recenzje / ESEJE

Pierwszy polski Green

Jacek Gutorow

Szkic Jacka Gutorowa towarzyszący premierze książki Kochając Henry'ego Greena w przekładzie Andrzeja Sosnowskiego, która ukazała się 27 kwietnia 2015 roku nakładem Biura Literackiego.

Okladka__Kochajac__rgb Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Zrozumieć piękno niektórych opowieści, pozwolić im osiąść w naszej wrażliwości i wyobraźni, tak, aby w obcych z początku obrazach i akcentach odkryć znajomo brzmiące tony? Nie jest to łatwe i nie zawsze wynika z narracyjnego talentu osoby, która opowiada. Ale pisarz, którego pierwszą książkę otrzymujemy właśnie do rąk, jak mało kto znał topografię ludzkiego serca. Niewielu dwudziestowiecznych gawędziarzy potrafiło przekonać do siebie w tak dyskretny, niezobowiązujący i wycofany sposób. Green potrafił, i to w sposób wyjątkowy. Mamy do czynienia z językiem ciążącym ku ciszy, zawieszonym w półmroku nie do końca czytelnych intencji i kruchych, łamliwych sensów. Językiem w zasadzie księżycowym, choć z wyczuwalnym słonecznym finiszem.

Kilka sztampowych formułek. Henry Green (właściwie Henry Vincent Yorke, 1905-1973) to pisarz uważany przez niektórych krytyków i kolegów po piórze za jednego z ciekawszych i bardziej intrygujących powieściopisarzy angielskich połowy XX wieku. Autor dziesięciu książek napisanych tym samym niefrasobliwym i beztroskim, a przy tym misternym stylem. Fenomen w dużej mierze zapoznany, pozostający na uboczu większości dyskusji o współczesnej prozie anglojęzycznej, wspominany raczej przy okazji i na stronie. Niewykluczone, że osoby bardziej zainteresowane powojenną powieścią brytyjską potrafiłyby wymienić jeden czy dwa tytuły. Ale chyba nie więcej (niżej podpisany też wszystkiego nie czytał). Green pozostaje autorem niespecjalnie obecnym, trochę widmowym, egzystującym w podręcznikach literatury na prawach zabawnej i uroczej, ale jednak efemerydy. Możemy spokojnie pominąć kontekst biograficzny – życie Greena, choć czasami pojawia się na kartach jego powieści, miało dla niego status fikcyjny.

Zaryzykujmy tezę, że autor Kochając jest pisarzem, którego można permanentnie odkrywać, sunąc po powierzchni tekstu, zapuszczając się w jego głąb, z poczuciem świeżości, ale i powrotu do wspomnień trzymanych do tej pory w odwodzie. Załóżmy, że ktoś czyta Greena pierwszy raz, a jednocześnie stwierdza, że zna już sprawę, że rzecz nie jest mu zupełnie obca, że proza angielskiego autora brzmi znajomo. Przyjmijmy, że wchodzimy w świat, którego kontury zdążyły się wcześniej pojawić. Mówimy zresztą o stanach wypieranych przez język, nie do końca spławnych w formie słów. Nie mogę się oprzeć przytoczeniu pierwszych zdań jednego z pionierskich opracowań twórczości autora Kochając: „Nieomal wszyscy, którzy piszą o powieściach Henry Greena, wcześniej czy później nazywają go pisarzem nieokreślonym. Nieomal wszyscy, którzy go czytają, łatwo pojmują, skąd taki epitet” (Robert S. Ryf). Na tym niezbyt oryginalnym rozpoznaniu można by skądinąd skończyć studium poświęcone angielskiemu powieściopisarzowi.

