Antylament w trybie SLUT

Ola Koło­dzie­jek: Asia, czy­ta­jąc Syte sty­py, doświad­czy­łam pew­ne­go fizycz­ne­go prze­ży­cia, dosłow­nie poczu­łam Two­ją książ­kę w cie­le. Czy­ta­łam te wier­sze i czu­łam ścisk w gar­dle. Ale im dalej byłam w lek­tu­rze, i im bli­żej jej fina­łu, tym bar­dziej gar­dło pusz­cza­ło, roz­luź­niało się. Naj­pierw nie wie­dzia­łam, co się dzie­je, ale teraz, po cało­ści, już chy­ba wiem. Cho­dzi o to, że w żad­nym, choć­by naj­bar­dziej pry­wat­nym doświad­cze­niu, nie jeste­śmy same. Napi­sa­łaś książ­kę sza­le­nie intym­ną, a zara­zem wspólno­to­wą. Wiesz, że na te sty­py nigdy nie będziesz szła sama?

Joan­na Muel­ler: Olu, dzię­ku­ję. Two­je pyta­nie jest jak dłoń poło­żo­na na ramie­niu. Poja­wia się dokład­nie w momen­cie, gdy tomik został wysła­ny do dru­ku, a ja poczu­łam się w tej sytu­acji okrop­nie samot­na (a Ty mówisz, że jed­nak nie sama!). Cho­dzi chy­ba nie tyl­ko o pust­kę po wyfru­nię­ciu poetyc­kie­go dziec­ka z gniaz­da („odlot kre­sek z fra­mug przed­ra­mion”), bo to już kolej­ne odej­ście (trzy­na­sta książ­ka!), mam je jako autor­ka prze­pra­co­wa­ne, oswo­jo­ne. Poczu­cie osa­mot­nie­nia bie­rze się raczej stąd, że ono napę­dza Syte sty­py od począt­ku, mimo wie­lu osób zamiesz­ku­ją­cych te wier­sze, nawet wbrew dedy­ka­cji tomu, któ­ry poświę­cam „moim miło­ściom”.

Poczu­cie „bycia samą” bywa gar­dło­we, trze­wio­we, gło­do­we, ero­tycz­ne, dogłęb­nie cie­le­sne – i może to wpły­nę­ło na Twój fizycz­ny odbiór tomu. Ale jest to tak­że doświad­cze­nie para­dok­sal­ne, bo naj­więk­szą samot­ność czę­sto odczu­wa­my wśród ludzi: w tłu­mie, w krę­gu naj­bliż­szych, przy tych, któ­rych kocha­my. Stąd pew­nie wziął się motyw sty­py – wyobra­zi­łam sobie wizy­tę pod­miot­ki na wła­snej uczcie pogrze­bo­wej: czy to nie jest sytu­acja skraj­nej samot­no­ści? Ale żeby nie było pomni­ko­wo i pate­tycz­nie, uży­łam licz­by mno­giej – styp jest wie­le, raz w tonie serio, raz buf­fo, nie­kie­dy w wier­szach dłuż­szych, kie­dy indziej w minia­tu­rach. No i wyszła z tego moja mała fune­ral­na anto­lo­gia. Cie­szę się, że dałaś się do niej zapro­sić!

Pomówmy o boha­ter­ce Two­ich wier­szy. Szwen­da się uli­ca­mi War­sza­wy dziew­czy­na w pełni życia, a peł­nia życia ozna­cza też nie­rzad­ko potwor­ne zmę­cze­nie, o które jesz­cze zapy­tam. Prze­żyła dużo miłości – roman­tycz­nych, macie­rzyń­skich, przy­ja­ciel­skich. Sto­pa­mi zwier­szy­ła pół świa­ta. Moż­li­we, że kie­dy szwen­da się – również po gru­zach (np. rela­cji), nosi w kie­sze­ni małą empi­rię. Potra­fi dużo, m.in. epic­ko rapu­je, ale cza­sem odma­wia dniom włą­cza­nia jej w rytm.

