recenzje / ESEJE

„Wszystkie niespokojne składnie”

Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego, towarzysząca premierze książki Wtracenie Przemysława Suchaneckiego, która ukazała się w Biurze Literackim 31 grudnia 2019 roku.

Okladka__Wtracenie__DRUK.indd Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

Zgodnie z deklaracją, dotyczącą „wszystkich składni”, zapowiada się szumnie, a kończy na dwóch konkretyzacjach: Šalamun i Karpowicz. Oczywiście, jest dokładnie odwrotnie, a dwa ważne dla awangardy nazwiska są tylko ułatwieniem dla recenzentów niemających czasu na bardziej wnikliwe czytanie. Oni zapiszą zatem, że „debiutant eksperymentuje w granicach dwóch wielkich modeli poetyckiej odkrywczości, potwierdzanych nazwiskami Šalamuna i Karpowicza”. A tak naprawdę pogłosów i świadomych oraz półświadomych nawiązań jest więcej. Ta niespokojna składnia ma chwilami coś ze składni Półki, Góry, Brewińskiego, Bąka, Rybickiego, Taranka, i wydaje się bardziej zanurzona w idiomach rówieśnych lub prawie rówieśnych niż w tych odleglejszych, aczkolwiek Šalamuna słyszy się tu wyraźnie i od pierwszej chwili. Natomiast Karpowicza trzeba się doszukiwać – może pojawia się tam, gdzie słyszymy szczękliwe frazowanie, grające na morfemach, iskrzące między morfemami; i jest w tym jakieś ulotne pokrewieństwo z niektórymi fragmentami utworów Pszoniaka. Muszę kapryśnie przyznać, że wolę Suchaneckiego w tej drugiej formie. Mam tu na myśli wiersze pełne, opowiadaniowe, oparte na długich, krągłych frazach, wijące się absurdalnie i wokół absurdu (np. „Ciepły, błękitny oddech”). Jak widać, i ja wpadłem w pułapkę łatwej dychotomizacji, wybierając z bogatej oferty wszelkie wdzięczne i ładnie odnowione, uwspółcześnione „šalamunizmy”.

Gra z czytelnikiem, wciąganie go w pułapki, z których w trakcie lektury musi się wyplątywać, zaczyna się od tytułu. Co on wywołuje w czytelniku? Jakie duchy? Wydaje mi się, że trochę „białoszewskie”, a trochę „miłobędzkie”, uruchamiając natychmiast skojarzenia w stylu: „race nie”, „race w cenie”, „niecenie rac” itp. Ulegając sugestywności tego tytułu, pierwotny tytuł tej impresji brzmiał „Wywoływanie i wtrącanie (tracenie)”. Coś między „wytraceniem” a „wtrącaniem”. Tracenie przez wtrącanie? Owszem, sporo tu wtrętów radośnie rozbijających (zbijających z tropu) nie tylko tok narracji, lecz również ciąg chcących się uporządkować skojarzeń. Coś się traci, z czegoś rezygnuje, żeby zyskać, podkreślić, uwydatnić. Powstaje przeczucie większej przestrzeni tekstowej, która została jakby „wytracona”, ograniczona, oczyszczona, zaś do oczu czytelnika doszły tylko strzępy uznane za właściwe. Kto uznał? Pewnie autor. Ale i pani redaktor ‒ awangardowa poetka, surowa czyścicielka tekstów Joanna Mueller. I autor nam o tym wszystkim opowiedział, szyfrując w tytule swoje przejścia: wytracił impet, bo mu coś wytracono, ale w sumie jest zadowolony. Te wszystkie szykany i ograniczenia podpisał własnym nazwiskiem, identyfikując się ze sztuką tak wytracanej energii języka. Bo jest we mnie wrażenie, że to mogło być bardziej rozbuchane, szaleńczo dzikie, ale zostało w porę wyhamowane. Przyjemnie czyta się tak oczyszczone, „wyhamowane” debiutanckie tomiki.

Przede wszystkim ograniczono, jak sądzę, ilość pytań, uznając tę dziecięcą strategię za nieco już wyeksploatowaną. Tutaj pytań jest tyle, ile trzeba. I dotyczą kwestii podstawowych. Po równo: społecznych i metafizycznych. Chwilami powstaje wrażenie, że samo postawienie pytania jest wypowiedzią mającą charakter odpowiedzi, że pytanie organizuje i ogranicza przestrzeń dalszego znaczenia, narzucając aktowi komunikacji dominujący rys. Albo może jest tak, że czytelnik nie chce gotowych odpowiedzi, może te udzielone, wymyślone przez autora nie zadowalają go. Może chciałby na jednoznaczne pytanie usłyszeć wieloznaczną odpowiedź. Taką, która w paradoksalny sposób następuje i nie następuje. Wisi w powietrzu, zagęszcza oczekiwanie i kończy się bardziej czymś niż niczym, choćby to było tylko iluzoryczne „wysyłanie oddziałów”, które mają „ratować z neurotycznej wieży”.

