recenzje / ESEJE

O poezji (i krytyce) zaangażowanej

Joanna Orska

Recenzja Joanny Orskiej, towarzysząca premierze antologii Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, wydanej w Biurze Literackim 20 września 2016 roku, a w wersji elektronicznej 18 grudnia 2017 roku.

Okladka_Zebralo_sie_sliny_72dpi Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Zebrało się śliny, antologia przygotowana przez Martę Koronkiewicz i Pawła Kaczmarskiego, zawiera przegląd wierszy jedenastu poetek i poetów (Tomasza Bąka, Szymona Domogały-Jakucia, Konrada Góry, Szczepana Kopyta, Kamili Janiak, Jakobe Mansztajna, Kiry Pietrek, Piotra Przybyły, Macieja Taranka, Ilony Witkowskiej), dokonany ze specyficznego punktu widzenia. Chodziło o pewien, w dość ścisły sposób pojęty rodzaj zaangażowanej postawy poetyckiej. Niewątpliwie pomysłodawcy antologii nowej poezji, której kolejne wybory są czytelnikowi niezorientowanemu co do jej ostatnich przygód zawsze potrzebne, osiągnęli sukces pod jednym względem. Dowiedli tego, że można mówić o poezji zaangażowanej w niepublicystyczny sposób, profesjonalnie, bez charakterystycznego dla zaangażowanych tekstów ideologicznego zadęcia i nie porzucając konstruktywnej dyskusji o wierszu. Świadczą o tym teksty młodych krytyków, podsumowujące krótko każdy z jedenastu zestawów wierszy prezentowanych autorów. Zebrało się śliny staje się w ten sposób nie tylko antologią pokazującą pracę wiersza zaangażowanego, ale także wystąpieniem nowego pokolenia krytyków, coraz bardziej widocznego w dyskusji krytycznej w czasopismach papierowych i internetowych. Redaktorzy antologii są sami wprawdzie autorami największej liczby komentarzy w tomie, ale Monika Glosowitz, Dawid Kujawa, Jakub Skurtys i Maja Staśko ustanawiają obok nich głosy równie istotne. Bez tej różnorodności stylów, sposobów rozumienia wierszy i krytycznych postaw, zaangażowana antologia niewątpliwie mniej by się udała.

W krótkim tekście nie mogę odnosić się szczegółowo do kryteriów wyboru samych wierszy głównych bohaterów tomu, czy też, tak jak by należało, osobno omawiać krytycznych szkiców. Całość prezentuje się bardzo ciekawie i stanowi mocną alternatywę wobec zbiorów poezji również wszak zaangażowanej – takich jak niedawno wydana przez warszawski SDK antologia poezji Warkoczami, przygotowana pod znakiem krytyki feministycznej. Rzucę szybko dwie kwestie, które nasunęły mi się w trakcie lektury antologii. Na wstępie, który było chyba bardzo trudno napisać, Koronkiewicz i Kaczmarski próbują uzasadnić swoje wybory, zarysowując argumentację mającą stworzyć możliwość takiego rozumienia politycznego zaangażowania poezji, które byłoby inne jednak niż w przypadku (właśnie) krytyki feministycznej. Stawiają na właściwą dla wiersza pisanego z feministycznej perspektywy, predylekcję do przedstawiania osobistych doświadczeń, nie zaś – jak w przypadku poezji zaangażowanej – wspólnotowych przekonań, poglądów i pragnień. Faktycznie wiele tekstów poetyckich w Zebrało się śliny operuje rolami, ogrywa podmiotowość, by nadać jej funkcję inną, niż w przypadku konfesji czy mocno zsubiektywizowanej wypowiedzi – która ma być charakterystyczną cechą tzw. poezji „kobiecej”. Uogólnienia tego rodzaju jednak zazwyczaj nie odgrywają dobrze swojej roli. Dwie bohaterki antologii przygotowanej przez wrocławian, Kira Pietrek i Kamila Janiak, występują także w zbiorze Warkoczami. Nie wszystkie wiersze zebrane w tym ostatnim przedstawiają też subiektywne, osobiste doświadczenie. Mało jest dzisiaj w ogóle liryki, która operowałaby tradycyjnym podmiotem, właściwym dla poezji intymnej, osobistej, sentymentalnej – jeszcze mniej jest takiej, która operowałaby takim podmiotem umiejętnie. Pozostawałoby inne kryterium wyborów dla Zebrało się śliny – być może po prostu takie autorki, jak Bianka Rolando, Agnieszka Mirahina czy Natalia Malek – nie są tymi, których, jak to się mówi na wstępie, „lubimy czytać”.