W jed­nej kie­sze­ni małą empi­rię, w dru­giej kie­szon­ko­wy wul­kan (by obok Kata­rzy­ny Sob­czuk przy­wo­łać Annę Świrsz­czyń­ską). Ma też nie­od­łącz­ny ple­cak, a tam obok dzie­cię­cych gniot­ków, piór­ni­ka i notat­ni­ka tasz­czy, owszem, parę rela­cyj­nych gru­zów. Szwen­do­li­no sta­no­wi rodzaj uciecz­ki, zacie­ra­nia śla­dów, błą­dze­nia (tak­że wśród zna­czeń), ale przede wszyst­kim jest otwar­ciem na przy­god­ność i na to, co ona z nami zro­bi. Samot­ne dłu­go­dy­stan­so­we spa­ce­ry sta­ły się dla mnie w pew­nym momen­cie – gdzieś w oko­li­cach pan­de­mii – ist­nym kory­ta­rzem życia. Bez nich – i bez wier­szy, któ­re uda­je mi się w cza­sie szwen­da­nia wycho­dzić – odmo­wa włą­cza­nia w rytm dni mogła­by zamie­nić się w potęż­ną depre­sję. Jesz­cze potęż­niej­szą moc ratun­ko­wą ma pły­wa­nie, ale na to rygor dnia nie daje mi zbyt czę­sto okien­ka. I oto, ups, nie­świa­do­mie doko­na­łam zrów­na­nia boha­ter­ki, pod­miot­ki i autor­ki! Wstyd, na stu­diach uczy­li cze­goś inne­go! (śmiech)

Szwen­da­nie to waż­ny motyw Two­ich wier­szy i – jak mówisz – tak­że Two­ja meto­da twórcza. Pozor­nie bez­ce­lo­we włó­cze­nie się ma zresz­tą potęż­ną tra­dy­cję lite­rac­ką – od spa­cerów po Oxbrid­ge u Vir­gi­nii Woolf po ese­je z książ­ki Zew włóczę­gi Susan Son­tag. Sama jestem namięt­ną spa­ce­ro­wicz­ką, tym bar­dziej więc muszę zapy­tać: jak, krok po kro­ku, wycho­dzi­łaś tę książ­kę?

Kie­dy zaczy­na­łam ten tomik, myśla­łam, że będzie zupeł­nie inny. Pier­wot­nie nosił robo­czy tytuł Pieśni o mie­ście na kościach, a impul­sem do tam­tej wer­sji książ­ki była wspól­na przy­go­da, w któ­rą wplą­ta­łam się wraz z nie­miec­ką poet­ką Ulja­ną Wolf. Zosta­ły­śmy zapro­szo­ne przez ber­liń­skie Forum Hum­bold­ta do mię­dzy­na­ro­do­we­go pro­jek­tu Pala­ce Sto­ries, w ramach któ­re­go pisa­ły­śmy o post­pa­mię­ci w daw­nych repu­bli­kach sowiec­kich. Punk­tem wyj­ścia naszej pary były budyn­ki: nie­miec­ki Palast der Repu­blik oraz pol­ski Pałac Kul­tu­ry i Nauki. Na począt­ku ten pro­jekt wyda­wał mi się absur­dal­ny, ale uwiel­biam poezję Ulja­ny, więc zde­cy­do­wa­łam się na tę współ­pra­cę głów­nie ze wzglę­du na nią. Zamiast pla­no­wa­nych trzech czy czte­rech wier­szy napi­sa­ły­śmy z Ulja­ną duży cykl (Muzeum Of Patrz-Work Tech­no­lo­gies [MOPT]), któ­ry dość dale­ko odbiegł od tema­tu „pała­co­wych histo­rii”. W cało­ści uka­zał się w piśmie „Radar” 2025 nr 2/14 (https://e‑radar.online/att.e‑radar.online/00/00/00/07/91/radar,2,2025,791.pdf) w wer­sji trój­ję­zycz­nej (dzię­ki tłu­ma­cze­niom Karo­li­ny Goli­mow­skiej, Dag­ma­ry Kraus i Juri­ja Zawadz­kie­go). Nie­któ­re wier­sze, w nie­co zmie­nio­nych wer­sjach, włą­czy­łam też do tomu Zmie­sza­ne.

