Dopieszczać świat swoją uwagą

Joan­na Muel­ler: Twój tom zaczy­na się od wier­sza „zgęst­nie­nie” i mam wra­że­nie, że jest to waż­ne dla Cie­bie poję­cie, a nawet meto­da twórcza. Kry­sty­na Miło­będz­ka dzie­li­ła wier­sze na „prze­cin­ki” (w zna­cze­niu prześwitów leśnych, prze­siek, nie znaków inter­punk­cyj­nych) oraz „gęstwi­ny”. W Two­im tomie jest tro­chę tych, tro­chę tych, wcho­dzą ze sobą w świa­do­mą grę, która odby­wa się zarówno wewnątrz samych tekstów, jak i w ich wza­jem­nym ukła­dzie na stro­nach. Opo­wiesz tro­chę o tym, w jaki sposób balan­su­jesz mię­dzy schlud­nym mini­ma­li­zmem a baro­ko­wym docią­że­niem? Jak for­ma wier­sza prze­le­wa się od roz­rze­dzeń do zgęst­nień?

Mag­da­le­na Gren­da-Kur­ma­now: Och, pięk­nie zaczy­na­my i do tego z Kry­sty­ną Miło­będz­ką.

Pisa­nie rze­czy­wi­ście koja­rzy mi się z kon­den­sa­cją i też, co dla mnie waż­ne, z zatrzy­ma­niem się. Tak samo czy­ta­nie wie­lu wier­szy koja­rzy mi się z zatrzy­ma­niem i z kolei z pew­ne­go rodza­ju dekom­pre­sją albo hm… roz­cze­sy­wa­niem napi­sa­nej przez kogoś gęstwi­ny? Nie wiem, czy mogę mówić o meto­dzie w samym pisa­niu, bo chy­ba z książ­ki wyni­ka, że jestem wie­lo­ję­zycz­na albo, mniej ele­ganc­ko mówiąc, nie­kon­se­kwent­na. Poru­sza­nie się w róż­nych reje­strach jest jed­nak dla mnie czymś natu­ral­nym, a moż­li­wość pisa­nia róż­nych form odpo­wia­da mojej potrze­bie wol­no­ści i bio­róż­no­rod­no­ści. Mogę chy­ba powie­dzieć, że ta róż­no­rod­ność jest dla mnie bar­dziej reali­stycz­na czy ade­kwat­na dla tego, kim jestem i o czym piszę, niż gdy­bym sta­ra­ła się uspój­nić, przy­naj­mniej w przy­pad­ku tej pierw­szej książ­ki (kto wie, czy powsta­nie kolej­na i jaka może być?). Myślę też, że ze wzglę­du na dłu­gą prze­rwę w pisa­niu, któ­rej doświad­czy­łam w życiu, mam pewien dystans do tego, co robię, i nie czu­ję potrze­by narzu­ca­nia sobie sztyw­nych reguł, co pew­nie mia­ło­by miej­sce, gdy­bym debiu­to­wa­ła kie­dyś-kie­dyś, wcze­śniej.

Kie­dyś pięk­nie mi napi­sa­łaś, że jestem z tych gęstwi­no­wych. Przy tym mate­ria­le, któ­ry skła­da się na Dech, mogłam sobie pozwo­lić na prze­ty­ka­nie cięż­szych tek­stów bar­dziej prze­sie­ko­wy­mi, co odcią­ży­ło nie­co lek­tu­rę bar­dziej roz­ga­da­nych próz (pró­zek? pro­ziacz­ków?). Osta­tecz­na for­ma i układ książ­ki kształ­to­wa­ły się przez rok–półtora. Dało mi to czas na por­cję odświe­ża­ją­ce­go dystan­su i kolej­ne pró­by nada­nia cało­ści rów­no­wa­gi. Parę rze­czy wyle­cia­ło, a tek­sty wędro­wa­ły i zmie­nia­ły kolej­ność kil­ka razy, aż osia­dły.

