recenzje / IMPRESJE

Otwieranie klatki Cage’a, czyli nic w obszarze wolności

Jerzy Jarniewicz

Esej Jerzego Jarniewicza towarzyszący premierze książki Przeludnienie i sztuka Johna Cage'a.

Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Czytaj, jakbyś miał słuchać,
nie rozumieć.

Piotr Sommer1

Jeszcze do niedawna miejsca dla Johna Cage’a w historii poezji amerykańskiej nie było. Nie uwzględniano go w poetyckich antologiach, uznając zapewne, że jego literacka twórczość jest zaledwie marginesem działalności w dziedzinie muzyki. A przecież Cage parał się także sztukami plastycznymi, czynił wypady na terytorium teatru i tańca. Od przybytku, jak się okazało, zabolała głowa i tę nieposkromioną, wielowątkową twórczość z ulgą okrawano, zamykając Cage’a w klatce z tabliczką awangarda muzyczna. Kłopot w tym, że nawet jego dzieła przypisywane muzyce poza muzykę odważnie wychodziły i zamieniały się w swoisty teatr czy happening. Pozyskiwanie nieznanych i wymykających się tradycyjnej notacji dźwięków, takich jak przypadkowe audycje radiowe, darcie papieru, plusk wody i inne rodzaje hałasu z Imaginary Landscape to w równej mierze spektakl rozgrywający się przed oczyma słuchaczy, co kompozycja rozbrzmiewająca w uszach widzów. Każdy zaś, kto oglądał partytury Cage’a, te arabeski, spirale, plamy i floresy, bliższe – na oko – sztuce Malewicza niż zapisom Strawińskiego, czuł zapewne pokusę, żeby uznać je za grafiki i oglądać raczej niż czytać – lub wykonywać. A małe prozy, które podporządkowane zostały nie tyle metaforyce, tematowi, literackiej formie, ile rytmom metronomu? Bez względu na ich optyczną długość miały być czytane w tym samym odcinku czasu, co znaczyło, że krótsze historie należało w lekturze spowolnić, zaś snujące się dłużej anegdoty w czytaniu przyspieszyć. Literatura wchodziła tu w świat dźwięku i w naturalne środowisko dźwięku, jakim jest czas. W innych jeszcze przypadkach zamieniała się w scenariusz i podporządkowywała parateatralnym didaskaliom: “wydmuchaj nos, przetrzyj oczy”, “klaśnij”, “uderz pięścią w stół”, “ziewnij”2. Podziały i rozróżnienia, klasyfikacje i gatunki ujawniały w twórczości Cage’a swoją arbitralność i nikły, otwierając szeroko okna na dzieło bezgraniczne i niedefiniowalne, wszechobejmujące w swojej demokratycznej akceptacji dla wszystkiego, co jawi się naszym zmysłom. Demokratyzm tej postawy Cage’a to także decyzja wycofania się ze sztuki, wyprowadzenia siebie jako podmiotu kontrolującego – czy ogniskującego w sobie – proces twórczy, albo raczej: wygaszenie ja, by to, co jest, mogło przemówić. Nie naszym, ale własnym głosem. To między innymi szacunek Cage’a dla ciszy, która ciszą nigdy nie jest, ale pozwala nam dostrzec i usłyszeć podskórną muzykę: choćby to miał być szum krwi w naszych żyłach, dudnienie serca, chrzęst oddechu. “Dzieło powinno obejmować to, co je otacza; zawsze jest dziełem eksperymentalnym (nieznanym z góry)”3.

Świętem powinowactwa sztuk był dzień w 1952 roku, kiedy to w Black Mountain College John Cage ze swoimi długoletnimi przyjaciółmi – choreografem Merce’em Cunninghamem, pianistą Davidem Tudorem i malarzem Robertem Rauschenbergiem – stworzyli pierwszy w historii happening. Splotły się w nim sztuki dźwięku, słowa, obrazu i ruchu:

Widzowie siedzieli w czterech trójkątnych, skierowanych do wewnątrz grupach, przypominających kształt krzyża maltańskiego. Akcja rozgrywała się częściowo poza widownią, a częściowo w przejściach między krzesłami. Cage wygłosił wykład, przerywany chwilami ciszy, stojąc na szczycie drabiny. Charles Olson i M.C. Richards czytali wiersze z innej drabiny. David Tudor grał na pianinie, a Robert Rauschenberg uruchomił patefon na korbkę. Merce Cunningham i pozostali tancerze przewijali się po sali. Przy każdym siedzeniu stała pusta filiżanka, a pod koniec happeningu do każdej nalano kawy, bez względu na to, co się z nią wcześniej działo (niektórzy korzystali z niej jak z popielniczki). Obrazy Rauschenberga, malowane białą farbą na białym tle, wisiały nad głowami widzów, tworząc iluzyjny strop4.

Jak podejść do Cage’a, który wiersze tworzył ze słów Joyce’a, w happeningi wplatał taniec Cunninghama i obrazy Rauschenberga, a muzykę komponował z oddechu, kaszlnięć, chrząknięć i szeptów słuchaczy? Może warto dojść – nie! warto dochodzić – do niego cudzym tropem, przez czyjś wiersz i wzięte w cudzysłów słowa? Na przykład przez wiersz szkockiego poety Edwina Morgana?