Ale do brze­gu! Pra­ca z pamię­cią miej­sca, jakiej wyma­gał ten pro­jekt, spra­wi­ła, że zapra­gnę­łam napi­sać więk­szą całość z per­spek­ty­wy war­szaw­skiej szwen­dacz­ki. Uzna­łam, że wyj­dę nie­co z cie­nia PKiN i napi­szę o Gro­cho­wie – dziel­ni­cy, w któ­rej miesz­kam przez nie­mal całe moje war­szaw­skie życie, a któ­ra sta­ła się jed­ną z „moich miło­ści”. Do tego dosta­łam pół­rocz­ne sty­pen­dium M.St. War­sza­wy, więc myśla­łam, że teraz to już na pew­no będą wier­sze topo­gra­ficz­ne. Tyle że real­ność i poezja wspól­nie przy­wa­li­ły topo­gra­fii topor­kiem i pro­jekt powę­dro­wał w zupeł­nie inną stro­nę. Zresz­tą zgod­nie z ideą spa­ce­ru, któ­ry nie ma celu, prze­czy wszel­kim inten­cjom, mapom i zamia­rom.

Osta­tecz­nie z Pieśni o mie­ście na kościach ostał się w Sytych sty­pach tyl­ko jeden wiersz – ali­ce in ost, któ­ry otwie­ra tom. Potem już moja poetyc­ka Ali­cja wymknę­ła się samej sobie („stra­ciw­szy z oczu szlak nie­myl­nej dro­gi”), pobie­gła jak zwa­rio­wa­na za bia­łym kró­li­kiem, wpa­dła w cza­so­prze­strzen­ną dziu­rę i zaczę­ła wyga­dy­wać róż­ne dziw­ne rze­czy. Topo­gra­fia war­szaw­ska, w tym gro­chow­ska, też w tomie są, bo zaraz spod „żabro­ła­ka chmu­ro­dra­pa” (PKiN) tra­fia­my w oko­li­ce szpi­ta­la na Sza­se­rów, potem spo­ty­ka­my się (i to w sen­sie ści­słym, kole­żan­ko od Wyso­kich spa­cerów…) na Kaja­ko­wej (prze­lo­tem przez „żoł­ny sój­ki bogat­ki”), a póź­niej to już jest ist­ny rol­ler­co­aster po prze­strze­niach: oddzia­łach położ­ni­czych i psy­chia­trycz­nych, dział­kach, par­kach, torach, sypial­niach, tin­gel-tan­glach, tra­sie W‑Z, lasach, górach i mor­skich głę­bi­nach. Ten ruch, nie­po­wstrzy­ma­ne gna­nie napę­dza­ne nie­na­zwa­ną siłą – choć może klu­czem do niej jest mot­to z Chleb­ni­ko­wa – to chy­ba w ogó­le isto­ta poezji, nie sądzisz?

Oczy­wi­ście! A sko­ro jeste­śmy w ruchu i przy­wo­ła­łaś mot­to z Chleb­ni­ko­wa, poszwen­daj­my się chwi­lę po roz­pro­szo­nych w książ­ce 12 wier­szach, w tytu­łach których „L” ska­cze z miej­sca na miej­sce po czte­ro­li­te­ro­wych sło­wach. Przy tych wier­szach czę­sto noto­wa­łam sobie na mar­gi­ne­sie: „sty­pa po tru­lach”.

Adrien­ne Rich w Feno­me­no­lo­gii gnie­wu napi­sa­ła coś, co mia­ło być pier­wot­nie mot­tem moje­go tomu:

Praw­dzi­wą miłość czu­łam jedy­nie
do dzie­ci i innych kobiet.
Wszyst­ko poza tym to żądza, poli­to­wa­nie,
samo­wzgar­da, poli­to­wa­nie, żądza.
To wyzna­nie kobie­ty.

(tłum. Jakub Głu­szak, w: Feno­me­no­lo­gia gnie­wu. 21 wier­szy poli­tycz­nych, Koło­brzeg 2025)

To „wyzna­nie kobie­ty”, strasz­li­wie gorz­kie i bar­dzo mi bli­skie, osta­tecz­nie zde­cy­do­wa­łam się zastą­pić cyta­tem z poema­tu Chleb­ni­ko­wa. Ten rosyj­ski poeta jest zresz­tą moją nie­speł­nio­ną miło­ścią – w cze­lu­ściach kom­pu­te­ra mam zaszy­te trzy czwar­te dok­to­ra­tu na jego temat. Uto­pi­sta Chleb­ni­kow wie­rzył, że poszcze­gól­ne gło­ski i lite­ry mają w sie­bie wdru­ko­wa­ne kon­kret­ne zna­cze­nia, któ­re spraw­dza­ją się we wszyst­kich języ­kach. W jego teo­rii, ale też prak­ty­ce poetyc­kiej, L (El) było lite­rą miło­ści. Napi­sa­łam na temat miło­sne­go „L” spo­ro stron moje­go nie­do­szłe­go dok­to­ra­tu, a kie­dy dotar­ło do mnie, że Syte sty­py będą przede wszyst­kim książ­ką o miło­ści – w każ­dym sta­dium: od zako­cha­nia, przez pasję i szał, ale też codzien­ną pra­cę nad nią, aż po zglisz­cza – z zaku­rzo­nych nie­co tomów Chleb­ni­ko­wa wywo­ła­ło mnie „El łabę­dzia, lubie­nia, lula­nia”.