Na moje oko te zgęst­nie­nia bio­rą się z zachwy­tów nad języ­kiem, któ­re sobie cza­sem zano­tu­ję, albo innych ocza­ro­wań, któ­re sama sobie zwer­ba­li­zu­ję i jakoś prze­two­rzę. Jest tyle pocią­ga­ją­cych spo­so­bów wyra­zu, że nie potra­fię sobie odmó­wić poszu­ki­wań w róż­nych kie­run­kach. Cza­sem jest więc obse­syj­nie, a cza­sem medy­ta­cyj­nie.

Od razu w pierw­szym wier­szu mamy też – prócz dwóch stanów sku­pie­nia – wyzy­wa­ją­cy obraz poet­ki, która nie dość, że zosta­je nazwa­na „babą” i „ślu­zow­cem w pato­an­to­lo­gii znaków”, to jesz­cze odda­je się czyn­no­ści sika­nia na ser­ce i zapra­sza do dep­ta­nia. Two­ja książ­ka peł­na jest takich sce­nek-obsce­nek, nie boisz się gru­bych żartów i moc­ne­go rąb­nię­cia. Jak doszłaś w swo­im pisa­niu do wyty­cza­nia wła­śnie takich ście­żek, których patron­ką mogła­by być bogin­ka Bau­bo?

Ha, ha, to zaiste wspa­nia­ła patron­ka dla zgęst­nie­nia! W tek­stach, co nie zawsze jest oczy­wi­ste, odwo­łu­ję się naj­czę­ściej do kon­kret­nych prze­żyć i sytu­acji, któ­re sta­ją się punk­tem wyj­ścia do opi­sa­nia jakie­goś zja­wi­ska czy wra­że­nia. Przy­wo­ła­na w tym wierszu/proziaku baba rze­czy­wi­ście mi się przy­da­rzy­ła, patrzy­łam na nią przez okno tram­wa­ju przy Dwor­cu Cen­tral­nym. Było dokład­nie tak, jak w tek­ście, i wzbu­dzi­ło to ogól­ne wzbu­rze­nie i znie­sma­cze­nie. Jed­nak to tłum bez­wied­nie zszedł pod zie­mię, a nie­okieł­zna­na baba bez cie­nia żena­dy oka­za­ła resz­cie derie­rę i (rymu­jąc) prze­kro­czy­ła pew­ną barie­rę, wyklu­cza­jąc się osta­tecz­nie z ogó­łu czy­stych i okrze­sa­nych oby­wa­te­li. Coś mi się wyda­je, że pisząc, a tym bar­dziej ujaw­nia­jąc się na pew­nym eta­pie życia jako oso­by piszą­ce, podej­mu­je­my podob­ne ryzy­ko. Kie­dyś na warsz­ta­tach Wspól­ne­go Poko­ju poru­szy­li­śmy kwe­stię, że pisa­nie może być nie­raz trak­to­wa­ne jak wsty­dli­wa przy­pa­dłość. Z dru­giej stro­ny jest wyzwa­la­ją­ce.

Jeśli zaś cho­dzi o wspa­nia­łe orga­ni­zmy, jaki­mi są ślu­zow­ce, to sta­no­wią kwin­te­sen­cję instynk­tu i zna­ne są z umie­jęt­no­ści wyty­cza­nia autor­skich ście­żek. To też dobry przy­kład zja­wi­ska wymy­ka­ją­ce­go się utrwa­lo­nym kate­go­riom, ponie­waż wyka­zu­ją cechy roślin, grzy­bów lub zwie­rząt, a jed­no­cze­śnie nie są żad­nym z nich.

Czy świat pra­gnie być doświad­cza­ny? Trud­no powie­dzieć, pew­nie ma nas gdzieś, ale bawi mnie myśl o dopiesz­cza­niu go naszą uwa­gą tam, gdzie do tej pory było jej nie­wie­le. Wiersz wyda­je się tutaj ide­al­nym narzę­dziem. Czy to jest obsce­na? Nie myśla­łam tak o swo­ich tek­stach! Ale szy­de­ry tro­chę się znaj­dzie. Może tro­chę dzi­ko­ści. Czy­tel­nik musi oce­nić sam.

