recenzje / ESEJE

O Firbanku w siedmiu punktach

Jacek Gutorow

Recenzja Jacka Gutorowa z książki Studium temperamentu Rolanda Firbanka.

Okladka__Studium_temperamentu_pierwsza_rgb Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

1. Studium temperamentu, zbiór juweniliów Ronalda Firbanka w przekładach Grzegorza Jankowicza i Andrzeja Sosnowskiego, i pod redakcją tego pierwszego, to ryzykowne, ale dobre wprowadzenie do twórczości jednego z pionierów campu (bądź, jak kto woli, kampu). Ryzykowne, bo te wczesne teksty grzeszą niejakim sentymentalizmem, który nie jest podparty charakterystyczną dla późniejszego Firbanka retoryczna werwą, przemieniającą sentymenty w zdumiewająco nieoczekiwane narzędzie poznania. Dobre, bo jednak mamy tu wszystkie firbankowskie ingrediencje, niezbędne do wprawienia nas w – chociażby łzawą, chociażby z lekka afektowaną, ale zawsze – egzaltację.

2. Czytelnikowi zaczynającemu swoją przygodę z prozą Firbanka należy się jedno wyjaśnienie: w twórczości tej nie ma niczego do tłumaczenia. Żadnych egzemplifikacji, egzegez czy homilii. O wiele właściwszym sposobem podejścia do Firbanka jest wejście w jego świat. Oczywiście nie może to być wejście w butach – nie zniósłby tego duch autora. Chodzi raczej o tryb fascynacji, która z krytyką w tradycyjnym rozumieniu tego słowa niewiele ma wspólnego. Fascynacja to ruch dwuznaczny: odnajdywanie dzieła w sobie, a równocześnie odkrywanie siebie w dziele. Erotyzm? Jak najbardziej.

3. Dziesięć wczesnych tekstów, napisanych w latach 1903-1905. Dziesięć gestów, bo chyba tak należałoby je nazwać. Jeżeli bowiem z książki tej wyłania się jakiś portret artysty – a Grzegorz Jankowicz twierdzi w (bardzo pomocnym) posłowiu, że tak – to jest to portret kogoś, kto nieustannie i trochę bezwiednie wykonuje gesty w stronę niewidocznej publiczności. Na przykład „Prawdziwa miłość”, proza otwierająca tom, zaczyna się tak: „Co chwilę wstawał i spacerował po pokoju, ale wydawało się, że to jedynie nasila jego wzburzenie”. Jeśli chodzi o suspens, to niczego więcej nie potrzebujemy – oto cały Firbank.

4. Nawiasem mówiąc, słowo camp nie jest tu konieczne. Może nam tylko usidlić autora, który chce pozostać sobą. Jeśli już trzymać się tej kategorii, to moim zdaniem bez patosu, który nadała mu ongiś Susan Sontag. Campowe dzieło nie może być własną parodią? Ależ u Firbanka jest! I to jest podwójnie, a to dzięki stosowanemu przez pisarza kiczowi, który nie pozwala osiąść na retorycznych laurach. Kicz jest zawsze krzykliwy – i zawsze prześmiewczy, również w stosunku do autora. W pewnym sensie kicz ratuje tę twórczość, ciążącą czasami ku abstrakcyjnemu estetyzmowi.

5. Dołączone do juweniliów „Sceny z życia Ronalda Firbanka” – zbiór anegdot o pisarzu – są równie ważne, co same prozy. Ba, pod pewnym względem są ważniejsze! Bo życie pisarza jest w nich ukazane jako dzieło sztuki. To już nie tylko gest. To gest przesadny, aktorski, obliczony na efekt. Niech będzie, że to campowy ideał: oto egzystencja jest skończenie sztuczna, jest samą sztuką. Sztuką, która niczego już nie może zakomunikować, bo nie ma zewnętrznej instancji, w stosunku do której komunikat miałby sens. Dlatego milczy i jest. To powinno wystarczyć.

6. Rzecz sprowadza się do pojedynczych obrazów. Kadrowanie jest proste. Wszystko polega na wyczuciu stylu. Postaciom Firbanka wiele można zarzucić, ale z pewnością nie brak stylu. „Sceny z życia” kończą się anegdotą opowiedzianą przez Sewella Stokesa, do którego na krótko przed śmiercią Firbank pisał: „Czyżbyś już zapomniał pewien rodzaj śmiechu? Dzisiaj spotyka się go już coraz rzadziej i rzadziej…”. Wystarczy przeczytać kilka drobiazgów tego autora, aby wiedzieć, o jakim śmiechu jest tutaj mowa. Szalone heroiny i ekscentryczni bohaterowie Firbanka nigdy o nim nie zapominają. Można by nawet powiedzieć, że sami są z tego śmiechu. Zrodzeni, skleceni, zbudzeni.

