recenzje / IMPRESJE

Całkiem zwyczajna świętość

Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego towarzyszący premierze książki Być może należało mówić (1984-2012) Jacka Podsiadły.

Biuro Literackie kup książkę na poezjem.pl

 1

Słyszałem, że tomik Jacka (ale nawet Śliwa jeszcze nie znał jego tytułu) miał być wydany w 1987 razem z moim i kilkoma innymi. W owym roku w serii poetyckiej Kłodzkiego Klubu Literackiego – „Witryna Artystów” – ukazały się m.in. Jestem w jagodzie snu Wojtka Izaaka Strugały, Tabula Smaragdina Hermesa Trismegistosa w opracowaniu i tłumaczeniu Henryka Wańka, czy przygotowane przez Piotra Rypsona Czternaście tłumaczeń telefonicznych dla Steve’a McCaffery Dicka Higginsa. Wtedy Jacek Podsiadło często zahaczał o Wrocław, Ząbkowice, Kłodzko[1], w ogóle Dolny Śląsk stawał mu się bardzo bliski. Nie wiem, co właściwie zaszło, bo nie doczekałem się jego książki w 1988 roku ani w 1989, kiedy to w Kłodzku wyszło Spokojne miasto Śliwy (Krzysztofa Śliwki), ani też w 1990, roku wydania Wierszy Mirosława Drabczyka. Może miał na to wpływ Marek Garbala, wyciskający z nas, debiutantów, ostatnie poty, zmuszający do przeróbek i poprawek? Może w osobie Jacka natrafił na godnego siebie przeciwnika, który nie pozwolił zmienić ni przecinka, a przede wszystkim nie dał sobie wmówić prawdy o zbyt łatwo przewidywalnym sentymentalizmie i rzekomej dosłowności? Pozostałych redaktorów serii – Michała Fostowicza, Jana Stolarczyka i Bogusława Michnika – nie podejrzewam o jakąś szczególną niechęć do tego typu poezji.

Być może coś mi się plącze w ramach „zabijania pamięci”, ale wiersz rozpoczynający tę księgę-podsumowanie (w opracowaniu Piotra Śliwińskiego), już wtedy bliski mi i znany, miał być chyba częścią tomiku przygotowywanego do wydania w Kłodzku.

* * *

chciałbym wierszem zmienić świat
albo chociaż jednego człowieka
albo choć jedną jego decyzję
– powstrzymać niewłaściwy gest lub słowo

jestem w stanie napisać taki wiersz
ale powstrzymam się jeszcze

86.04.01

Nie szukaliśmy możliwości eksperymentowania, intencje nasze były proste – uczestniczyć słowem w możliwej przemianie świata. Takie było nasze rozumienie poezji i przeczucie jej „zrozumiałości”. Poezji, która mogła mieć wpływ już tylko na nas samych i nam podobnych. Ciągle pozostawało się w kontrkulturowym klimacie poszukiwania wolności, bo tylko wolni nie musieliśmy wstydzić się nadwrażliwości. „List do pozostałych” czy „Przesłanie do nadwrażliwych” wisiały na niejednej ścianie. Tylko że ściany Podsiadły były najbardziej ruchome. On nie pozostawał w miejscu. Przemieszczał się, rósł, rozwijał. Doskonalił środki wyrażania tej podwójnie oksymoronicznej zależności między pasją życia a normą śmierci, między miłością do świata a nienawiścią do form jego urządzenia.

2

Ostatecznie wspomniany utwór trafi do arkusza pt. Nieszczęście doskonałe wydanego w 1987 roku w Toruniu. Do kłodzkiej antologii Chwila przed wierszem dał Jacek inny, pochodzący z tego samego czasu, tekst.