Kochając to jedyny w swoim rodzaju utwór nie traktujący o niczym ważnym, ale bez zbędnego wpadania w dekadencję. Oczywiście możemy śledzić perypetie i rozwój akcji, poznajemy bohaterów i bohaterki, odgadujemy ich portrety psychologiczne, nie lekceważymy powieściowej analizy społecznej, tudzież panoramy ducha epoki. Wszystko to jest jednak wzięte w nawias, opatrzone cudzysłowami, zapisane lekką kursywą i ku naszemu zdziwieniu (choć lubimy takie paradoksy) bardziej przekonujące. „Nic ważnego” jest zresztą pojęciem względnym. Mamy u Greena formę nienarzucającej się zbytnio rozgrywki językowej, frapującego ćwiczenia stylistycznego, wiwisekcji życia jako zjawiska pozbawionego głębi, a przecież poruszającego i zapadającego w pamięć. To powinno wystarczyć, i najczęściej wystarcza, na wiele lektur, z których żadna nie będzie przypominała poprzedniej. Ale tak już jest z wszystkimi wartościowymi utworami literackimi – pozwalają nam dorosnąć do siebie, a jednocześnie rosną razem z nami.

Dostajemy do rąk wybornie napisaną i nieźle przetłumaczoną powieść, która wbrew pozorom (trywialne i nieco przypadkowe perypetie kilkorga mało znaczących postaci) wciąga jak kryminał, bynajmniej nie wychodząc naprzeciw naszym oczekiwaniom, za to mnożąc możliwości i kombinacje, zaskakując nieoczekiwanymi scenami, pozostawiając w naszej wrażliwości ślady banalnych, a jednocześnie dziwnie hipnotycznych, rozmów i sytuacji. O sukcesie Kochając zadecydował być może ów splot znajomo brzmiących melodii codziennej egzystencji i wrażliwości pisarza, który z nic nieznaczących incydentów i dialogów potrafił wycisnąć esencję życia niebanalnego i coraz wyraźniej utrwalającego się w pamięci. Dodajmy, że wszystko to zostało zachowane w dokonanym przez Andrzeja Sosnowskiego przekładzie, który – nie mam co do tego najmniejszych wątpliwości – oddaje sprawiedliwość precyzji i dyskrecji powieściowego języka Greena (inna sprawa, że znając gusta i dotychczasowe przekłady znakomitego poety w najmniejszym stopniu nie dziwimy się wyborowi tego akurat autora; czy tego chcemy czy nie, autor Życia na Korei wciąż porusza się w bezpiecznym kręgu ulubionych pisarzy i języków literackich). Pozostaje mieć nadzieję, że ta pozornie zwyczajna powieść – bo przecież tyle w niej wspaniałych scen zrywających z jakąkolwiek normalnością! – zostanie dostrzeżona przez tych kilku czytelników, do których jest skierowana: admiratorów dyskretnych, nieprzesadnie melancholijnych i ostrożnie opowiedzianych historii serca.

O AUTORZE

autorzy_leksykon_300x300_Gutorow
Jacek Gutorow

Urodzony 12 września 1970 roku w Grodkowie. Poeta, krytyk, tłumacz. Pracuje w Instytucie Filologii Angielskiej Uniwersytetu Opolskiego. Laureat Nagrody im. Kazimiery Iłłakowiczówny (1998), Fundacji Kultury (2003) oraz Nagrody im. Ludwika Frydego (2003). Nominowany do Nagrody Literackiej Nike, Nagrody Literackiej Gdynia oraz Nagrody Mediów Publicznych Cogito za opublikowany w 2008 roku tom Inne tempo. Mieszka w Opolu.

powiązania

2001 WROCLAW 
FOT. RADOSLAW BUGAJSKI  AGENCJA GAZETA

X i Ruchome święta

dzwieki / WYDARZENIA Jacek Gutorow Tomasz Majeran

Zapis całego spotkania autorskiego Jacka Gutorowa i Tomasza Majerana podczas Portu Legnica 2001.

WIĘCEJ
20_NAGRANIA__Andrzej SOSNOWSKI__Pozytywki i marienbadki

Pozytywki i marienbadki

nagrania / Między wierszami Andrzej Sosnowski Anna Kałuża Jacek Gutorow Joanna Orska Kamil Zając Piotr Śliwiński Wojciech Bonowicz

O twórczości Andrzeja Sosnowskiego wypowiadają się Wojciech Bonowicz, Jacek Gutorow, Anna Kałuża, Joanna Orska, Piotr Śliwiński, Kamil Zając.