Wier­sze jako akty dopiesz­cza­nia świa­ta swo­ją uwa­gą – to pięk­ne stwier­dze­nie, zapi­su­ję w kaje­cie! Ale chcia­łam Cię zapy­tać o coś, do cze­go już dwu­krot­nie nawią­za­łaś, a mia­no­wi­cie o moment tej wsty­dli­wej czyn­no­ści, jaką jest wyda­nie debiu­tanc­kiej książ­ki. Dech żyro­sko­pu to późny debiut, spo­ro zresz­tą ostat­nio takich tomów, tak­że w Biu­rze Lite­rac­kim. Wspo­mnia­łaś o tym, że mia­łaś dłu­gą prze­rwę w pisa­niu, pamię­tam zresz­tą, jak pod­czas naszej pra­cow­ni Poło­wu w 2025 roku więk­szość gru­py dzie­li­ła się podob­nym doświad­cze­niem. Jeśli to nie jest zbyt intym­ne pyta­nie – czy możesz opo­wie­dzieć, z cze­go wyni­ka­ła ta prze­rwa w pisa­niu, czy to był jakiś wewnętrz­ny impuls „nie piszę, koniec z tym”, czy po pro­stu oko­licz­no­ści życio­we? I co naj­waż­niej­sze – jak to się sta­ło, że jed­nak wróciłaś do wier­szy?  

Nie wiem, czy nie nara­żę się odpo­wie­dzią. Prze­sta­łam pisać wła­ści­wie na kil­ka­na­ście lat po tym, jak nie mogłam się odna­leźć w sys­te­mie warsz­ta­to­wo-debiu­to­wym. Nie uda­ło mi się wte­dy uzy­skać żad­nej odpo­wie­dzi na temat tego, co piszę i jak nad tym pra­co­wać, może po pro­stu nie mia­łam szczę­ścia albo wystar­cza­ją­cej śmia­ło­ści. Były to cza­sy wysy­łek tra­dy­cyj­ną pocz­tą, może na któ­rymś eta­pie coś zawio­dło rów­nież w tym zakre­sie. Mia­łam wra­że­nie, że nawet jeśli wyślę znów swo­ją pro­po­zy­cję, zestaw, cokol­wiek, to i tak decy­zje doty­czą­ce publi­ka­cji zosta­ły już pod­ję­te i nie mam szans; że jest jakiś spe­cjal­ny spo­sób pisa­nia, któ­re­go aku­rat nie upra­wiam, i zawsze będę na liście ocze­ku­ją­cych na dopusz­cze­nie do spo­łecz­no­ści auto­rów. Oczy­wi­ście moż­na spe­ku­lo­wać, czy pisa­łam wte­dy znacz­nie gorzej. Cóż, aż tak dra­stycz­nej róż­ni­cy nie ma, jak sądzę. W każ­dym razie nie wstrze­li­łam się wte­dy i uwie­rzy­łam, że nie umiem pisać. A potem zaję­łam się życiem w innych obsza­rach.

Wspo­mnie­nie powro­tu jest opi­sa­ne w Dechu w wier­szu „uro­dzi­ny”, któ­ry zade­dy­ko­wa­łam K., czy­li Klau­dy­nie Saczuk, któ­rą po prze­rwie spo­tka­łam na uro­dzi­nach pew­ne­go (wte­dy) trzy­lat­ka. Klau­dy­na, któ­ra była po warsz­ta­tach na festi­wa­lu Biu­ra Lite­rac­kie­go i wybie­ra­ła się na kolej­ne, zaczę­ła opo­wia­dać o pisa­niu. Jestem jej za to bar­dzo wdzięcz­na, bo ta roz­mo­wa uru­cho­mi­ła we mnie cały pro­ces, dzię­ki któ­re­mu dziś tutaj roz­ma­wia­my. Sta­ło się dla mnie jasne, że pisa­nie – ale nie prac nauko­wych, arty­ku­łów i tek­stów pod­po­rząd­ko­wa­nych racjo­nal­nej struk­tu­rze, tek­stów bez humo­ru oraz bez doty­ka­nia uczuć i emo­cji – jest czymś, cze­go mi przez te wszyst­kie lata bar­dzo bra­ko­wa­ło. Mówiąc gór­no­lot­nie, ale zupeł­nie szcze­rze, poczu­łam, że nagle przy­po­mnia­ła mi się zagu­bio­na część mnie, któ­ra wcze­śniej gdzieś pole­gła pod ster­tą innych spraw. Odna­la­złam (jed­nak) swo­ją stra­tę, a potem już poszło.