Cykl 12 wier­szy, któ­rych tytu­ły są zawsze czte­ro­li­te­ro­we, zapi­sy­wa­ne wer­sa­li­ka­mi i zawie­ra­ją miło­sne „L”, przy­da­rzył mi się przy­god­nie. Masz rację, to ponie­kąd „sty­pa po tru­lach” –- jed­nak o ile tam sły­chać było głów­nie lament czy sko­wyt po miło­ści, zatem cele­bro­wa­li­śmy cere­mo­nię pogrze­bo­wą, o tyle tutaj goście oraz gości­nie (czy­tel­ni­cy i czy­tel­nicz­ki) mogą przy­siąść, by ode­tchnąć na sty­pie, czy­li uczcie pocie­sze­nia, gdzie żałob­ne jadło prze­gry­za się aż do syto­ści kon­so­la­cją. Syte sty­py są według mnie książ­ką bar­dziej pogod­ną i spraw­czą niż tru­le. Owszem, widać w nich gru­zy, ale w tych ruinach wciąż odby­wa się żywa pra­ca miło­ści, „L” drą­ży swo­je sekret­ne kory­ta­rze, sen­sy uda­ją się na taj­ne schadz­ki, a pod­miot­ka, któ­ra daw­no powin­na już pogrze­bać swo­je sta­rze­ją­ce się, łak­ną­ce doty­ku, nie­do­ko­cha­ne cia­ło, za nic ma powin­no­ści, więc wybie­ra tryb SLUT, STUL lub SOLO. Moż­li­we, że po wszyst­kim cze­ka ją, jak pisze Rich, wzgar­da i poli­to­wa­nie (ten gorz­ki ton prze­bi­ja się w nie­któ­rych wier­szach), ale zbyt moc­no urze­ka ją w tej chwi­li „dźwięk El – liber­tas i lubow’”, żeby i tym razem zre­zy­gno­wa­ła z sie­bie w imię narzu­co­nych jej racji i samo­po­świę­ceń. „Bie­gnie swo­bo­da (…) nie prze­wra­ca­jąc się w śnieg” – i ona, wyrwa­na ze stra­te­gii fre­eze pod­miot­ka, bie­gnie razem z nią.

Na Two­ich sty­pach czu­ję się ugosz­czo­na jak w restau­ra­cji mole­ku­lar­nej (w rze­czy­wi­sto­ści nigdy w takiej nie byłam, ale wiem, że ist­nie­ją i mam wyobraź­nię), gdzie jedze­nie zmie­nia się w awan­gar­do­wy eks­pe­ry­ment, a pomi­dor potrak­to­wa­ny cie­kłym azo­tem cał­kiem zmie­nia swo­ją fizjo­lo­gię i eks­plo­du­je na języ­ku jakąś kom­plet­nie nie­ocze­ki­wa­ną sma­ko­wą przy­go­dą. Skład­ni­ki, z których mistrzow­sko pich­cisz nam swo­je wier­sze, mają te nie­oczy­wi­ste fak­tu­ry i wybu­cho­we mie­szan­ki smaków, i oczy­wi­ście nie mówię tu nic odkryw­cze­go o Two­jej poezji, ale jed­nak przy każ­dej Two­jej kolej­nej książ­ce czu­ję się tak, jak­byś zapra­sza­ła mnie na tę ucztę po raz pierw­szy. Pyta­nie (które zagry­zam sobie fra­za­mi z Two­jej brag­gi!) brzmi: „Jak gotu­jąc kon­se­kwent­nie na tych samych kościach, zacho­wać świe­żość i nie­wy­czer­py­wal­ność skład­ników i smaków?”