Mówię o pewnej grupie tekstów, wyrastających z dziecięcych zabaw w pytania i odpowiedzi, z kultury „sesji Q&A”. Gdy machinalnie wpisałem takie hasło do wyszukiwarki, wyskoczył komunikat trafiający w sedno strategii tych wierszy: „Bez odpowiedniego przygotowania twoja sesja będzie martwa, albo jeśli już w jakiś sposób ożyje, stanie się chaotyczna i przypominająca idącego na”, tu mi się urwało, zerwało się łącze, pozostawiając w wielkim niedopowiedzeniu, czyli w klimacie tej poezji; i jak nakręcony przez zaraźliwą idiomatykę Suchaneckiego usiłowałem zaokrąglić frazę: „przypominająca idącego na ścięcie” albo „przypominająca idącego na wroga z gołymi pięściami”. Przy pierwszym dopowiedzeniu robi się sentymentalnie albo jak niektórzy chcą: metafizyczne (patrz nieprzywołany Martin Heidegger), przy drugim społecznie i bojowo (patrz przywołany Karol Marks). I można tak uzupełniać na wiele sposobów, ciągle będąc w klimacie tych utworów. Ja się w tym miejscu nie skarżę, tylko, zdaje się, chcę coś powiedzieć o ich gęstości, pojemności, tajemniczym, kameleonowym bogactwie.

Książeczkę otwiera utwór „Barok”, w którym mowa o kartce zrzuconej „z wrzasku w głębokość mandali”, a więc o czymś, co opuszcza powierzchnię i wędruje w głąb, przenosi się z hałasu w ciszę, dryfuje w stronę medytacji. W tym kontekście – w tracenie wrzucone jest pisanie, a w pisanie tracenie. Ciekawe, że poeta w związku z tym procederem przywołał nazwę „barok”. Jakiś nadmiar i jakiś niedomiar. A to wszystko „językiem bez złudzeń”. Oto kipiel (bo jeszcze nie otchłań) Suchaneckiego, barokowa szarpanina między pozorem, hałaśliwą i bzdurną powierzchnią, a poszukiwaną głębią skupienia, wyrafinowanej refleksji. I zaraz po „Baroku” następuje „Wykładnia”. Epoka i interpretacja. Oczywiście, to wszystko w tle. Na pierwszym planie osobowość, mrugający do nas kłębek nerwów, melodeklamujący  coś o „tańczącym jajku”. Przy tym, trzecim w tomie, tekście przydarza mi się „freudowski wstrząs” – czytam „nie miałem żadnego mimesis” i myślę sobie, że to zdanie godne pokoleniowego manifestu; po chwili dociera do mnie prawda: „nie miałem żadnego interesu”. Robi się kupiecko, ekonomiczne, wczesnokapitalistycznie. Ale widocznie tak miało być. Taki ferment miał być stworzony przez kogoś, kto „rozpada się i nie rozumie nic” z tego, co staje przed nim.

Kiedy wrócił internet, wyświetliło się wreszcie: „przypominająca idącego na oślep zombie, który w połowie jest żywy, a w połowie nie”. O, przepraszam Państwa, to już materiał na zupełnie inne rozważania.

O AUTORZE

Kartoteka_Karol_Maliszewski
Karol Maliszewski

Urodzony w 1960 roku w Nowej Rudzie. Poeta, prozaik, krytyk literacki. Absolwent filozofii na Uniwersytecie Wrocławskim. Założyciel Noworudzkiego Klubu Literackiego „Ogma”. Laureat nagrody im. Marka Jodłowskiego (1994), nagrody im. Barbary Sadowskiej (1997), nagrody im. Ryszarda Milczewskiego-Bruno (1999). Nominowany do NIKE za zbiór krytyk literackich Rozproszone głosy. Notatki krytyka (2007). Pracuje w Instytucie Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Wrocławskiego. Mieszka w Nowej Rudzie.

powiązania

05_RECENZJE__Tadeusz Różewicz___Nowy_ Różewicz, czyli z wiarą w przesłanie

„Nowy” Różewicz: „Trzeba żyć bez Ojca”

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego, towarzysząca premierze książki Credo Tadeusza Różewicza w opracowaniu Jana Stolarczyka, która ukazała się w Biurze Literackim 29 stycznia 2020 roku.