Od tego spo­tka­nia w stycz­niu do ter­mi­nu zgło­szeń na warsz­ta­ty został wte­dy nie­ca­ły mie­siąc. Zgło­si­łam się do pra­cow­ni przed debiu­tem (była wte­dy taka moż­li­wość) i tra­fi­łam do gru­py Bian­ki Rolan­do. Utwier­dzi­łam się w prze­ko­na­niu, że chcę pró­bo­wać dalej, więc pod­ję­łam kolej­ne dzia­ła­nia. Mię­dzy inny­mi zapi­sa­łam się na warsz­ta­ty Wspól­ne­go Poko­ju, po któ­rych zawią­za­li­śmy z czę­ścią uczest­ni­ków kolek­tyw poetyc­ki wcier­ka, w któ­rym bar­dzo się wspie­ra­my w swo­ich dzia­ła­niach twór­czych. A potem zgło­si­łam się do kolej­ne­go nabo­ru BL i tra­fi­łam do Poło­wu. Nie zaprze­sta­łam też róż­nych dzia­łań warsz­ta­to­wych, któ­re bar­dzo sobie cenię (tu szcze­gól­nie, oprócz Wspól­ne­go Poko­ju, pra­gnę pozdro­wić Tom­ka Gro­mad­kę).

Sama wywo­ła­łaś temat warsz­tatów, więc muszę zapy­tać… o SPA (śmiech). Wta­jem­ni­cze­ni wie­dzą, o co cho­dzi, nie­wta­jem­ni­czo­nym wyja­śnię, że w trak­cie zajęć w pra­cow­ni Poło­wu zasta­na­wia­li­śmy się – wspólnie i każ­dy z osob­na – nad tym, co jest staw­ką, stłucz­ką i star­tem książ­ki poetyc­kiej (S), jej pod­mio­tem, przed­mio­tem, pro­ble­mem ℗, a tak­że afek­tem, akcją, akty­wi­za­cją (A). Myślę, że przy pisa­niu war­to zada­wać sobie te pyta­nia i to kil­ka razy, bo odpo­wie­dzi na każ­dym eta­pie powsta­wa­nia książ­ki są róż­ne. Tro­chę pamię­tam, co odpo­wie­dzia­łaś wte­dy, gdy Dech żyro­sko­pu był wciąż bli­żej star­tu niż mety, ale jestem cie­ka­wa, jakie dzi­siaj, chwi­lę przed wyj­ściem książ­ki z dru­kar­ni, jest Two­je SPA. Napi­sa­łaś mi na cza­cie, że ampli­tu­da uczuć w tym momen­cie jest dosyć sze­ro­ka – opo­wiesz coś o tych afek­tach?

A ja już nie pamię­tam (śmiech). Zaczę­łam pisać, bo roz­po­zna­łam w sobie taką potrze­bę. Z jakiejś nie­wy­go­dy dzia­ła­nia wyłącz­nie w ramach ruty­no­wej codzien­no­ści. Trud­no mi zde­fi­nio­wać powód, dla któ­re­go chce się wyjść z sie­bie, żeby podzie­lić się sło­wem. Tak jak wspo­mnia­łam, wią­że się z tym pew­ne ryzy­ko, jeśli przej­mu­je­my się tym, jaki inni mogą nas odbie­rać, ale mamy jed­nak potrze­bę wykro­cze­nia poza sie­bie. Może to jest ta stłucz­ka, to prze­kro­cze­nie.