Zabijanie pamięci

pamięci Oli

Co wieczór
kryjąc twarz
pod kapturem lingwistyki
układałem twą główkę
na wolnym lub sylabotonicznym pniaku

co rano
tą samą szmatą świtu
ocierając czoło
i wyszczerbiony mózg
wychodziłem na Drogę

zamiast ciebie szło ku mnie
zimne od spokoju powietrze
w spóźnionych srebrnych ornamentach [2]

86.10.21

Nawet gdy się nie znało pozostałej twórczości tajemniczego przybysza, to już w tym wstępnym przykładzie trafiało się na motywy i wątki bez przerwy w tym świecie obowiązujące. Twarze, głowy, główki, istny katalog ulotnych fotografii. Poeta pamięta, nawet gdy „zabija pamięć”, utrwala kolejne ważne spotkanie z Drugim w Drodze. Może ktoś zada sobie kiedyś tyle trudu, by spisać wszystkich przewijających się przez reporterskie poematy Podsiadły, wszystkie osoby dramatu, tej przelotnej współegzystencji „w drodze pisma”. Miłość przeciw śmierci i przemijaniu. Jej jest najwięcej. Wraz z czułością tworzy międzyludzki sens, dotyczący tych danych na chwilę towarzyszy Drogi. Nieskończona galeria zauważonych, wyobrażonych, podsłuchanych, pokochanych pojedynczych ludzi (a nie społeczeństwa) i innych antropomorfizowanych bytów. Dziewczyna, pies, przyjaciel, mijana staruszka, dziecko („Wszystko, co dzieci zostawiają/ na twojej Drodze/ jest szalenie ważne”[3]), obłok na niebie, samotna leszczyna w kącie lasu, owad rozpaczliwe szarpiący się na ściskanym liściu.

I tu zazwyczaj w tle niesmak, gorycz, wyrzut sumienia, gdy żywa, spontaniczna uczuciowość – podstawa tego światopoglądu – musi zmagać się z papierem i jego wymogami, z „wolnym lub sylabotonicznym” modelem utylizacji. Jakby była jakaś olśniewająca prawda spotkania z cudem czyjegoś życia, stającego się w chwilowym seansie empatii życiem samego podmiotu, i wygasłe już potem ognisko wspominania, czyli zabijania tego żywego ognia. Zamiast autentyku bycia ze sobą, wierszowa „zimna od spokoju” podróbka, taniec stygnących cieni, konwencjonalna reprodukcja, „spóźnione srebrne ornamenty”. I oto już rysuje się program: głębiej, mocnej, ryzykowniej, poza ornament. Skuteczniej. Wiara w skutek określony pasją słów, w dziką rozpacz, rozszalały gniew, szyderczą ironię. Chociaż w słowach można na chwilę przywrócić przyrodzony, jakby pranaturalny porządek świata, utopijną strukturę jeszcze sprzed Kościoła, Prawa, Społeczeństwa, Polityki, Urzędu itd. Po to staje się wiersz, a jakieś trudne do scalenia, ale chyba moje, „ja” wypruwa sobie żyły na scenie, w tym jedynym w swoim rodzaju momentalnym spektaklu – o coś, w imię czegoś. Niechby to były nawet jakieś urojenia, ale ja spalam się w ich ogniu, walczę.

Kto wie, czy obok nadwrażliwości najważniejsza nie była wyjątkowa pamiętliwość. Pamięć do ludzi, zdarzeń, sytuacji, zdań i słów, pamięć podsuwająca gotowy materiał dla niebywałej inwencji słownej, dla owej, jak w tym wierszu, „lingwistyki”. Ale chodzi też o tę pamięć szczególną, elegijną, przywracającą życie temu, co odeszło i tym, którzy odeszli. „Ja w co drugim wierszu albo stoję nad grobem, albo jestem jedną nogą w grobie, albo opłakuję fakt przemijania” – wspomina po latach Jacek w przyjacielskim mailu do mnie.

Melancholijna elegijność, ta metafizyczna straż; sejsmografy Podsiadły wychwytują kolejną śmierć i dzielą ją na czworo, i na więcej wersów, śpiewnie bądź głucho (ale jednak rytmicznie) prześwietlając słońcem, nasycając oddechem. Takie są, między innymi, obowiązki zrozumiałej poezji[4]. Jakie jeszcze?