„Lubienie” niestety nieczęsto staje się kryterium, według którego można by w jasny sposób uzasadnić wybór jakiegoś zestawu tekstów czy nazwisk – chociaż może powinno być najwłaściwszym. Ostatecznie jako czytelnicy oczekujemy, żeby antologie takie, jak Warkoczami czy Zebrało się śliny były nie tylko reprezentatywne, by nie tylko przedstawiały w pełni życie i pozory nowej poetyckiej tendencji czy zwrotu, ale by znajdowały się w nich po prostu dobre utwory. „Dobre” zaś są dobre zawsze podług czyjegoś smaku – dobra antologia współczesnej poezji jest dlatego zwykle miarą doświadczenia czytelniczego jej twórców z jednej strony i ich odporności na układy środowiskowe z drugiej. Zasadnicza różnica pomiędzy dwoma antologiami, o których zaczęłam w tym miejscu rozmyślać, polegałaby na tym, że bardzo trudno jest złożyć książkę, która ma 404 strony (Warkoczami) i dopilnować, by znalazły się w niej tylko świetne utwory. Koronkiewicz i Kaczmarski zaraz na wstępie, kierując się uczciwością wobec własnego smaku, wybrali sobie nazwiska autorów najlepiej według nich dzisiaj piszących. Wiersze o zdecydowanie „zaangażowanym” tonie tworzą w Zebrało się śliny faktycznie niezwykle ciekawą mieszankę głosów – widzimy, ile może być postaci, rodzajów, strategii społecznego zaangażowania. Czytanie poetyckiej części tej antologii to w efekcie rzeczywiście frapujące doświadczenie i doskonała zarazem przygoda. W tym kontekście Warkoczami wypada gorzej – mozaika zbyt wielu wierszy, uporządkowana tematycznym kluczem, często poetycko nierówna, z zestawieniami nie zawsze znajdującymi swoje uzasadnienie, albo zbyt właśnie prostymi – to przypomina swoim porządkiem sklepowe półki: tu mamy nabiał, tam mięso, a tu znowu makaron.

Pamiętam moment, kiedy w trakcie Festiwalu Silesius rozgorzała dyskusja na temat parytetu w dziedzinie twórczości. Pomimo tego, że autorzy antologii doskonale zdają sobie sprawę, że w stosunku do poezji (muzyki, malarstwa, architektury, medycyny i tym podobnych sztuk wymagających nie tylko osobistego zaangażowania, ale także przygotowania zawodowego i talentu) parytet nie działa. Zdecydowali się jednak podjąć na wstępie kwestię przewagi męskiego głosu w poezji zaangażowanej. Także w tej mierze ich wyjaśnienia wypadają nieprzekonująco – może w takich kwestiach lepiej niczego nie wyjaśniać, tylko po prostu obstawać przy swoich wyborach. Pozwalać, żeby chcąca dysponować mocnym głosem poezja broniła się sama? Uderzające z mojego punktu widzenia wydaje się w końcu to, że kryterium zaangażowanej, wspólnotowej postawy, związanej z postawą światopoglądową twórców, zaowocowało wyborem tak niewielkiej grupy – świetnych, co warto podkreślić, bodaj czy dziś nie najciekawszych młodych autorów – i z podobnie niewieloma w gruncie rzeczy, choć świetnymi tekstami. Może więcej jest zaangażowanej krytyki niż zaangażowanej poezji? Może nie bez przyczyny, kiedy mówimy o poezji zaangażowanej, pada nieodmiennie kilka, tych samych nazwisk? Może jednak niedobrze, że pośród tych niewielu wspaniałych, społecznie wrażliwych głosów, znalazła się Kamila Janiak, która (mnie w każdym razie) nie do końca przekonuje – zwłaszcza w tym wyborze jej niezłe wiersze odbiegają jednak poziomem od reszty. Może obecność takiego autora, jak bardzo dwuznaczny w swoich subwersywnych poczynaniach, choć interesujący Jakobe Mansztajn, można było sobie odpuścić? Podobnie od wysokiej próby krytyki, którą prezentują pokoleniowe szkice grupy młodych autorów, odbija się szkic Mai Staśko, której publicystyczny ze swej zasady i zaangażowany styl w kolejnym spotkaniu jakoś wytraca swoją świeżość. Intelektualny fajerwerk zamiast rzeczywistej lektury wierszy – to chyba jednak realizacja jakiegoś partykularnego interesu autorki, a nie spełnianie wspólnotowej potrzeby.