7. Ale ten dwuznaczny styl! Przez cały czas – a do tekstów Firbanka wracam często, choć nie zawsze są to powroty łatwe („Firbank mógł budzić niepokój”; to znowu Sewell Stokes) – w mojej głowie odzywa się fraza, jakiej Auden użył był kiedyś w stosunku do Gniazda dudków Ashbery’ego i Schuylera.

A minor classic. Pomniejsze arcydzieło.

O AUTORZE

autorzy_leksykon_300x300_Gutorow
Jacek Gutorow

Urodzony 12 września 1970 roku w Grodkowie. Poeta, krytyk, tłumacz. Pracuje w Instytucie Filologii Angielskiej Uniwersytetu Opolskiego. Laureat Nagrody im. Kazimiery Iłłakowiczówny (1998), Fundacji Kultury (2003) oraz Nagrody im. Ludwika Frydego (2003). Nominowany do Nagrody Literackiej Nike, Nagrody Literackiej Gdynia oraz Nagrody Mediów Publicznych Cogito za opublikowany w 2008 roku tom Inne tempo. Mieszka w Opolu.

powiązania

2001 WROCLAW 
FOT. RADOSLAW BUGAJSKI  AGENCJA GAZETA

X i Ruchome święta

dzwieki / WYDARZENIA Jacek Gutorow Tomasz Majeran

Zapis całego spotkania autorskiego Jacka Gutorowa i Tomasza Majerana podczas Portu Legnica 2001.

WIĘCEJ
20_NAGRANIA__Andrzej SOSNOWSKI__Pozytywki i marienbadki

Pozytywki i marienbadki

nagrania / Między wierszami Andrzej Sosnowski Anna Kałuża Jacek Gutorow Joanna Orska Kamil Zając Piotr Śliwiński Wojciech Bonowicz

O twórczości Andrzeja Sosnowskiego wypowiadają się Wojciech Bonowicz, Jacek Gutorow, Anna Kałuża, Joanna Orska, Piotr Śliwiński, Kamil Zając.

WIĘCEJ
05_RECENZJE__Jacek GUTOROW__Nieumówione spotkania albo jak czytałem Heaneya po polsku

Nieumówione spotkania albo jak czytałem Heaneya po polsku

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Esej Jacka Gutorowa na temat poezji Seamusa Heaneya, towarzyszący wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 24 września 2018 roku.

WIĘCEJ
02_WYWIADY__Simon ARMITAGE__Język to zjawisko widmowe

Język to zjawisko widmowe

wywiady / O PISANIU Jacek Gutorow Simon Armitage

Rozmowa Jacka Gutorowa z Simonem Armitage’em, towarzysząca wydaniu antologii 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego, w wyborze i przekładzie Jerzego Jarniewicza, która ukaże się nakładem Biura Literackiego 15 października 2018 roku.

WIĘCEJ
20_RECENZJE__Jacek Gutorow__Niezmordowany obserwator

Niezmordowany obserwator

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Recenzja Jacka Gutorowa książki Spóźniony śpiewak Williama Carlosa Williamsa w przekładzie Julii Hartwig, wydanej w Biurze Literackim w 5 stycznia 2009 roku, a w wersji elektronicznej 10 kwietnia 2019 roku.

WIĘCEJ
04_RECENZJE__Jacek_GUTOROW__Trudna kontynuacja

Trudna kontynuacja

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Recenzja Jacka Gutorowa towarzysząca premierze książki Po tęczy Andrzeja Sosnowskiego, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 17 września 2007 roku, a w wersji elektronicznej 12 lutego 2018 roku.

WIĘCEJ
05_RECENZJE__Jacek__GUTOROW_Hymn-do-życia

Hymn do życia

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Recenzja Jacka Gutorowa książki Nad rzeką Esther Kinsky w tłumaczeniu Sławy Lisieckiej, wydanej przez Biuro Literackie 25 września 2017 roku.

WIĘCEJ
RECENZJE_lesmian_komentarz

Lodowiec

recenzje / KOMENTARZE Jacek Gutorow

Komentarz Jacka Gutorowa do książki Z tamtej strony ciszy Bolesława Leśmiana, wydanej w Biurze Literackim 8 listopada 2012 roku.