Też nigdy nie byłam w restau­ra­cji mole­ku­lar­nej, ale moja cór­ka ma zestaw do przy­rzą­dza­nia takich potraw, więc może kie­dyś oso­bi­ście spró­bu­ję. I pro­szę – nie na kościach, nie na kościach, bom wege 🙂

Oczy­wi­ście nie o jedze­nie było Two­je pyta­nie, choć ten temat też się w książ­ce poja­wia, m.in. w wier­szach o macie­rzyń­skim kar­mie­niu cór­ki „żar­ciem i tru­ciem” (motyw gastro­no­micz­nej mat­ki obra­bia­łam już w Powle­kać rosną­ce, ale wra­ca i tu, jak to z dzie­cię­cy­mi trau­ma­mi bywa).

Pytasz o sma­ko­wi­tość wier­szy – i to mi oczy­wi­ście schle­bia (zauwa­ży­łaś, że w tym sło­wie jest „chleb”?!), ale też nie ma w tym nic nie­zwy­kłe­go, bo gotu­ję poezję z tego, co – jak każ­da użyt­kow­nicz­ka języ­ka – mam pod ręką. W życiu czę­sto sama wymy­ślam potra­wy, ale potem na wszel­ki wypa­dek spraw­dzam w necie, czy moż­na tak zro­bić, czy zmie­sza­nie dwóch skład­ni­ków nie wywo­ła rewo­lu­cji – i naj­czę­ściej znaj­du­ję prze­pi­sy dowo­dzą­ce, że ktoś już wcze­śniej wymy­ślił to, co ja. A jeśli nie znaj­du­ję? Cóż, wte­dy i tak robię po swo­je­mu, z nadzie­ją, że nie poza­bi­jam tych, któ­rych kar­mię.

Tą zasa­dą posił­ku­ję się (sic!) tak­że w pisa­niu, przy czym dzia­ła ona tu na odwrót. Zaglą­dam w cudze poetyc­kie recep­tu­ry i roz­sma­ko­wu­ję się w nich, ale sama sta­ram się przy­go­to­wy­wać dania zupeł­nie ina­czej. Wer­tu­ję też wła­sne książ­ki kuchar­skie, ale nie po to, by uży­wać spraw­dzo­nych prze­pi­sów, tyl­ko wła­śnie dla­te­go, żeby ich nie powtó­rzyć. Mam podob­ną obse­sję do Kry­sty­ny Miło­będz­kiej, któ­ra przy­zna­ła kie­dyś, że wręcz neu­ro­tycz­nie dba o to, by podob­ne fra­zy nie poja­wia­ły się w jej poezji wię­cej niż raz.

Tak się oczy­wi­ście nie da, wiem to, bo korzy­sta­my z języ­ko­wej spi­żar­ki o ogra­ni­czo­nej obję­to­ści. Każ­da oso­ba piszą­ca ma też pew­ne przy­zwy­cza­je­nia, swój kuli­nar­ny idiom – ja na przy­kład lubię prze­do­brzyć, wsy­pać za dużo przy­praw (w Sytych sty­pach spo­ro jest ostrej paprycz­ki), odmie­rzyć coś na oko, wkro­ić do rata­tu­ja tyle warzyw, że gar nie mie­ści, kipi, zale­wa pal­ni­ki. Potra­wy czę­sto mi się nudzą, dla­te­go nie­ustan­nie eks­pe­ry­men­tu­ję – w nowej książ­ce obok pokaź­nych ein­top­fów (quasi­po­ema­tów) jest spo­ro cze­ka­de­łek, amu­se-bouche na jeden gryz, gorz­ki smak prze­ła­mu­ję kwa­skiem iro­nii, ale nie ucie­kam też od sło­dy­czy, chy­ba zwłasz­cza w wier­szach dla córek.

Roz­ga­da­łam się kuli­nar­nie, co jest dla mnie, przy­znam, pew­nym prze­kro­cze­niem, bo od dzie­ciń­stwa to wła­śnie w poezję ucie­ka­łam od wiecz­ne­go glę­dze­nia o jedze­niu. Ale ten tomik, któ­ry już w tytu­le ma sytość, a w środ­ku mnó­stwo gło­du, chy­ba do takie­go wła­śnie buli­micz­ne­go roz­ga­da­nia zachę­ca.