WIĘCEJ
05_RECENZJE__Jacek GUTOROW__Nieumówione spotkania albo jak czytałem Heaneya po polsku

Nieumówione spotkania albo jak czytałem Heaneya po polsku

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Esej Jacka Gutorowa na temat poezji Seamusa Heaneya, towarzyszący wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Simon ARMITAGE__Język to zjawisko widmowe

Język to zjawisko widmowe

wywiady / O PISANIU Jacek Gutorow Simon Armitage

Rozmowa Jacka Gutorowa z Simonem Armitage’em, towarzysząca wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 15 października 2018 roku.

WIĘCEJ
20_RECENZJE__Jacek Gutorow__Niezmordowany obserwator

Niezmordowany obserwator

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Recenzja Jacka Gutorowa książki Spóźniony śpiewak Williama Carlosa Williamsa w przekładzie Julii Hartwig, wydanej w Biurze Literackim w 5 stycznia 2009 roku, a w wersji elektronicznej 10 kwietnia 2019 roku.

WIĘCEJ
04_RECENZJE__Jacek_GUTOROW__Trudna kontynuacja

Trudna kontynuacja

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Recenzja Jacka Gutorowa towarzysząca premierze książki Po tęczy Andrzeja Sosnowskiego, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 17 września 2007 roku, a w wersji elektronicznej 12 lutego 2018 roku.

WIĘCEJ
05_RECENZJE__Jacek__GUTOROW_Hymn-do-życia

Hymn do życia

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Recenzja Jacka Gutorowa książki Nad rzeką Esther Kinsky w tłumaczeniu Sławy Lisieckiej, wydanej przez Biuro Literackie 25 września 2017 roku.

WIĘCEJ
RECENZJE_lesmian_komentarz

Lodowiec

recenzje / KOMENTARZE Jacek Gutorow

Komentarz Jacka Gutorowa do książki Z tamtej strony ciszy Bolesława Leśmiana, wydanej w Biurze Literackim 8 listopada 2012 roku.

WIĘCEJ
DZWIEKI_Inne_tempo

Zimne, wykalkulowane wiersze

dzwieki / RECYTACJE Jacek Gutorow

Wiersz z tomu Inne tempo, zarejestrowany podczas spotkania „Inne państwa” na festiwalu Port Wrocław 2009.

WIĘCEJ
NAGRANIA_Inne-tempo

Inne tempo

nagrania / Między wierszami Jacek Gutorow

Z Jackiem Gutorowem o wydanej w 2009 roku książce rozmawiają Marta Podgórnik i Krzysztof Siwczyk. Filmowa etiuda do wiersza „Creative writing” w reżyserii Anny Jadowskiej.

WIĘCEJ
RECENZJE_Implozja

Implozja

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Recenzja Jacka Gutorowa z książki Życie na Korei Andrzeja Sosnowskiego.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Pod-slonce-bylo

Mały duży apokryf Filipa

recenzje / IMPRESJE Jacek Gutorow

Esej Jacka Gutorowa towarzyszący premierze książki Pod słońce było Filipa Zawady, wydanej w Biurze Literackim 31 grudnia 2014 roku.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Spozniony-owoc-radiofonizacji

Z rozpędu (nowe wiersze Dariusza Sośnickiego)

recenzje / IMPRESJE Jacek Gutorow

Esej Jacka Gutorowa towarzyszący premierze książki Spóźniony owoc radiofonizacji Dariusza Sośnickiego, wydanej w Biurze Literackim 3 listopada 2014 roku.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Edmund-White

Laurka dla Edmunda White’a

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Recenzja Jacka Gutorowa z książki Zuch Edmunda White’a.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Pelne-morze