Moja książ­ka, o czym wiesz dosko­na­le (chy­ba bar­dziej niż kto­kol­wiek inny), prze­cho­dzi­ła roz­ma­ite prze­kształ­ce­nia i trak­to­wa­łam ją jak żywy twór, któ­ry nie boi się śmia­łych ope­ra­cji, więc moim głów­nym zało­że­niem był brak począt­ko­wych zało­żeń na temat osta­tecz­nej for­my. Te kla­ro­wa­ły się na bie­żą­co. Byłam zain­te­re­so­wa­na pro­ce­sem, co może przy­po­mi­nać Bec­ket­tow­skie „Spró­bo­wać jesz­cze raz. Spu­dło­wać jesz­cze raz. Spu­dło­wać lepiej”. Jed­no­cze­śnie, chcia­łam się przy tym dobrze bawić, więc przy­glą­da­łam się temu wszyst­kie­mu z zain­te­re­so­wa­niem.

O tym, co napi­sa­łam, mówię jako o opo­wie­ści o rela­cjach, któ­re spra­wia­ją zarów­no przy­jem­ność, jak i ból, jest tam spo­ro stra­ty. Pod­mio­ty są róż­ne, więc w całej książ­ce prze­wi­ja­ją się róż­ne opo­wie­ści. Pod­czas warsz­ta­tów mówi­łam chy­ba o napię­ciu mię­dzy poczu­ciem zjed­no­cze­nia i oddzie­le­nia, to na pew­no coś, co chcia­łam ująć w opi­sa­nych obra­zach

Jeśli cho­dzi o afek­ty, to w książ­ce jest ich cała gama. Tak mi się wyda­je. Nie bra­ku­je melan­cho­lii.

W kwe­stii samej mate­ria­li­za­cji debiu­tu, to ampli­tu­da odczuć jest sze­ro­ka, bo bar­dzo róż­nie pod­cho­dzę do tego, co robię. Zależ­nie od chwi­li jestem do książ­ki nasta­wio­na entu­zja­stycz­nie lub bar­dzo kry­tycz­nie. Jestem cie­ka­wa, z jakim spo­tka się odbio­rem. I może wte­dy okrzep­nę. A może nie? W koń­cu to ja. Na pew­no mam w gło­wie pokrze­pia­ją­ce sło­wa Kuby Pszo­nia­ka. Nie zacy­tu­ję tego dokład­nie, ale sens był taki, że jeśli wąt­pi­my w to, co pisze­my, jeśli brak nam abso­lut­nej pew­no­ści, to zna­czy, że jeste­śmy we wła­ści­wym miej­scu. To było pocie­sza­ją­ce i poczu­łam, że moja chwiej­ność jest uspra­wie­dli­wio­na. Pamię­tam też sło­wa – per­łę – Karo­la Mali­szew­skie­go. Kie­dy wysy­ła­łam mu dokład­kę wier­szy do Pocztówek – aku­rat wra­ca­łam z Bie­re­zi­na – napi­sa­łam, że wra­cam z kwit­kiem. Odpo­wie­dział, że być może cała książ­ka była­by nie do wytrzy­ma­nia. To był kapi­tal­ny komen­tarz i spodo­ba­ła mi się ta myśl. Zaczę­łam patrzeć na kon­cep­cję książ­ki z kolej­nej per­spek­ty­wy. 