Kryterium społecznego zaangażowania, bronione w świetnych poza tym szkicach towarzyszących wierszom, okazuje się trudne do opisania i wymaga intelektualnego, teoretycznego wzmocnienia – na które być może nie mogli lub nie chcieli sobie pozwolić twórcy antologii o zamierzeniu przecież popularyzatorskim. O świetnym, nowym pokoleniu krytyków – i o zasadniczo nowej jakości zaangażowanego głosu poezji wydaje się jednak antologia Zebrało się śliny zaświadczać z nawiązką.

O AUTORZE

autorzy_leksykon_300x300_Orska
Joanna Orska

Urodzona w 1973 roku. Krytyk i historyk literatury. Recenzje i artykuły publikuje w "Odrze", "Nowych Książkach", "Studium". Jest pracownikiem naukowym w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego. Mieszka we Wrocławiu.

powiązania

KOMENTARZ_Podroz-sentymentalna

Podróż sentymentalna

recenzje / ESEJE Joanna Orska

Recenzja Joanny Orskiej z książki W Marcina Sendeckiego, wydanej w Biurze Literackim w wersji papierowej 27 grudnia 2016 roku, a w wersji elektronicznej 3 lipca 2017 roku.

WIĘCEJ
RECENZJE_sosnowski_komentarz

Maszyny Sosnowskiego

recenzje / ESEJE Joanna Orska

Recenzja Joanny Orskiej towarzysząca premierze książki Dom ran Andrzeja Sosnowskiego, która ukazała się w Biurze Literackim 9 lutego 2015 roku.

WIĘCEJ
DEBATY_O-skladnie-wiersza

O składnię wiersza polskiego

debaty / ANKIETY I PODSUMOWANIA Joanna Orska

Głos Joanny Orskiej w debacie „Formy zaangażowania”, towarzyszącej premierze antologii Zebrało się śliny, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
01_WYWIADY__ Paweł KACZMARSKI__Nie stoi w sprzeczności

Nie stoi w sprzeczności

wywiady / O KSIĄŻCE Paweł Kaczmarski Przemysław Rojek

Rozmowa Przemysława Rojka z Pawłem Kaczmarskim, towarzyszącą premierze antologii Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, wydanej w Biurze Literackim 20 września 2016 roku, a w wersji elektronicznej 18 grudnia 2017 roku.

WIĘCEJ
04_RECENZJE__ Paweł KACZMARSKI i Marta KORONKIEWICZ__Punkty wspólne, punkty odniesienia

Punkty wspólne, punkty odniesienia

recenzje / ESEJE Marta Koronkiewicz Paweł Kaczmarski

Szkic Marty Koronkiewicz i Pawła Kaczmarskiego o poezji Konrada Góry i Szczepana Kopyta, prezentujący antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, wydaną w Biurze Literackim 20 września 2016 roku, a w wersji elektronicznej 18 grudnia 2017 roku.