Notatki o nowej książce Wojtka Bonowicza

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Recenzja Jacka Gutorowa z książki Wojciecha Bonowicza.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Rzeczywiste

To zaangażowanie domaga się zwrotu

wywiady / O KSIĄŻCE Jacek Gutorow Paweł Kaczmarski

Rozmowa Pawła Kaczmarskiego z Jackiem Gutorowem o książce Rzeczywiste i nierzeczywiste staje się jednym ciałem Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 3 grudnia 2009 roku.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Makijaz

Raz jeszcze, po słowie, w otwartych drzwiach (fragment)

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Recenzja Jacka Gutorowa z książki Makijaż Jerzego Jarniewicza.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Studium-temperamentu

O Firbanku w siedmiu punktach

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Recenzja Jacka Gutorowa z książki Studium temperamentu Rolanda Firbanka.

WIĘCEJ
RECENZJE_Zadura_Szkice-tom-1

Zadura – krytyk i eseista

recenzje / NOTKI I OPINIE Jacek Gutorow

Recenzja Jacka Gutorowa towarzysząca premierze dwutomowej edycji Szkiców, recenzji, felietonów Bohdana Zadury, wydanej w Biurze Literackim 4 czerwca 2007 roku.

WIĘCEJ
20_NAGRANIA__Henry GREEN, Marcin SENDECKI, Andrzej SOSNOWSKI__Jeden akapit Kochając

Jeden akapit: „Kochając”

nagrania / Stacja Literatura Andrzej Sosnowski Henry Green Marcin Sendecki

Spotkanie „Jeden akapit” wokół książki Kochając Henry’ego Greena w przekładzie Andrzeja Sosnowskiego z udziałem Marcina Sendeckiego w ramach festiwalu Stacja Literatura 22.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Kochajac_1

Powieść w odcinkach: Kochając

dzwieki / AUDYCJE Henry Green

Fragmenty Kochając, zarejestrowane podczas audycji w Radiu Wrocław Kultura. Czyta Bartosz Woźny.

WIĘCEJ
RECENZJE_Henry-Green_Anna-Krzesniak

Kochając waśnie i swary

recenzje / IMPRESJE Anna Krześniak

Recenzja Anny Krześniak z książki Henry’ego Greena Kochając.

WIĘCEJ
RECENZJE_Henry-Green_Anna-Krzesniak

Henry Green Kochając

recenzje / ESEJE Adam Kraszewski

Recenzja Adama Kraszewskiego z książki Henry’ego Greena Kochając, która ukazała się na stronie natemat.pl.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Kochajac_1

Henry Green Kochając

recenzje / ESEJE Anka Czytankowa

Recenzja z powieście Henry’ego Greena Kochając, która ukazała się na blogu Czytanki Anki.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Kochajac_2

Nowe, piękne i zadziwiające tony

recenzje / ESEJE Tadeusz Pióro

Szkic Tadeusza Pióry towarzyszący premierze książki Kochając Henry’ego Greena w przekładzie Andrzeja Sosnowskiego, która ukazała się 27 kwietnia 2015 roku nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Ksiega-zakladek

Czytelnik osobny

recenzje / ESEJE Krzysztof Jaworski

Recenzja Marcina Jaworskiego z książki Księga zakładek Jacka Gutorowa.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Ksiega-zakladek

Głowa pełna zakładek. Wokół Księgi zakładek Jacka Gutorowa

recenzje / ESEJE Marcin Jurzysta

Recenzja Marcina Jurzysty z książki Księga zakładek Jacka Gutorowa.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Inne-tempo

"Gra w literackość" i "gra w życie"

recenzje / ESEJE Krzysztof Siwczyk

Recenzja Krzysztofa Siwczyka z książki Inne tempo Jacka Gutorowa.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Inne-tempo

O ambicji oraz poezji zasłaniającej widoki

recenzje / ESEJE Jakub Winiarski

Recenzja Krzysztofa Siwczyka z książki Inne tempo Jacka Gutorowa.

WIĘCEJ