* * *

Interferencje to wyjątkowo celnie dobrany tytuł wydanego w 1990 roku wyboru wierszy Morgana w przekładach Andrzeja Szuby i z przedmową Tadeusza Sławka5. W przedmowie tej Sławek wprowadził do swoich rozważań nad relacjami między językiem, poezją a sytuacją “człowieczego mieszkania na ziemi” problem poezji konkretnej, nawiązując tym samym nie tylko do ważnego nurtu w twórczości samego Morgana, ale i do własnych zainteresowań. Przypomnijmy, że rok wcześniej napisał on monografię poświęconą poezji konkretnej ( Między literami 6), a w roku 2000 opublikował dwa szkice w katalogu wystawy prac innego szkockiego konkretysty, Iana Hamiltona Finlaya7. Tom Interferencje zawiera kilka przykładów poezji konkretnej Morgana, ale nie zmieścił się w nim utwór, któremu chciałbym poświęcić niniejsze rozważania. To wiersz “Opening the Cage”[8], będący przykładem wielowątkowych interferencji – języka i obrazu, słowa własnego i cudzego, przypadku i reguły.

OPENING THE CAGE
14 variations on 14 words

I have nothing to say and I am saying it and that is poetry.
John Cage

I have to say poetry and is that nothing and am I saying it
I am and I have poetry to say and is that nothing saying it
I am nothing and I have poetry to say and that is saying it
I that am saying poetry have nothing and it is I and to say
And I say that I am to have poetry and saying it is nothing
I am poetry and nothing and saying it is to say that I have
To have nothing is poetry and I am saying that and I say it
Poetry is saying I have nothing and I am to say that and it
Saying nothing I am poetry and I have to say that and it is
It is and I am and I have poetry saying say that to nothing
It is saying poetry to nothing and I say I have and am that
Poetry is saying I have it and I am nothing and to say that
And that nothing is poetry I am saying and I have to say it
Saying poetry is nothing and to that I say I am and have it

Zgodnie z podtytułem wiersz Morgana przedstawia czternaście wariacji na czternaście słów Johna Cage’a składających się na motto utworu. Tytuł, “Opening the Cage”, Gra dwuznacznością słowa “cage” – jako rzeczownik pospolity oznacza ono “klatkę”, ale odsyła też do nazwiska amerykańskiego kompozytora – Morgan otwiera więc tu i klatkę, i Cage’a. Cytowana sentencja pochodzi z “Lecture on Nothing”, czyli “Wykładu o niczym”, który Cage wygłosił w 1949 roku, a następnie opublikował w tomie Silence. 9 W przekładzie Jerzego Kutnika fragment tego wykładu przybrał postać zdania: “nie mam nic do powiedzenia i mówię to i to jest poezja”)10. Z czternastu słów, jakie złożyły się na wypowiedź Cage’a, Morgan buduje czternaście permutacyjnych wariacji tworzących podstawowy tekst wiersza, nie dodając ani jednego słowa od siebie, ani też nie gubiąc żadnego ze słów autora “Wykładu o niczym”. Można odnieść wrażenie, że pisząc ten wiersz, czyli “otwierając klatkę”, Morgan dobrowolnie zamknął się w klatce (słów) Cage’a.

Nie jedyna to antynomia czekająca nas podczas lektury tego utworu. W wierszu, który – ze względu na wykorzystanie materialności słowa – można uznać za przykład poezji konkretnej11, tekst tworzy graficzną reprezentację zaprzeczenia Cage’owskiego “nic”: powstaje szczelnie wypełniona przestrzeń. Ze względu na jednakową liczbę słów w każdym wersie poddane permutacyjnym zabiegom motto Cage’a wypełnia równo obszar między dwoma białymi marginesami. Ten prostokątny obszar, który mógłby być kwadratem, gdyż jego pion i poziom wyznacza jednakowa liczba słów (ma więc “kwadratowe” wymiary 14 x 14), jest całkowicie zadrukowany, lub “zabrukowany”, słowami. Morgan nie pozostawił wolnych miejsc ani w wersach, ani między wersami, w których to miejscach, jak gotowi bylibyśmy sądzić, rodzą się zazwyczaj sensy (jak efektywnie można takie międzysłowne przestrzenie wykorzystać widzimy choćby w innym wierszu Morgana, “Message Clear”). Tu “nic” już dodać nie można; kompozycja, zbliżając się do swoiście rozumianej pełni, ma charakter pod tym względem wyraźnie zamknięty (choć w tytule mowa jest o otwarciu).

Cage’owskie “nic”, raz wypowiedziane, posłużyło więc Morganowi za treść, którą szkocki poeta wypełnił pustą przestrzeń. Zamieniło się w plastyczne tworzywo, z którego stworzył swój wiersz. Jeśli chodzi o efekt graficzny, przywołane w cytacie “nic”, treściowa biała plama, zaczerniło białą kartkę. Nastąpił emblematyczny akt kreacji: obciążona symbolicznymi interpretacjami przemiana “nic” w “coś”, jakby potwierdzająca słowa Cage’a, że te dwa pojęcia nie są sobie przeciwstawne, ale wzajem od siebie zależne i sobie potrzebne12. Napisał: “Muzyka = brak muzyki”13.