WIĘCEJ
20_NAGRANIA__Różni AUTORZY__Być psem i kością poezji

Być psem i kością poezji

nagrania / Stacja Literatura Ilona Witkowska Kira Pietrek Maja Staśko

Spotkanie autorskie „Być psem i kością poezji” z udziałem Kiry Pietrek, Ilony Witkowskiej i Mai Staśko w ramach festiwalu Stacja Literatura 21.

WIĘCEJ
nagrania_polityczna

Polityczna, niepartyjna?

nagrania / Stacja Literatura Kamila Janiak Maciej Taranek Marta Koronkiewicz Tomasz Bąk

Spotkanie autorskie „Polityczna, niepartyjna?” z udziałem Kamili Janiak, Macieja Taranka, Tomasza Bąka i Marty Koronkiewicz w ramach festiwalu literackiego Stacja Literatura 21.

WIĘCEJ
RECENZJE_plujac_z_lewej

Plując z lewej. Z wiatrem i pod wiatr

recenzje / ESEJE Rafał Gawin

Recenzja Rafała Gawina, towarzysząca premierze antologii Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, wydanej w Biurze Literackim 20 września 2016 roku.

WIĘCEJ
WYWIADY_mansztajn

Wyjść z tego mieszkania i wyjść z tego wiersza

wywiady / O PISANIU Jakobe Mansztajn Maja Staśko

Rozmowa Mai Staśko z Jakobe Mansztajnem. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
UTWORY_mansztajn

Rzeki nas pochłoną

utwory / zapowiedzi książek Jakobe Mansztajn

Fragment zapowiadający antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
RECENZJE_mansztajn

Polska – albo „melanchujnia”

recenzje / ESEJE Marta Koronkiewicz

Szkic Marty Koronkiewicz o poezji Jakobe Mansztajna. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
RECENZJE_komentarz_mansztajn

Próba sił

recenzje / KOMENTARZE Jakobe Mansztajn

Autorski komentarz Jakobe Mansztajna w ramach cyklu „Historia jednego wiersza”. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
RECENZJE_Pietrek_genialna

Genialna kolaborantka

recenzje / ESEJE Paweł Kaczmarski

Szkic Pawła Kaczmarskiego o poezji Kiry Pietrek. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
RECENZJE_pietrek_kometarz

Nic nie jest najważniejsze

recenzje / KOMENTARZE Kira Pietrek

Autorski komentarz Kiry Pietrek w ramach cyklu „Historia jednego wiersza”. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
WYWIADY_kamila_janiak

I nic, i nic dzieje się dalej

wywiady / O PISANIU Kamila Janiak Maja Staśko

Rozmowa Mai Staśko z Kamilą Janiak. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
RECENZJE_janiak_jaskladnia

Ja-składnia

recenzje / ESEJE Jakub Skurtys

Szkic Jakuba Skurtysa o poezji Kamili Janiak. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
RECENZJE_janiak_kometarz

hdr connor effect

recenzje / KOMENTARZE Kamila Janiak

Autorski komentarz Kamili Janiak w ramach cyklu „Historia jednego wiersza”. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
WYWIADY_domagala_jakuc

Duchy Miasta są mi przychylne

wywiady / Jakub Skurtys Szymon Domagała-Jakuć

Rozmowa Jakuba Skurtysa z Szymonem Domagałą-Jakuciem. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
RECENZJE_domagala_jakuc

Nigdy nie oddzielaj

recenzje / ESEJE Paweł Kaczmarski

Szkic Pawła Kaczmarskiego o poezji Szymona Domagały-Jakucia. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
RECENZJE_domagala_jakuc_kometarz

Odrodzenie we krwi

recenzje / KOMENTARZE Szymon Domagała-Jakuć

Autorski komentarz Szymona Domagały-Jakucia w ramach cyklu „Historia jednego wiersza”. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
WYWIADY_ilona_witkowska

Ciekawi mnie każde cudze znalezisko

wywiady / O PISANIU Ilona Witkowska Maja Staśko

Rozmowa Mai Staśko z Iloną Witkowską. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
RECENZJE_Witkowska