Książ­ka nie do wytrzy­ma­nia czy nie do powstrzy­ma­nia? Momen­ta­mi Two­je wier­sze wpa­da­ją w praw­dzi­wie hip-hopo­wy, nie­po­wstrzy­ma­ny flow, co jesz­cze lepiej niż w cichej lek­tu­rze ujaw­nia się, gdy czy­tasz je na głos – do dziś pamiętam „efekt wow!” w trak­cie poka­zu fina­ło­we­go warsz­tatów Wspólne­go Poko­ju w Gale­rii Ewy Opał­ki. Ta gęsta raper­ska nawij­ka, z neu­ro­tycz­nym ryt­mem, peł­na gier brzmie­nio­wych, nie­uni­ka­ją­ca rymów, refrenów, per­se­we­ra­cji, a zara­zem wpi­sa­na w ramę pro­zy poetyc­kiej (niech będzie: pro­zia­ki, pycho­ta!), choć jest to rama z wyrwa­mi w posta­ci np. jed­no­wy­ra­zo­wych „osu­nięć” albo dosad­nych tąp­nięć (takie tro­chę trom­pe l’oeil?) – to wszyst­ko robi nie­zły zamęt zarówno Two­im pod­mio­tom i pod­miot­kom (trud­no w tym gąsz­czu uchwyt­nym), jak i oso­bie czy­ta­ją­cej. Jestem cie­ka­wa, jak wpa­dłaś na tę formę, kie­dy poczu­łaś, że jest Two­ja?

Ojej, dzię­ku­ję! Myślę, że ele­men­ty nawij­ki to natu­ral­ny wpływ wycho­wa­nia przez Pak­to­fo­ni­kę i Kali­ber 44 (śmiech). Są takie kawał­ki, któ­re, gdy wtar­gną do mózgu, potra­fią solid­nie wpły­nąć na moje samo­po­czu­cie i pozwa­la­ją swo­bod­nie dry­fo­wać w nostal­gię lub inne rejo­ny. Nie jestem znaw­czy­nią ani też piew­czy­nią jed­ne­go gatun­ku muzycz­ne­go, więc ten zbiór bli­skich mi utwo­rów jest zróż­ni­co­wa­ny. Pisa­nie z per­for­ma­tyw­nym ryt­mem wyszło odru­cho­wo, bar­dzo mi paso­wa­ło ryt­mi­zo­wa­nie fraz w nie­któ­rych tek­stach.

Waż­ne jest dla mnie, jak tekst brzmi, czy­ta­ny w myślach i na głos. Kie­dyś duże wra­że­nie zro­bi­ła na mnie pra­ca wideo Camil­le Hen­rot Gros­se Fati­gue, któ­rej ele­men­tem jest tekst poetyc­ki Jaco­ba Brom­ber­ga czy­ta­ny przez Joaki­ma Bouazi­za. Napi­sa­łam nawet tekst inspi­ro­wa­ny tą pra­cą, któ­ry final­nie nie wszedł do książ­ki i cze­ka na swo­ją kolej. W Gros­se Fati­gue Bouaziz czy­ta bar­dzo uczu­cio­wo, a jed­no­cze­śnie nie jest to tekst wykrzy­cza­ny w męczą­cy spo­sób. W ogó­le ta pra­ca Hen­rot jest dla mnie nie­sa­mo­wi­ta i lubię do niej wra­cać. Chcia­ła­bym sobie roić, że to, co piszę, może chwi­la­mi wywo­ły­wać podob­ny efekt u czy­tel­ni­ka. Z dru­giej stro­ny pod nie­któ­re kawał­ki mogła­bym na przy­kład pod­ło­żyć jako tło muzy­kę Cine­ma­tic Orche­stra albo coś z tak zwa­nej muzy­ki kla­sycz­nej; z trze­ciej – nie­raz idę w coś jak­by przy­śpiew­ki. A z czwar­tej – obu­dzo­na w środ­ku nocy nadal jestem w sta­nie wyre­cy­to­wać „Odi et amo” Katul­lu­sa, wła­śnie dla­te­go, że naucza­ją­ca mnie nie­gdyś łaci­ny Ania Woj­cie­chow­ska (pozdra­wiam, Aniu!) tłu­ma­czy­ła nam, jak czy­tać go w odpo­wied­nim ryt­mie. I ten rytm pamię­tam. Może z bie­giem lat coraz bar­dziej doce­niam mne­mo­tech­nicz­ną war­tość wier­sza (śmiech) jako zja­wi­sko, któ­re w jakiś spo­sób orga­ni­zu­je doświad­cze­nie.