WIĘCEJ
DZWIEKI_Inne_tempo

Zimne, wykalkulowane wiersze

dzwieki / RECYTACJE Jacek Gutorow

Wiersz z tomu Inne tempo, zarejestrowany podczas spotkania „Inne państwa” na festiwalu Port Wrocław 2009.

WIĘCEJ
NAGRANIA_Inne-tempo

Inne tempo

nagrania / Między wierszami Jacek Gutorow

Z Jackiem Gutorowem o wydanej w 2009 roku książce rozmawiają Marta Podgórnik i Krzysztof Siwczyk. Filmowa etiuda do wiersza „Creative writing” w reżyserii Anny Jadowskiej.

WIĘCEJ
RECENZJE_Implozja

Implozja

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Recenzja Jacka Gutorowa z książki Życie na Korei Andrzeja Sosnowskiego.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Kochajac_3

Pierwszy polski Green

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Szkic Jacka Gutorowa towarzyszący premierze książki Kochając Henry’ego Greena w przekładzie Andrzeja Sosnowskiego, która ukazała się 27 kwietnia 2015 roku nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Pod-slonce-bylo

Mały duży apokryf Filipa

recenzje / IMPRESJE Jacek Gutorow

Esej Jacka Gutorowa towarzyszący premierze książki Pod słońce było Filipa Zawady, wydanej w Biurze Literackim 31 grudnia 2014 roku.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Spozniony-owoc-radiofonizacji

Z rozpędu (nowe wiersze Dariusza Sośnickiego)

recenzje / IMPRESJE Jacek Gutorow

Esej Jacka Gutorowa towarzyszący premierze książki Spóźniony owoc radiofonizacji Dariusza Sośnickiego, wydanej w Biurze Literackim 3 listopada 2014 roku.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Edmund-White

Laurka dla Edmunda White’a

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Recenzja Jacka Gutorowa z książki Zuch Edmunda White’a.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Pelne-morze

Notatki o nowej książce Wojtka Bonowicza

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Recenzja Jacka Gutorowa z książki Wojciecha Bonowicza.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Rzeczywiste

To zaangażowanie domaga się zwrotu

wywiady / O KSIĄŻCE Jacek Gutorow Paweł Kaczmarski

Rozmowa Pawła Kaczmarskiego z Jackiem Gutorowem o książce Rzeczywiste i nierzeczywiste staje się jednym ciałem Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 3 grudnia 2009 roku.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Makijaz

Raz jeszcze, po słowie, w otwartych drzwiach (fragment)

recenzje / ESEJE Jacek Gutorow

Recenzja Jacka Gutorowa z książki Makijaż Jerzego Jarniewicza.

WIĘCEJ
RECENZJE_Zadura_Szkice-tom-1

Zadura – krytyk i eseista

recenzje / NOTKI I OPINIE Jacek Gutorow

Recenzja Jacka Gutorowa towarzysząca premierze dwutomowej edycji Szkiców, recenzji, felietonów Bohdana Zadury, wydanej w Biurze Literackim 4 czerwca 2007 roku.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Studium-temperamentu

Firbankowskie bibeloty

recenzje / NOTKI I OPINIE Jacek Dehnel

Recenzja Jacka Dehnela towarzysząca premierze książki Ronalda Firbanka Studium temperamentu, wydanej w Biurze Literackim 23 lutego 2009 roku.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Ksiega-zakladek

Czytelnik osobny

recenzje / ESEJE Krzysztof Jaworski

Recenzja Marcina Jaworskiego z książki Księga zakładek Jacka Gutorowa.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Ksiega-zakladek

Głowa pełna zakładek. Wokół Księgi zakładek Jacka Gutorowa

recenzje / ESEJE Marcin Jurzysta

Recenzja Marcina Jurzysty z książki Księga zakładek Jacka Gutorowa.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Inne-tempo

"Gra w literackość" i "gra w życie"

recenzje / ESEJE Krzysztof Siwczyk

Recenzja Krzysztofa Siwczyka z książki Inne tempo Jacka Gutorowa.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Inne-tempo

O ambicji oraz poezji zasłaniającej widoki

recenzje / ESEJE Jakub Winiarski

Recenzja Krzysztofa Siwczyka z książki Inne tempo Jacka Gutorowa.

WIĘCEJ