Nie bez znaczenia jest tu fakt, że Morgan zbudował swój wiersz z cudzych słów, co znaczy, że podobnie jak Cage nie miał “nic” do powiedzenia, zanim tego “nic” nie wypowiedział i zanim nie powstała poezja (zanim nie powstał wiersz). Dokonując kombinatorycznych operacji na cudzym słowie, Morgan dodatkowo związał się z Cage’em, nie tylko dlatego, że przywołał jego sentencję z “Wykładu o niczym”, ale też z tego powodu, że przejął Cage’owską praktykę korzystania z cudzych słów, widoczną choćby w mezostychach, które Cage utworzył z tekstu Finnegans Wake Joyce’a. Przyjmuję więc, że u podłoża wiersza Morgana legło przekonanie o analogii między poddaniem sentencji Cage’a kombinatorycznej obróbce a przepisaniem tekstu Joyce’a na mezostychy. W obu przypadkach cudze słowo stało się przedmiotem precyzyjnie określonych operacji przestawiania i układania gotowych elementów. W obu przypadkach autorzy, rezygnując z własnego głosu, zapełnili pustą przestrzeń, nie tyle wypełniając ją treścią, ile nadając pustce formę – u Cage’a forma ta ma charakter przestrzenno-czasowy i wizualno-foniczny (przeznaczona jest bowiem do głośnego czytania), u Morgana – niemal wyłącznie przestrzenny i graficzny. Dopiero na tak przygotowanym polu, po wykreowaniu formy, może pojawić się, lub przydarzyć, treść.

 


Przypisy:
[1] P. Sommer, “Piosenka pasterska”, w: Piosenka pasterska , Fort Legnica, Legnica 1997.
[2] J. Cage, “45′ dla prelegenta, przeł. A. Sosnowski, “Literatura na Świecie” nr 1-2/1996, s. 61-110.
[3] J. Cage, Tematy i wariacje , przeł. J. Jarniewicz, “Literatura na Świecie” nr 1-2/1996, s. 234.
[4] A. Henri, Happenings and Environments , Thames and Hudson, London 1974, s. 88.
[5] E. Morgan, Interferencje , wybór i przekład z jęz. Ang. A. Szuby, wstęp T. Sławka, Wydawnictwo Śląsk, Katowice 1990.
[6] T. Sławek, Między literami. Szkice o poezji konkretnej , Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1989.
[7] I. Hamilton Finlay, Poezja konkretna. Concrete poety , Prace na papierze z kolekcji Stanisława Drożdża, Galeria Bielska BWA, Bielsko Biała 2000.
[8] E. Morgan, Selected Poems , Carcanet, Manchester 1985.
[9] J. Cage, Silence. Lectures and Writings , Wesleyan University Press, Hanover 1973.
[10] J. Kutnik, Gra słów. Muzyka poezji Johna Cage’a , Wydawnictwo UMCS, Lublin 1997, s. 46.
[11] “Tekst konkretny ma być przede wszystkim eksploracją przestrzeni poetyckiej, ma ukazywać jakby materialny proces uzyskiwania przez wiersz struktury, firmy, postaci wizualnej czy akustycznej” (.T. Sławek, w: E. Morgan, Interferencje …, s. 17).
[12] “Coś i nic nie są przeciwstawne, lecz potrzebują siebie nawzajem, żeby mogły istnieć”, przeł. J. Kutnik (J. Cage cytowany w: J. Kutnik, Gra słów …, s. 56)
[13] J. Cage, “Tematy i wariacje” …, s. 216-219.

J. Jarniewicz, Otwieranie klatki Cage’a, czyli nic w obszarze wolności [w:] Tegoż, Od pieśni do skowytu. Szkice o poetach amerykańskich , Wrocław 2008, s. 80-84.

O AUTORZE

Jerzy Jarniewicz

Urodzony 4 maja 1958 roku w Łowiczu. Poeta, tłumacz, krytyk. W 1982 r. ukończył anglistykę na Uniwersytecie Łódzkim, w 1984 r. filozofię. Autor między innymi tomów poetyckich Dowód z tożsamości (2003), Oranżada (2005), Na dzień dzisiejszy i chwilę obecną (2012) czy Woda na Marsie (2015), licznych przekładów literatury zagranicznej oraz książek krytycznoliterackich. Od 1994 r. redaktor "Literatury na Świecie". Współpracuje z "Gazetą Wyborczą", "Tygodnikiem Powszechnym" i "Tyglem Kultury". Mieszka w Łodzi.

powiązania

Rozbiórka

dzwieki / WYDARZENIA Andrzej Sosnowski Bohdan Zadura Darek Foks Dariusz Sośnicki Dariusz Suska Jacek Dehnel Jerzy Jarniewicz Krzysztof Siwczyk Marcin Sendecki Mariusz Grzebalski Marta Podgórnik Piotr Sommer Ryszard Krynicki Tadeusz Pióro Urszula Kozioł Wojciech Bonowicz Zbigniew Machej

Zapis całego spotkania autorskiego z udziałem Urszuli Kozioł, Ryszarda Krynickiego, Bohdana Zadury, Piotra Sommera, Jerzego Jarniewicza, Zbigniewa Macheja, Andrzeja Sosnowskiego, Tadeuszy Pióry, Darka Foksa, Wojciecha Bonowicza, Marcina Sendeckiego, Dariusza Suski, Mariusza Grzebalskiego, Dariusza Sośnickiego, Krzysztofa Siwczyka, Marty Podgórnik i Jacka Dehnela podczas Portu Wrocław 2007.