Ale są też inne powtó­rze­nia w paru naj­gęst­szych tek­stach, któ­re bez­po­śred­nio nawią­zu­ją do Bec­ket­ta (szcze­gól­nie do „Bez” i „Dzyń”). Jego pro­zy nie­jed­no­krot­nie mnie hip­no­ty­zo­wa­ły. Pozwo­li­łam więc sobie tro­chę pobec­ket­ty­zo­wać, to jeden z języ­ków Dechu.

No właśnie, dech! Bo rze­czy­wi­ście momen­ta­mi bec­ket­ty­zu­jesz aż do zadysz­ki (dzię­ki Tobie zaj­rzałam do „gęściochów” Bec­ket­ta, dzię­ki za inspi­ra­cję!), ale już po chwi­li kolej­nym wier­szem – krótszym, prost­szym, nie­mal szki­co­wym – pozwa­lasz czy­ta­ją­cym wziąć wdech, zyskać wytchnie­nie, wyre­gu­lo­wać oddy­cha­nie, odro­bić dług tle­no­wy. Te bar­dziej mini­ma­li­stycz­ne for­my kon­tra­stu­ją z pro­zia­ka­mi – a może nie kon­tra­stu­ją, tyl­ko się dopeł­nia­ją w nie­ustan­nej grze luk i nad­miarów? Czy to sposób na utrzy­ma­nie poetyc­kie­go żyro­sko­pu w ruchu, ale bez tra­ce­nia tchu, osi i orien­ta­cji? 

Zde­cy­do­wa­nie tak, chcia­łam nadać pewien rytm (nie­ko­niecz­nie regu­lar­ny) całej książ­ce i umoż­li­wić haust powie­trza mię­dzy pod­to­pie­nia­mi. Wiersz tytu­ło­wy i jego „para”, kil­ka stron dalej, w cało­ści toczą się w ryt­mie bącz­ka.

Od cza­su Poło­wu mam też w gło­wie inny utwór, kie­dy o tym myślę. To wiersz „slow” naszej wcier­ko­wej Pau­li­ny Sie­niuć, z któ­rą wylą­do­wa­łam w fina­le. Pozwól, że go tu przy­to­czę:

powo­li
żeby nikt się nie
wy
pier
do
lił
po omsza­łych kamie­niach
po śli­skich tra­sach śli­ma­ków
po nie­sta­bil­nych mostach
po kotle­cie w lecie
w rów­no­wa­dze i w sen­sie
o wła­snych siłach
lek­ko
i jak­by mięk­ko

Decho­wi tej roz­trop­no­ści nie­raz bra­ku­je, ale cza­sem wyha­mo­wu­je.

Oj tak, też mam wiersz Pau­li­ny w gło­wie jak man­trę. Co do roz­pę­dzeń i wyha­mo­wań, to Bian­ka Rolan­do w tek­ście „Spin” napi­sa­ła, że Dech żyro­sko­pu „jest opo­wie­ścią o kon­tro­li i jej utra­tach”. Zga­dzam się w peł­ni, ale mam też wra­że­nie, że Twój tomik za każ­dym razem, gdy się go czy­ta, jest o czymś innym. Dla mnie w tej chwi­li („teraz wła­śnie jest ten moment”!) to książ­ka o miło­ściach i roz­cza­ro­wa­niach nimi (licz­ba mno­ga celo­wa), o pra­cy tra­ce­nia oraz o doj­mu­ją­cej tęsk­no­cie, która „kła­dzie się cie­niem na przed­mio­tach”. A o czym Dech jest dla Cie­bie w tym momen­cie spi­nu tak naj­bar­dziej?

