Kacpra Bartczaka z książki Dowód z tożsamości Jerzego Jarniewicza.

WIĘCEJ

Prędkości obrazów i znaków. O Widokach wymazach Kacpra Bartczaka

recenzje / ESEJE Anna Kałuża

Recenzja Anny Kałuży towarzysząca premierze książki Widoki wymazy Kacpra Bartczaka, wydanej w Biurze Literackim 19 kwietnia 2021 roku.

WIĘCEJ

Przeciw scaleniu. Krytyczne tropy

recenzje / ESEJE Paweł Kaczmarski

Recenzja Pawła Kaczmarskiego z książki Świat nie scalony Kacpra Bartczaka.

WIĘCEJ

"I to jest jakieś otwarcie na przyszłość" – Kacpra Bartczaka wstęp do poetyki pragmatystycznej

recenzje / ESEJE Jakub Skurtys

Recenzja Jakuba Skurtysa z książki Świat nie scalony Kacpra Bartczaka.

WIĘCEJ