WIĘCEJ

Amerykańska Szkoła Pisania

nagrania / Stacja Literatura Elizabeth Bishop Jerzy Jarniewicz Joanna Mueller Juliusz Pielichowski Marcin Szuster

Spotkanie wokół książki Amerykańska Szkoła Pisania Elizabeth Bishop z udziałem Juliusza Pielichowskiego, Marcina Szustra, Jerzego Jarniewicz i Joanny Mueller w ramach festiwalu Stacja Literatura 25.

WIĘCEJ

Drobiazgowa explozja

dzwieki / WYDARZENIA Agnieszka Wolny-Hamkało Bartłomiej Majzel Jerzy Jarniewicz Marcin Sendecki Marta Podgórnik

Zapis całego spotkania autorskiego z udziałem Jerzego Jarniewicza, Bartłomieja Majzla, Marty Podgórnik, Marcina Sendeckiego i Agnieszki Wolny-Hamkało podczas Portu Wrocław 2006.

WIĘCEJ

Głaszczki o kształcie toporków

recenzje / KOMENTARZE Jerzy Jarniewicz

Autorski komentarz Jerzego Jarniewicza w ramach cyklu „Historia jednego wiersza”, towarzyszący premierze książki Mondo cane, która ukazała się w Biurze Literackim 28 czerwca 2021 roku.

WIĘCEJ

Dywersja, schizma, herezja

wywiady / O KSIĄŻCE Jerzy Jarniewicz Zuzanna Sala

Rozmowa Zuzanny Sali z Jerzym Jarniewiczem, towarzysząca premierze książki Mondo cane, która ukazała się w Biurze Literackim 28 czerwca 2021 roku.

WIĘCEJ

Moi Moskale

dzwieki / WYDARZENIA Andrzej Sosnowski Anna Podczaszy Bogusław Kierc Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki Jerzy Jarniewicz Julia Fiedorczuk Krzysztof Siwczyk Natalia Gorbaniewska Natalia Woroszylska Tadeusz Pióro Wiktor Woroszylski

Zapis całego spotkania autorskiego wokół antologii Moi Moskale podczas Portu Wrocław 2006.

WIĘCEJ

Mondo cane

utwory / zapowiedzi książek Jerzy Jarniewicz

Fragment zapowiadający książkę Mondo cane Jerzego Jarniewicza, która ukaże się w Biurze Literackim 12 lipca 2021 roku.

WIĘCEJ

Świat w ogniu

nagrania / Stacja Literatura Charles Bernstein Jerzy Jarniewicz Joanna Roszak Kacper Bartczak

Spotkanie wokół książki Świat w ogniu Charlesa Bernsteina z udziałem Charlesa Bernsteina, Kacpra Bartczaka, Jerzego Jarniewicza i Joanny Roszak w ramach festiwalu Stacja Literatura 25.

WIĘCEJ

Rafał Wojaczek, który jest

dzwieki / WYDARZENIA Agnieszka Wolny-Hamkało Andrzej Sosnowski Bogusław Kierc Bohdan Zadura Darek Foks Dariusz Sośnicki Edward Pasewicz Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki Jerzy Jarniewicz Jurij Andruchowycz Krzysztof Siwczyk Maciej Malicki Maciej Melecki Marcin Sendecki Mariusz Grzebalski Marta Podgórnik Tadeusz Pióro Tomasz Majeran Tomasz Różycki Wojciech Bonowicz Zbigniew Machej

Zapis całego spotkania autorskiego poświęconego twórczości Rafała Wojaczka podczas Portu Legnica 2004.

WIĘCEJ

Poetki z Wysp

dzwieki / WYDARZENIA Carol Rumens Jerzy Jarniewicz Julia Fiedorczuk Lavinia Greenlaw Marta Podgórnik

Zapis całego spotkania autorskiego Lavinii Greenlaw, Carol Rumens, Julii Fiedorczuk, Marty Podgórnik oraz Jerzego Jarniewicza podczas Portu Legnica 2004.

WIĘCEJ

Ludzie ze Stacji

nagrania / Stacja Literatura Bogusław Kierc Dawid Mateusz Jerzy Jarniewicz Karol Maliszewski Katarzyna Szaulińska Konrad Góra Łukasz Dynowski Marta Podgórnik Robert Rybicki

Spotkanie wokół książki Ludzie ze Stacji w ramach festiwalu Stacja Literatura 25.

WIĘCEJ

Dowód z tożsamości i Zdania z treścią

dzwieki / WYDARZENIA Jerzy Jarniewicz Krzysztof Siwczyk

Zapis całego spotkania autorskiego Jerzego Jarniewicza i Krzysztofa Siwczyka podczas Portu Legnica 2003.