3

Słowo „prawda” wydawało się wtedy w miarę użyteczne i jednoznaczne. Bliskie było wyobraźni, wrażliwości i tej jakiejś wzniosłości (egzaltacji?) à rebours. Jeszcze dotyczyło życia, którego miały dotykać wiersze. Z którego miały się brać. We wspomnianej kłodzkiej antologii Krzysztof Śliwka pisał: „Prawda jest// tylko my chowamy się/ po bramach”[5], a w swoim, rok później wydanym, tomiku dopowiadał Mirosław Drabczyk: „prawda jest prawdziwa/ w tle widnokręgu chytrze ukryta/ ujawnia się/ gdy patrzący znika”[6]. Były więc do zdławienia jakieś pozory, były łuski do zrzucenia z oczu. Przed młodym poetą stawała szansa na objawienie wraz z podjęciem specyficznej praktyki medytacyjno-kontestacyjnej. Drabczyk, o dwa lata starszy od Jacka, proponował raczej medytację…

 (…)
Jest tak cicho, umilkły zwierzęta.
Nad łąką pełną baśniowych stworzeń
wiatr przenosi źdźbła trawy.
Nic nie mówimy.
Idzie wieczór. [7]

…lub melancholijną obserwację w stylu „Brudna baba, omijana przez dorosłych/ i chętnie oglądana przez dzieci,/ ma całą ławkę dla siebie/ i swoich tobołków”[8]. Imponował Podsiadle znajomością poezji amerykańskiej (w 1988 wydał zbiorek wierszy Gary’ego Snydera), poststachurowym stylem życia w drodze, w różnych miejscach i zawodach. Z kolei o trzy lata młodszy Śliwka wskazywał na kontestację – paradoksalną mieszankę zaangażowania i dystansu. Bohaterowi jego ówczesnych wierszy najlepiej pośród odmieńców, artystów, wariatów. Właśnie kimś takim chce być. Na kogoś takiego się kreuje. Dramat Wojaczka rozgrywany jeszcze raz. „Po ulicach twardych jak pancerz rozgwiazdy/ po nocnych melinach aresztach i podrzędnych knajpach z szafą grającą/ toczy się mój los niczym awanturnik Villon po późnośredniowiecznym mroku”[9].

I między tymi wpływami (i wielu innymi inspiracjami) dwudziestodwuletni Jacek Podsiadło. Między niemal joginiczną praktyką i smakowaniem „całej jaskrawości” a buntem i awanturą, w paroksyzmach gniewu i przypływach wstrząsającej tkliwości. Z chaosu wyłania się podręczny zasób świętości. Jakby blisko tych słów Michała Fostowicza – który kłodzką antologię usiłował ułożyć z krążących wokół, często sprzecznych, fragmentów – pytającego o to, „czym jednak jest ta świętość wypowiadana powoli i jakby z nadmierną powagą, zapisywana w krótkich, przeważnie, linijkach? Może jest całkiem zwyczajna? Czym jest chwila poprzedzająca słowo? Odpowiedzi mogą być różne, ale żadna nie będzie jasna. W poszukiwaniu języka poza wiedzą i świadomością przedmiotowego świata nieuchronnie traci się pewność. Czekając na słowo, nie możemy wiedzieć, jakie ono będzie. Stan poetycki to porzucenie łatwych określeń, upatrzonego sensu i obrazu świata, to wypowiadanie jakby w ciemno”10.