Jed­na z pierw­szych uwag, zano­to­wa­na prze­ze mnie na mar­gi­ne­sie Styp, brzmi: książ­ka o zmę­cze­niu. Sty­py uświa­do­mi­ły mi, jak czę­sto tkwi­my w poczu­ciu nie­do­sy­tu i prze­sy­tu jed­no­cze­śnie. I jakie to jest obłą­kań­cze i wyczer­pu­ją­ce.

Tak, Syte sty­py bio­rą się ze zmę­cze­nia, któ­re momen­ta­mi wyda­je się wręcz śmier­tel­ne. Jest w książ­ce taki jed­noz­da­nio­wy tekst prze­wrot­nie zaty­tu­ło­wa­ny „Peł­nia”. Przy­szedł mi do gło­wy, gdy zoba­czy­łam rekla­mę sygno­wa­nej przez Nosow­ską kolek­cji biżu­te­rii o tej wła­śnie nazwie. Pomy­śla­łam: ej, Kaś­ka, złot­ka, świe­ci­deł­ka, serio? I to jesz­cze w takim udu­cho­wio­nym tonie, że kula, har­mo­nia, dosko­na­łość, meno­pau­zal­ne dopeł­nie­nie? Lubię Nosow­ską i bły­skot­ki, ale zaczę­łam się wte­dy zasta­na­wiać, czym dla mnie jest peł­nia. I wte­dy, w tam­tym momen­cie, sko­ja­rzy­ła mi się nie z czymś pozy­tyw­nym, tyl­ko z mozo­łem, utru­dze­niem, prze­peł­nie­niem. Dobre jest tu sło­wo „sko­na­nie”, poję­te nie tyl­ko jako potwor­ne zmę­cze­nie, ale też jako kres, sytu­acja, kie­dy jeśli doło­żysz choć jed­ną cegieł­kę, jeden wię­cej stres, lęk, cel, to cze­ka cię zgon. Wia­do­mo, myśla­łam o tym meta­fo­rycz­nie, ale w książ­ce jest też wiersz, w któ­rym prze­pra­co­wa­na pod­miot­ka lądu­je w szpi­ta­lu z zagro­że­niem życia, i to wca­le nie jest zmy­ślo­na histo­ria. W tym kon­tek­ście peł­nia prze­sta­je być bły­skot­ką i cac­kiem, a sta­je się fune­ral­ną wią­zan­ką.

Jed­nak żeby nie zamy­kać się w pry­wat­nym krę­gu, dorzu­cę coś, co zachwy­ci­ło mnie w książ­ce Nie­za­ta­pial­ne. Czar­ny femi­nizm i ssa­ki mor­skie Ale­xis Pau­li­ne Gumbs (któ­rą zresz­tą znam na wyryw­ki, matro­nu­je moje­mu pisa­niu, poży­czy­łam sobie z niej mot­to). Gumbs uży­wa figu­ry „meno­pau­zal­nej pla­ne­ty”, pisze: „Pieśń pochwal­na dla meno­pau­zal­nej pla­ne­ty, któ­ra zna sie­bie na tyle dobrze, by przej­rzeć na wylot two­ją nie­do­rzecz­ność”. Podo­ba mi się prze­kor­na werwa Nie­za­ta­pial­nych, hydro­fe­mi­nizm pod­szy­ty śmie­chem, choć też z poważ­nym namy­słem nad płcią, rasą, kolo­nia­li­zmem i poli­kry­zy­sa­mi. I wła­śnie ten śmiech meno­pau­zal­nej pla­ne­ty (podob­nie jak „śmiech Medu­zy” Cixo­us), któ­ra umie przej­rzeć naszą arcy­ludz­ką, nar­cy­stycz­ną nie­do­rzecz­ność, potra­fi – mnie przy­naj­mniej – wybić z lamen­tu nad wła­snym zmę­cze­niem. Pla­ne­tar­na kula w wyda­niu Gumbs to peł­nia, któ­ra roz­bi­ja moją ego­bań­kę. Pole­cam tę kura­cję!

Sko­ro mowa o tym, co gojące: cały czas szu­ka­łam pre­tek­stu, żeby zbo­czyć w naszej roz­mo­wie w histo­rię jed­ne­go wier­sza, przed­ostat­nie­go w książ­ce. To abso­lut­nie wspa­nia­ły, zama­szy­sty, obfi­ty, roz­bu­cha­ny, dis­sujący i samo­chwal­ski wła­śnie (jak to brag­ga;), a zara­zem pod­szy­ty beką kawa­łek, skon­tra­sto­wa­ny (przez co również nim wzmoc­nio­ny) ze zwar­tym, oszczęd­nym, suro­wym wręcz wier­szem zamy­ka­ją­cym całość. Zatem, jeśli moż­na, popro­szę o nawij­kę-histo­ryj­kę o „Sutej sty­pie”.