WIĘCEJ

Nocna zmiana

dzwieki / WYDARZENIA Glyn Maxwell Jacek Gutorow Jerzy Jarniewicz Paweł Marcinkiewicz Simon Armitage

Zapis całego spotkania autorskiego Simona Armitage’a, Glyna Maxwella, Jacka Gutorowa, Jerzego Jarniewicza i Pawła Marcinkiewicza w trakcie festiwalu Port Legnica 2003.

WIĘCEJ

Puste noce i 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego

nagrania / Stacja Literatura Dawid Mateusz Jerzy Jarniewicz Karol Maliszewski

Spotkanie wokół książek Puste noce i 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego z udziałem Jerzego Jarniewicza, Karola Maliszewskiego i Dawida Mateusza w ramach festiwalu Stacja Literatura 23.

WIĘCEJ

Makijaż zaczyna się od demakijażu

wywiady / O KSIĄŻCE Jerzy Jarniewicz Joanna Orska

Rozmowa Joanny Orskiej z Jerzym Jarniewiczem, opublikowana w cyklu prezentacji najciekawszych archiwalnych tekstów z dwudziestopięciolecia festiwalu Stacja Literatura.

WIĘCEJ

Cztery krótkie wiersze dla Doroty Nieznalskiej

recenzje / KOMENTARZE Jerzy Jarniewicz

Komentarz Jerzego Jarniewicza opublikowany w cyklu prezentacji najciekawszych archiwalnych tekstów z dwudziestopięciolecia festiwalu Stacja Literatura.

WIĘCEJ

Wąskie gardło klepsydry

wywiady / O PISANIU Jerzy Jarniewicz Mark Ford Piotr Sommer

Rozmowa Jerzego Jarniewicza i Piotra Sommera z Markiem Fordem opublikowana w cyklu prezentacji najciekawszych archiwalnych tekstów z dwudziestopięciolecia festiwalu Stacja Literatura.

WIĘCEJ

Poeci z Wysp 2002

dzwieki / WYDARZENIA Andrzej Sosnowski Jerzy Jarniewicz Mark Ford Stephen Romer

Zapis całego spotkania Marka Forda, Stephena Romera, Jerzego Jarniewicza i Andrzeja Sosnowskiego podczas festiwalu Port Legnica 2002.

WIĘCEJ

Pieśń torby na pawia i Tarantula

nagrania / Stacja Literatura Bob Dylan Filip Łobodziński Jerzy Jarniewicz Nick Cave Tadeusz Sławek

Spotkanie autorskie wokół książek Tarantula Boba Dylana oraz Pieśń torby na pawia Nicka Cave’a z udziałem tłumaczy Filipa Łobodzińskiego i Tadeusza Sławka w ramach festiwalu Stacja Literatura 23. Prowadzenie Jerzy Jarniewicz.

WIĘCEJ

Niepoznaki i Przewodnik dla bezdomnych niezależnie od miejsca zamieszkania

dzwieki / WYDARZENIA Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki Jerzy Jarniewicz

Zapis całego spotkania Jerzego Jarniewicza i Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego podczas Portu Legnica 2000.

WIĘCEJ

Na trzech calach kwadratowych

wywiady / O PISANIU Craig Raine Jerzy Jarniewicz

Rozmowa Jerzego Jarniewicza z Craigem Rainem, towarzysząca wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ

Wiersze młodsze od bomb

recenzje / ESEJE Jerzy Jarniewicz

Szkic Jerzego Jarniewicza towarzyszący wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ

Wrażliwość wiersza

wywiady / O KSIĄŻCE Jerzy Jarniewicz Juliusz Pielichowski

Rozmowa Juliusza Pielichowskiego z Jerzym Jarniewiczem na temat antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ

Poezja i sztuka rozpruwania ubrań

wywiady / O PISANIU Jerzy Jarniewicz Seamus Heaney

Rozmowa Jerzego Jarniewicza z Seamus Heaney, towarzysząca wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ

Testowanie Heaneya

recenzje / IMPRESJE Jerzy Jarniewicz

Esej Jerzego Jarniewicza na temat poezji Seamusa Heaneya, towarzyszący wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ

Inspiracje dla wierszy

nagrania / Między wierszami Andrzej Sosnowski Jerzy Jarniewicz

Jerzy Jarniewicz i Andrzej Sosnowski zdradzają, z której strony nadchodzi inspiracja dla wiersza.

WIĘCEJ

Mińsk, czyli Casablanca

wywiady / O PISANIU Jerzy Jarniewicz Lavinia Greenlaw

Rozmowa Jerzego Jarniewicza z Lavinią Greenlaw, towarzysząca wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ

Poezja z nagrodami: Puste noce

recenzje / KOMENTARZE Jerzy Jarniewicz

Jerzy Jarniewicz odpowiada na pytania w ankiecie dotyczącej książki Puste noce, wydanej w wersji elektronicznej w Biurze Literackim 12 września 2018 roku. Książka ukazuje się w ramach akcji „Poezja z nagrodami”.

WIĘCEJ

Pogotowie literackie 2012: Jerzy Jarniewicz

nagrania / Ukryta kamera Jerzy Jarniewicz

Zapis zajęć warsztatowych Jerzego Jarniewicza z 4 października 2012 roku. Autor omawia swój własny wiersz “Nike w kawałkach”.