Być tym, czym się jest

recenzje / ESEJE Monika Glosowitz

Szkic Moniki Glosowitz o poezji Ilony Witkowskiej. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
RECENZJE_WITKOWSKA_kometarz

rzecz w tym, żeby nie patrzeć ze zbyt bliska

recenzje / KOMENTARZE Ilona Witkowska

Autorski komentarz Ilony Witkowskiej w ramach cyklu „Historia jednego wiersza”. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
WYWIADY_przybyla

Zapping i petting

wywiady / O PISANIU Maja Staśko Piotr Przybyła

Rozmowa Mai Staśko z Piotrem Przybyłą. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
UTWORY_Przybyla_fulwypasik

Fulwypasik-Zdrój

utwory / zapowiedzi książek Piotr Przybyła

Fragment zapowiadający antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
RECENZJE_przybyla

Fonosfera i mantra

recenzje / ESEJE Marta Koronkiewicz

Szkic Marty Koronkiewicz o poezji Piotra Przybyły. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
RECENZJE_PRZYBYLA_kometarz

Musisz wybaczyć każdemu

recenzje / KOMENTARZE Piotr Przybyła

Autorski komentarz Piotra Przybyły w ramach cyklu „Historia jednego wiersza”. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
WYWIADY_Maciej_TARANEK

Bez polskich znaków

wywiady / O PISANIU Maciej Taranek Marta Koronkiewicz

Rozmowa Marty Koronkiewicz z Maciejem Tarankiem. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
UTWORY_nomenklatura

nomenklatura

utwory / zapowiedzi książek Maciej Taranek

Fragment zapowiadający antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
RECENZJE_repetytorium

repetytorium, czyli wszystko, co chcielibyście wiedzieć o młodej poezji, ale baliście się zapytać

recenzje / ESEJE Maja Staśko

Szkic Mai Staśko o poezji Macieja Taranka. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
RECENZJE_wiersz_dla_AF

Wiersz dla Andrzeja Franaszka

recenzje / KOMENTARZE Maciej Taranek

Autorski komentarz Macieja Taranka w ramach cyklu „Historia jednego wiersza”. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
WYWIADY_Tomasz_Bak

Wojna hybrydowa z neoliberalizmem

wywiady / O PISANIU Paweł Kaczmarski Tomasz Bąk

Rozmowa Pawła Kaczmarskiego z Tomaszem Bąkiem. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
WYWIADY_Dawid_Mateusz

Kąt zaangażowania

wywiady / O PISANIU Dawid Mateusz Jakub Skurtys

Rozmowa Jakuba Skurtysa z Dawidem Mateuszem. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
UTWORY_zebralo_sie_sliny

Mefedron dla mas

utwory / zapowiedzi książek Tomasz Bąk

Fragment zapowiadający antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
RECENZJE_t_bak_kult_cargo

Kult cargo i brzydkie wyrazy

recenzje / ESEJE Marta Koronkiewicz

Szkic Marty Koronkiewicz o poezji Tomasza Bąka. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
RECENZJE_bkomentarz_tomaszak

Gniew i sample

recenzje / ESEJE Dawid Kujawa

Szkic Dawida Kujawy o krytycznej recepcji poezji Tomasza Bąka. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
RECENZJE_dawid_mateusz_kujawa_sytasko

Taka prawda posiadania

recenzje / ESEJE Dawid Kujawa Maja Staśko

Szkic Mai Staśko i Dawida Kujawy o poezji Dawida Mateusza z tomu Stacja wieży ciśnień. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ
RECENZJE_komentarz_dawid_mateusz

Wykształcenie

recenzje / KOMENTARZE Dawid Mateusz

Autorski komentarz Dawida Mateusza w ramach cyklu „Historia jednego wiersza”. Prezentacja w ramach cyklu tekstów zapowiadających antologię Zebrało się śliny. Nowe głosy z Polski, która ukaże się w Biurze Literackim.

WIĘCEJ