Ta brag­ga wzię­ła się przede wszyst­kim z mojej miło­ści do pol­skich rape­rek, na cze­le z Ryfą Ri, z któ­rej nawij­ki wzię­łam mot­to inne­go wier­sza. Fascy­nu­ją mnie tek­sty hip-hopo­we, ich poetyc­kość, flow, werwa, eman­cy­pa­cyj­ny poten­cjał. Czę­sto rusza­ją mnie moc­niej niż wier­sze z ksią­żek.

Inna rzecz to doświad­cze­nie sprzed kil­ku lat. Tuż przed swo­im czy­ta­niem na festi­wa­lu poetyc­kim wku­rzy­łam się na jed­ne­go face­ta, któ­ry posta­no­wił obja­śnić mi świat, a w efek­cie gdy wyszłam na sce­nę, zamiast po pro­stu prze­czy­tać swój wiersz z kart­ki – zaczę­łam go na wkur­wie rapo­wać. To był któ­ryś wiersz z Waruj, nie pamię­tam któ­ry, za to wciąż mam w cie­le tam­to dozna­nie wzmoc­nie­nia gło­su przez rapo­wa­nie. Potem pró­bo­wa­łam odtwo­rzyć tam­tą wyzwa­la­ją­cą siłę w raper­skich kawał­kach w Hista & her sista.

„Suta sty­pa” też pra­gnie prze­kuć nie­moc w moc: „nie ma rady/ radę muszę dać choć czuć mali­zną w bez­si­le wie­ku” etc. Pod­miot­ka tej brag­gi wla­zła już w smu­gę cie­nia czy ciem­ny las wie­ku śred­nie­go, wie, co to ozna­cza zwłasz­cza dla kobie­ty (a o czym pisze choć­by Mona Chol­let w Cza­row­ni­cach), ale ma na to wywa­lo­ne, bez eufe­mi­zmów i cudzy­sło­wów. To jeden z pierw­szych wier­szy, któ­re napi­sa­łam do tego tomu, tytu­ły róż­nią się jed­ną lite­rą, więc moż­na uznać, że sta­no­wi pieśń prze­wod­nią książ­ki. Ale jest też utwo­rem żałob­nym à rebo­urs – raper­ską wer­sja „Aniel­skie­go orsza­ku”, tyl­ko że denat­ka wca­le nie uno­si się z zie­mi ku wyży­nom nie­ba, tyl­ko otwie­ra oczy i zaczy­na nawi­jać: „sła­ba impra zamiast kon­so­la­cji dosta­jesz sie­bie jak zegar po przod­ku”. Potem wsta­je, twer­ku­je, wyle­wa z sie­bie anty­la­ment. Tro­chę cre­epy, ale poza moty­wa­mi hipho­po­wy­mi uru­cha­miam tu też sty­li­sty­kę gier kom­pu­te­ro­wych, a w nich, wia­do­mo, „pasek żyć­ka wciąż nie mówi pas! gdzie game over tam respawn”.

Poezja to dla mnie taki respawn. W Sytych sty­pach – i w życiu, któ­re się pod­czas ich pisa­nia roz­gry­wa­ło – zda­rzy­ło się kil­ka „game­ove­rów”, pasek life scho­dził do pozio­mu low (nie love), a jed­nak powsta­ła książ­ka o kil­ku rów­no­le­głych leve­lach. Brag­ga dłu­go szu­ka­ła swo­je­go miej­sca w tomie, w koń­cu wylą­do­wa­ła jako przed­ostat­nia, robiąc miej­sce w puen­cie swo­jej słab­szej (choć niby „sta­lo­wej”) sio­strze „snu­tej w sad i sau­da­de”. Co śmiesz­ne – zauwa­ży­łam to dopie­ro teraz – w obu sąsia­du­ją­cych wier­szach poja­wia­ją się biel, bli­zna i bie­li­zna. Zatem: sty­pa jako czy­sta kart­ka do respaw­no­wa­nia? No, jakoś tak.