WIĘCEJ

100 wierszy wypisanych z języka angielskiego (3)

utwory / zapowiedzi książek Jerzy Jarniewicz

Fragment zapowiadający antologię 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 15 października 2018 roku.

WIĘCEJ

100 wierszy wypisanych z języka angielskiego (2)

utwory / zapowiedzi książek Jerzy Jarniewicz

Fragment zapowiadający antologię 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 15 października 2018 roku.

WIĘCEJ

100 wierszy wypisanych z języka angielskiego (1)

utwory / zapowiedzi książek Jerzy Jarniewicz

Fragment zapowiadający antologię 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 15 października 2018 roku.

WIĘCEJ

Sankcje (2)

utwory / zapowiedzi książek Jerzy Jarniewicz

Fragment zapowiadający książkę Sankcje Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 21 maja 2018 roku.

WIĘCEJ

Sankcje (1)

utwory / zapowiedzi książek Jerzy Jarniewicz

Fragment zapowiadający książkę Sankcje Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 21 maja 2018 roku.

WIĘCEJ

Wiersz jest synonimem czasu

wywiady / O KSIĄŻCE Anna Adamowicz Jerzy Jarniewicz

Rozmowa Anny Adamowicz z Jerzym Jarniewiczem, towarzysząca premierze książki Puste noce, wydanej nakładem Biura Literackiego 4 grudnia 2017 roku.

WIĘCEJ

Bieżnia

dzwieki / RECYTACJE Jerzy Jarniewicz

Wiersz z tomu Makijaż, zarejestrowany podczas spotkania “Hotel, makijaż, piosenki” na festiwalu Port Wrocław 2010.

WIĘCEJ

Skądinąd

nagrania / Z Fortu do Portu Jerzy Jarniewicz

Wiersze z książki Skądinąd (1977-2007), gromadzącej dotychczasowy dorobek poetycki autora. Spotkanie w ramach festiwalu Port Wrocław 2008.

WIĘCEJ

Puste noce (2)

utwory / zapowiedzi książek Jerzy Jarniewicz

Fragment zapowiadający książkę Puste noce Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 4 grudnia 2017 roku.

WIĘCEJ

Puste noce (1)

utwory / zapowiedzi książek Jerzy Jarniewicz

Fragment zapowiadający książkę Puste noce Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 4 grudnia 2017 roku.

WIĘCEJ

Makijaż

dzwieki / AUDYCJE Jerzy Jarniewicz

Audycja poświęcona premierze książki Makijaż Jerzego Jarniewicza z udziałem autora.

WIĘCEJ

Debiuty dawniej

nagrania / Stacja Literatura Adam Lipszyc Anna Wasilewska Hanna Igalson-Tygielska James JOYCE Jerzy Jarniewicz Nathalie Sarraute Raymond Queneau Szymon Żuchowski Tommaso Landolfi

Spotkanie autorskie z udziałem Hanny Igalson-Tygielskiej, Jerzego Jarniewicza, Anny Wasilewskiej, Szymona Żuchowskiego i Adama Lipszyca w ramach festiwalu Stacja Literatura 21.

WIĘCEJ

Pływak woli mierzyć się z kanałem La Manche niż z górnym biegiem Wkry

wywiady / O KSIĄŻCE Filip Łobodziński Jerzy Jarniewicz

Rozmowa Jerzego Jarniewicza z Filipem Łobodzińskim, towarzysząca premierze książki Duszny kraj Boba Dylana, wydanej w Biurze Literackim 20 lutego 2017 roku.

WIĘCEJ

Nowe Głosy z Europy 2016: Proza

nagrania / Stacja Literatura Ciwanmerd Kulek Erika Fatland Jerzy Jarniewicz Rumena Bužarovska Zoran Pilić

Zapis spotkania autorskiego “Nowe głosy z Europy 2016: Proza”, w którym udział wzięli Jerzy Jarniewicz, Rumena Bužarovska, Erika Fatland, Ciwanmerd Kulek i Zoran Pilić. Spotkanie odbyło się w ramach festiwalu literackiego Stacja Literatura 21.

WIĘCEJ

Przyziemna metafizyka

wywiady / O KSIĄŻCE Adam Poprawa Jerzy Jarniewicz

Rozmowa Jerzego Jarniewicza z Adamem Poprawą, towarzysząca premierze książki Epifanie Jamesa Joyce’a, wydanej w Biurze Literackim 23 sierpnia 2016 roku.

WIĘCEJ

Dyskusja “Czy poezja może zmienić świat?”

nagrania / Między wierszami Anna Podczaszy Bohdan Zadura Jerzy Jarniewicz Krzysztof Siwczyk Tomasz Broda Zbigniew Machej

Krzysztof Siwczyk, Anna Podczaszy, Bohdan Zadura, Jerzy Jarniewicz, Zbigniew Machej oraz Tomasz Broda o tym, czy poezja to próba “dania w pysk światu”, czy może jego zmiany?

WIĘCEJ

Trzy fundamentalne pytania o Joyce’a

wywiady / O KSIĄŻCE Jerzy Jarniewicz Przemysław Rojek

Rozmowa Przemysława Rojka z Jerzym Jarniewiczem, towarzysząca premierze książki Portret artysty w wieku młodzieńczym, wydanej w Biurze Literackim 30 maja 2016 roku.