Pra­ca tra­ce­nia – teraz ja zapi­su­ję u sie­bie w kaje­cie. Zga­dzam się ze wszyst­kim, co mówisz i co napi­sa­ła Bian­ka. Dla mnie Dech jest nadal o prze­pły­wie, jaki two­rzą prze­wi­ja­ją­ce się w cza­sie rela­cje, o poja­wia­niu się i zni­ka­niu, z roz­wa­ża­niem, czy da się przy­jąć te pro­ce­sy bez żalu i wyczer­pa­nia. O tęsk­no­cie za swo­imi uczu­cia­mi, z kie­dyś-kie­dyś. O chwiej­nej rów­no­wa­dze „teraz”.

Zaczę­ły­śmy Miło­będz­ką i do niej – zbli­ża­jąc się do koń­ca naszej roz­mo­wy – powrócę. Jej tomy Pokrew­ne i Dom, pokar­my z lat sie­dem­dzie­sią­tych to dla mnie naj­wspa­nial­sze przy­kła­dy tego, jak moż­na zapi­sać owo „teraz” – z całą jego męcz­li­wo­ścią, mono­to­nią, tra­ce­niem i wytrą­ca­niem z równo­wa­gi, krzą­tac­twem, doj­mu­ją­cą nudą, ruty­niar­stwem, poświę­ca­niem się dla cze­goś, co może wca­le nie jest naszej ofia­ry war­te. Tomy Miło­będz­kiej wyda­ją mi się nie­do­ści­głe, a jed­nak od cza­su do cza­su tra­fiam na poezję, która do tego wzo­ru się zbli­ża. Dech żyro­sko­pu wyda­je mi się taką wła­śnie książ­ką – oczy­wi­ście roz­pra­co­wu­jesz tam doj­mu­ją­cą mate­rię codzien­no­ści ina­czej niż Miło­będz­ka, ale Two­je lirycz­ne zgęst­ki wywo­łu­ją u mnie ten sam dreszcz. Powiedz, co dalej, jakim „teraz” zaj­miesz się „póź­niej”, po pre­mie­rze debiu­tanc­kie­go tomu? Masz już jakieś notat­ki czy na razie zasłu­że­nie odpo­czy­wasz?

Wyto­czy­łaś naj­cięż­sze dzia­ła! Nie wiem, czy zasłu­gu­ję na takie pochwa­ły. Rze­czy­wi­ście, nie­raz w Dechu na swój spo­sób miło­będz­ku­ję, choć w tym aku­rat orien­to­wa­łam się naj­czę­ściej dopie­ro po fak­cie. Może mi ten język „zalazł za skó­rę” i jest bli­ski temu, jak potrze­bo­wa­łam prze­tra­wić nie­któ­re wąt­ki opi­sa­ne w książ­ce. Są tam jesz­cze inne języ­ki, może wię­cej, niż sama wychwy­tu­ję.

Wol­no prze­twa­rzam wyda­rze­nia w swo­im życiu, a dzie­je się spo­ro. Chcia­ła­bym powie­dzieć, że odpo­czy­wam, ale nie było­by to praw­dą. W notat­kach mam spo­ro tek­stów-luza­ków powsta­łych w tak zwa­nym mię­dzy­cza­sie (któ­re­go mat­ki mają jak zwy­kle pod dostat­kiem, zawsze teraz), ale niech sobie leżą i doj­rze­wa­ją, albo niech scze­zną.

Teraz (słod­kie teraz) myślę, że potrze­bu­ję na spo­koj­nie przejść przez pro­ces mate­ria­li­za­cji książ­ki, pierw­sze­go wyj­ścia z sie­bie, i przez wyni­ka­ją­ce z tego kon­se­kwen­cje, żeby w ogó­le zacząć myśleć o dal­szym pisa­niu. Ale nie zdzi­wię się zanad­to, jeśli, to powie­dziaw­szy, obu­dzę się jutro i nie­cier­pli­wie otwo­rzę zeszyt.

Mag­do, zatem nie­cier­pli­wie cze­kam na mate­ria­li­za­cję Dechu i na kolej­ne otwar­cia zeszy­tu. Już teraz zapra­szam oso­by czy­ta­ją­ce do spo­tkań z Two­ją książ­ką. A Tobie dzię­ku­ję za roz­mo­wę!