WIĘCEJ
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Przeczytane, odhaczone, częściowo przeżyte. Nerwowy notatnik

debaty / ANKIETY I PODSUMOWANIA Karol Maliszewski

Głos Karola Maliszewskiego w debacie „Biurowe książki roku 2019”.

WIĘCEJ
18_NAGRANIA__Jerzy Jarniewicz, Karol Maliszewski, Dawid Mateusz__Puste noce i 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego

Puste noce i 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego

nagrania / Stacja Literatura Dawid Mateusz Jerzy Jarniewicz Karol Maliszewski

Spotkanie wokół książek Puste noce i 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego z udziałem Jerzego Jarniewicza, Karola Maliszewskiego i Dawida Mateusza w ramach festiwalu Stacja Literatura 23.

WIĘCEJ
05_RECENZJE__Dariusz Sośnicki__Sośnicki wielokrotne symetrie

Sośnicki: wielokrotne symetrie

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Szkic Karola Maliszewskiego opublikowany w cyklu prezentacji najciekawszych archiwalnych tekstów z dwudziestopięciolecia festiwalu Stacja Literatura.

WIĘCEJ
19_NAGRANIA__Bohdan Zadura, Karol Maliszewski, Dawid Mateusz__Po szkodzie

Po szkodzie

nagrania / Stacja Literatura Bohdan Zadura Dawid Mateusz Karol Maliszewski

Spotkanie autorskie wokół książki Po szkodzie z udziałem Bohdana Zadury, Karola Maliszewskiego i Dawida Mateusza w ramach festiwalu Stacja Literatura 23.

WIĘCEJ
03_RECENZJE__Karol Maliszewski__Język w ogniu

Język w ogniu (i trochę obok)

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego książki Chyba na pewno Jakuba Pszoniaka, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 1 kwietnia 2019 roku.

WIĘCEJ
03_RECENZJE__Karol Maliszewski__Spotkanie z balladą

Śmiertelne spotkanie (z balladą)

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego książki Mordercze ballady, która ukazała się w Biurze Literackim 7 stycznia 2019 roku.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__Biała środa 2009

Biała środa 2009

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Podsumowanie projektów edukacyjnych 2008/2009, podczas którego uczestnicy spotkań z Karolem Maliszewskim zaprezentowali publiczności swoje wiersze.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__Czytanie kapryśne

Czytanie kapryśne – o czytaniu wierszy w latach 90.

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
10_UTWORY__Różni AUTORZY_Wiersz doraźny_Dzień gniewu

Wiersz doraźny: Dzień gniewu

utwory / premiery w sieci Grzegorz Wróblewski Jakub Kornahuser Joanna Mueller Karol Maliszewski Przemysław Owczarek Zbigniew Machej

Pozakonkursowy zestaw „Wierszy doraźnych 2018” autorstwa Jakuba Kornhausera, Zbigniewa Macheja, Karola Maliszewskiego, Joanny Mueller, Przemysława Owczarka, Grzegorza Wróblewskiego.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI_Karol MALISZEWSKI__Czytanie pojedyncze i zbiorowe

Czytanie pojedyncze i zbiorowe

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__O czytaniu wierszy w latach 80.

O czytaniu wierszy w latach 80.

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__O czytaniu wierszy w latach 70.

O czytaniu wierszy w latach 70.

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
03_RECENZJE__Karol MALISZEWSKI__

„W pierwszym dniu po końcu świata”. O wierszach Michała Domagalskiego

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego książki Poza sezonem Michała Domagalskiego, która ukazała się w Biurze Literackim 23 lipca 2018 roku.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__O czytaniu wierszy w pociągu

O czytaniu wierszy w pociągu

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__O czytaniu wierszy opornym

O czytaniu wierszy opornym

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu Poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
17_DZWIEKI__Karol MALISZEWSKI__Czytanie wiersza, czytanie człowieka

Czytanie wiersza, czytanie człowieka

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ
06_RECENZJE__Karol MALISZEWSKI__Od Be do Zet

Od Be do Zet

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego towarzysząca premierze almanachu Połów. Poetyckie debiuty 2016, wydanego w Biurze Literackim 6 lutego 2017 roku, a w wersji elektronicznej 25 grudnia 2017 roku.

WIĘCEJ
RECENZJE_Telefon-z-antypodow

W głąb „czarnej dziury”

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego towarzysząca premierze e-booka Telefon z antypodów. Wiersze z młodości w epoce minionej (1978-1990), wydanej w Biurze Literackim 8 marca 2016 roku.