WIĘCEJ

Język sportretowany

recenzje / KOMENTARZE Jerzy Jarniewicz

Komentarz Jerzego Jarniewicza w ramach cyklu „Historia jednego tłumaczenia”, towarzyszący premierze książki Portret artysty w wieku młodzieńczym, wydanej w Biurze Literackim 30 maja 2016 roku.

WIĘCEJ

Mokry parkiet

dzwieki / RECYTACJE Jerzy Jarniewicz

Wiersz z tomu Makijaż, zarejestrowany podczas spotkania “Hotel, makijaż, piosenki” na festiwalu Port Wrocław 2010.

WIĘCEJ

Rozmowa o książce Sposoby na zaśnięcie

wywiady / O KSIĄŻCE Anna Podczaszy Bohdan Zadura Filip Zawada Jerzy Jarniewicz Joanna Mueller Marianna Sztyma Tomasz Broda Zbigniew Machej

Dzieci zadają pytania autorom i autorkom książki Sposoby na zaśnięcie, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 13 lipca 2015 roku.

WIĘCEJ

Komentarz do wiersza "Chemia organiczna dla początkujących"

recenzje / KOMENTARZE Jerzy Jarniewicz

Autorski komentarz Jerzego Jarniewicza do wiersza z książki Woda na Marsie, która ukazała się 25 maja nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ

Marsjańska gościnność

wywiady / O KSIĄŻCE Jerzy Jarniewicz Joanna Mueller

Rozmowa Joanny Mueller z Jerzym Jarniewiczem towarzysząca premierze książki Woda na Marsie, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 25 maja 2015 roku.

WIĘCEJ

Nike w kawałkach

recenzje / KOMENTARZE Jerzy Jarniewicz

Autorski komentarz Jerzego Jarniewicza do wiersza „Nike w kawałkach” z książki Na dzień dzisiejszy i chwilę obecną.

WIĘCEJ

Przed słowem: Kamienie w strumieniu, pismo na piasku

recenzje / IMPRESJE Jerzy Jarniewicz

Esej Jerzego Jarniewicza towarzyszący premierze książki Kolejowe dzieci Seamusa Heaney’a.

WIĘCEJ

Studium temperamentu

recenzje / ESEJE Jerzy Jarniewicz

Recenzja Jerzego Jarniewicza z książki Studium temperamentu Ronalda Firbanka.

WIĘCEJ

Elegia do lodziarza

recenzje / IMPRESJE Jerzy Jarniewicz

Esej Jerzego Jarniewicza towarzyszący premierze książki Od kwietnia do kwietnia Michael Longley’a.

WIĘCEJ

Plusk, czyli "być" w jednym wierszu Williama Carlosa Williamsa

recenzje / IMPRESJE Jerzy Jarniewicz

Esej Jerzego Jarniewicza o wierszach Williama Carlosa Williamsa.

WIĘCEJ
O Zebranych

O Zebranych

recenzje / NOTKI I OPINIE Agnieszka Wolny-Hamkało Jakub Winiarski Jerzy Jarniewicz Justyna Sobolewska Maciej Robert Tomasz Majeran

Komentarze Jerzego Jarniewicza, Tomasza Majerana, Macieja Roberta, Justyny Sobolewskiej, Jakuba Winiarskiego, Agnieszki Wolny-Hamkało, Henryka Zbierskiego.

WIĘCEJ

Emo, [stoję na moście]

recenzje / KOMENTARZE Jerzy Jarniewicz

Autorski komentarz Jerzego Jarniewicza do wierszy z książki Skądinąd (1977-2007).

WIĘCEJ

O Dobrych manierach

recenzje / NOTKI I OPINIE Jerzy Jarniewicz Julia Szychowiak Marta Podgórnik

Komentarze Julii Szychowiak, Marty Podgórnik, Jerzego Jarniewicza.

WIĘCEJ

O Pieśniach Muniny Schwartz vel Adabisi

recenzje / NOTKI I OPINIE Edward Pasewicz Jerzy Jarniewicz Marta Podgórnik

Komentarze Jerzego Jarniewicza, Franka L. Vigody, Marty Podgórnik i Edwarda Pasewicza.

WIĘCEJ

Cały ten świat oranżady

wywiady / O KSIĄŻCE Artur Burszta Jerzy Jarniewicz

Rozmowa Artura Burszty z Jerzym Jarniewiczem, towarzysząca premierze książki Oranżada, wydanej w Biurze Literackim 28 września 2005 roku.

WIĘCEJ

Wiersz ostatni, Wiersz, Tchnienie, W czwartki…, Cafe Cobro, Paszport Nansena, Dziś rano…, [stoję na moście]

recenzje / KOMENTARZE Jerzy Jarniewicz

Autorski komentarz Jerzego Jarniewicza do wierszy z książki Niepoznaki.

WIĘCEJ

Rewizja osobista, Frutti di mare, Kronika sportowa, Martwa kultura oliwkami, Evviva (wiersz trzeci)

recenzje / KOMENTARZE Jerzy Jarniewicz

Autorski komentarz Jerzego Jarniewicza do wierszy z książki Dowód z tożsamości.