WIĘCEJ
WYWIADY_Szymon-Slomczynski_2

Niech leci, kto zechce

wywiady / O KSIĄŻCE Karol Maliszewski Szymon Słomczyński

Rozmowa Karola Maliszewskiego z Szymonem Słomczyńskim towarzysząca premierze książki Dwupłat, która ukazała się 1 czerwca 2015 roku nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Pod-slonce-bylo

Notatki o nowej książce Filipa Zawady

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego towarzyszący premierze książki Pod słońce było Filipa Zawady, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 31 grudnia 2014 roku.

WIĘCEJ
UTWORY_Zapowiedzi_ksiazek_Justyna_Bargielska_China-Shipping

I to ma być liryka? [fragmenty]

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego o poezji Justyny Bargielskiej.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Sajgon

Sajgon. Instrukcja obsługi

recenzje / KOMENTARZE Karol Maliszewski

Autorski komentarz Karola Maliszewskiego towarzyszący premierze książki Sajgon.

WIĘCEJ
RECENZJE_Bohdan_Zadura_Wszystko

O Wszystko

recenzje / NOTKI I OPINIE Karol Maliszewski Maciej Melecki Maciej Robert Zbigniew Machej

Komentarze Karola Maliszewskiego, Macieja Meleckiego, Zbigniewa Macheja, Macieja Roberta.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Bialy-tydzien

O Białym tygodniu

recenzje / NOTKI I OPINIE Karol Maliszewski Miłosz Biedrzycki Rafał Skonieczny Wojciech Bonowicz

Komentarze Karola Maliszewskiego, Wojciecha Bonowicza, Rafała Skoniecznego, Miłosza Biedrzyckiego, Jarosława Nowosada.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Brzytwa-okamgnienia

Liryczna brzytwa Ockhama

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego z książki Brzytwa Ockhama Jacka Dehnela

WIĘCEJ
KSIAZKI_Brzytwa-okamgnienia

O Brzytwie okamgnienia

recenzje / NOTKI I OPINIE Darek Pado Jakub Winiarski Julia Fiedorczuk Karol Maliszewski Kuba Mikurda

Komentarze Kuby Mikurdy, Karola Maliszewskiego, Julii Fiedorczuk, Jakuba Winarskiego i Darka Pado.

WIĘCEJ
RECENZJE_Wiersze-zebrane-tom-3

Barbarzyńca dla intelektualistów (a może odwrotnie)

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego towarzysząca premierze książki Wiersze zebrane (tom 3) Bohdana Zadury, wydanej w Biurze Literackim 13 lutego 2006 roku.

WIĘCEJ
WYWIADY_Zycie-na-Korei_1

Nowa poezja. Mały przewodnik po tendencjach i stylach

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego poświęcony twórczości Andrzeja Sosnowskiego.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Przecena-map

Czapajew wypłynął, czyli nowe klejenie starych map

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego poświęcony książce Przecena map Darka Foksa.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Przecena-map

Foks, dziwny jest ten wiersz

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego poświęcony książce Przecena map Darka Foksa.

WIĘCEJ
Stronie Slaskie, 12.09.2019. 24 Stacja Literatura, fot. Maksymilian Rigamonti  fot. Maksymilian Rigamonti

Strącanie w ogień

wywiady / O KSIĄŻCE Jakub Skurtys Przemysław Suchanecki

Rozmowa Jakuba Skurtysa z Przemysławem Suchaneckim, towarzysząca premierze książki Wtracenie Przemysława Suchaneckiego, która ukazała się w Biurze Literackim 31 grudnia 2019 roku.

WIĘCEJ
04_RECENZJE__Przemysław Suchanecki__EBA

EBA

recenzje / KOMENTARZE Przemysław Suchanecki

Autorski komentarz Przemysława Suchaneckiego, towarzyszący premierze książki Wtracenie, która ukazała się w Biurze Literackim 31 grudnia 2019 roku.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Sajgon

Wszystko jest Sajgonem

recenzje / ESEJE Jacek Bierut

Recenzja Jacka Bieruta z książki Sajgon Karola Maliszewskiego.

WIĘCEJ
KSIAZKI_Sajgon

Proces marginalizacji, spychania i odpychania Inności

wywiady / O KSIĄŻCE Jakub Skurtys Mateusz Kotwica

Z Jakubem Skurtysem o książce Sajgon rozmawia Mateusz Kotwica.

WIĘCEJ