WIĘCEJ

Zamiast (1) albo 6000 przez recenzenta

recenzje / IMPRESJE Marcin Sendecki

Recenzja Marcina Sendeckiego z książki Przeludnienie i sztuka Johna Cage’a.

WIĘCEJ

Przekład w drodze

recenzje / KOMENTARZE Andrzej Sosnowski

Komentarz Andrzeja Sosnowskiego, tłumacza książki Johna Cage’a do utworu „45′ dla prelegenta”.

WIĘCEJ

Przypadek z clinamen w OuLiPo. Z Johnem Cage’em w tle.

recenzje / IMPRESJE Jacek Olczyk

Esej Jacka Olczyka towarzyszący premierze książki Przeludnienie i sztuka Johna Cage’a.

WIĘCEJ

O tym, co mogło zajść, gdyby zajść miało, tej nocy

recenzje / ESEJE Jakub Skurtys

Recenzja Jakuba Skurtysa towarzysząca premierze książki Mondo cane Jerzego Jarniewicza, która ukazała się w Biurze Literackim 28 czerwca 2021 roku.

WIĘCEJ

Dywersja, schizma, herezja

wywiady / O KSIĄŻCE Jerzy Jarniewicz Zuzanna Sala

Rozmowa Zuzanny Sali z Jerzym Jarniewiczem, towarzysząca premierze książki Mondo cane, która ukazała się w Biurze Literackim 28 czerwca 2021 roku.

WIĘCEJ

Wysokie morza

recenzje / ESEJE Adam Poprawa

Recenzja Adama Poprawy książki Puste noce Jerzego Jarniewicza, wydanej nakładem Biura Literackiego 4 grudnia 2017 roku.

WIĘCEJ

Zbiegi okoliczności

recenzje / ESEJE Zuzanna Sala

Recenzja Zuzanny Sali książki Puste noce Jerzego Jarniewicza, wydanej nakładem Biura Literackiego 4 grudnia 2017 roku.

WIĘCEJ

Zmienne kadry

recenzje / ESEJE Marcin Orliński

Recenzja Marcina Orlińskiego z książki Jerzego Jarniewicza Na dzień dzisiejszy i chwilę obecną, która ukazała się na stronie marcinorlinski.pl.

WIĘCEJ

Rekonstrukcja podmiotu

recenzje / IMPRESJE Grzegorz Tomicki

Esej Grzegorza Tomickiego towarzyszący premierze książki Woda na Marsie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się 25 maja 2015 roku nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ

"Szturm na Pałac Zimowy"

recenzje / ESEJE Anna Kałuża

Recenzja Anny Kałuży z książki Na dzień dzisiejszy i chwilę obecną Jerzego Jarniewicza.

WIĘCEJ

Lęk przed sztucznością

recenzje / ESEJE Michał Larek

Recenzja Michała Larka z książki Makijaż Jerzego Jarniewicza.

WIĘCEJ

Irlandzki mit odzyskany

recenzje / ESEJE Magdalena Stępień

Recenzja Magdaleny Stępień z książki Sześć poetek irlandzkich Jerzego Jarniewicza.

WIĘCEJ

Sytuacje paradoksalne

recenzje / ESEJE Anna Kałuża

Recenzja Anny Kałuży z książki Skądinąd (1977-2007) Jerzego Jarniewicza.

WIĘCEJ

Dzieci dorosły

recenzje / ESEJE Tomasz Cieślak-Sokołowski

Recenzja Tomasza Cieślaka-Sokołowskiego z książki Od pieśni do skowytu. Szkice o poetach amerykańskich Jerzego Jarniewicza.

WIĘCEJ

Dominuje technika "makijażu"

recenzje / ESEJE Anna Kałuża

Recenzja Anny Kałuży z książki Makijaż Jerzego Jarniewicza.

WIĘCEJ

Raz jeszcze, po słowie, w otwartych drzwiach (fragment)

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Recenzja Jacka Gutorowa z książki Makijaż Jerzego Jarniewicza.

WIĘCEJ

Co zgrzyta w języku miłości?

recenzje / ESEJE Jakub Winiarski

Recenzja Jakuba Winiarskiego z książki Makijaż Jerzego Jarniewicza.

WIĘCEJ

O Od pieśni do skowytu

recenzje / NOTKI I OPINIE Agnieszka Wolny-Hamkało Edward Pasewicz Grzegorz Jankowicz Tadeusz Pióro

Komentarze Grzegorza Jankowicza, Edwarda Pasewicza, Tadeusza Pióro, Agnieszki Wolny-Hamkało.

WIĘCEJ

O Skądinąd

recenzje / NOTKI I OPINIE Dagmara Sumara Julia Szychowiak Justyna Sobolewska Kamil Zając Karol Maliszewski

Komentarze Julii Szychowiak, Karola Maliszewskiego, Justyny Sobolewskiej, Dagmary Sumary, Kamila Zająca.

WIĘCEJ

Wymknąć się każdemu bogu

recenzje / IMPRESJE Kacper Bartczak

Recenzja Kacpra Bartczaka z książki Dowód z tożsamości Jerzego Jarniewicza.

WIĘCEJ