4

Minęło kilka lat. Program okrzepł, zradykalizował się. Porywisty prąd nieustającej mowy, wysoki ton systemu nerwowego przybierał coraz to inne odcienie serdecznego, pochłaniającego go w zupełności zaangażowania. Bywał to niekiedy „wysoki ton” polemiczno-publicystyczny, zapalczywie rozprawiający się z oficjalnością i fasadowością cywilizacji pośpiechu i lekceważenia. W co drugim wierszu słyszymy głośne protesty apostoła nowej wspólnoty opartej na miłości i kontemplacji wspaniałości istnienia, wypowiedzi melancholijnego proroka, który przeklina system oparty na wyzysku, nienawiści, przemocy. W świetle takich uogólnień współczesność jest ciągiem dalszym generalnego nieporozumienia, zdegenerowanej tradycji. Pojawia się teza, że ten świat nie jest dobrze zorganizowanym światem, a co więcej – prawdopodobnie nie da się go nigdy zbyt należycie, zgodnie ze sprawiedliwością wyższego, uczuciowego, rzędu, zorganizować, że wpisana w społeczną naturę człowieka jest rywalizacja, walka, agresja konstytuująca strukturę państwa jako narzędzia dominacji nad obywatelem. Wiele tych wybitnie „obywatelskich” (w przewrotnym sensie) wierszy wypowiada obywatelskie posłuszeństwo i propaguje celowe, świadome nieposłuszeństwo. Czytamy wówczas nadzwyczaj płomienne diatryby układane przez autora z zaciekłym uporem w wielki już cykl. Weźmy do ręki jeden z wydanych w tych latach tomików. W Dobrej ziemi dla murarzy zwracają uwagę demonstracyjnie wyeksponowane „Wiersze przeciw państwu”, którym przyświeca idea wzięta z Jonathana Swifta przypomniana w formie motta do „Drugiego wiersza przeciw Państwu”: „Zawsze nienawidziłem wszystkich narodów, profesji i społeczeństw, a cała moja miłość skierowana jest ku pewnym jednostkom”[11]. Stronę wcześniej odnajdujemy bardzo wyraźny sygnał takiej opcji antropologicznej, która postrzega człowieka w uwarunkowaniach osobniczych, indywidualnych, a demonstracyjnie unika uogólnień natury socjologicznej i wyraża zwrócenie się „na stronę człowieka i jego małych, samotnych spraw”[12]. Ot, „całkiem zwyczajna świętość” – w jeszcze innym kontekście umieśćmy słowa Fostowicza. Już w pierwszym wierszu tego zbioru napomyka się, że polityka i rozmowy o niej są czymś koszmarnym, a potem przez pozostałych dwadzieścia kilka wierszy tomu bardzo konsekwentnie udowadnia się koszmar tego właśnie ludzkiego uwikłania, ozdabiając nasze osiągnięcia społeczno-polityczne po 1989 roku następującymi epitetami: „Demon demokracji, maszkara racji stanu, twarda wola większości, zbiorowe widzimisię, (…) posłać posłów na grzyby, rozebrać prezydenta”, zaś w poincie: „A kamień celnie wypuścić w pierwszego demokratę, co szukałby podobnego do siebie, by mówić: my”[13].

Jeżeli już jesteśmy przy tym wierszu, to zwróćmy uwagę na rolę muzyki. Krzysztof Śliwka odzwierciedlenie ludzkiego i poetyckiego buntu znalazł w punku. Bohaterowi utworów Podsiadły bliższa jest „muzyka ziemi”. Niekiedy sam na czymś gra, zaszyty w szałasie na odludziu, albo wspomina to, co się z nim działo pod wpływem muzyki rozumianej jako namiastka wolności i uniesienia. Aluzje te dotyczą bluesa, jazzu, reggae oraz muzyki i tekstów Boba Dylana. We wspomnianym wierszu lista rozszerza się o coś, co od biedy można by nazwać „muzyką etniczną”.

 (…)
Collin Walcott, Don Cherry i Nana Vasconcelos,
dzika pieśń życia ujęta regułą etno-jazzu,
ponaddźwiękowa modlitwa w stereofonicznym medium,
co za radość w samotnym gospodarstwie domowym.
A jednak rad bym wrócić do łupania kamienia.
Zamienić radio na bęben, odkurzacz na wiązkę gałęzi,
w ciemności się posługiwać dotykiem zamiast żarówki,
nie musieć płacić podatków, słów na papierze nie więzić.
(…)[14]

5

Po kilku latach milczenia Jacek Podsiadło wrócił z nowymi wierszami. Tomik Pod światło ukazał się nakładem własnym w 2012 roku w Opolu. Dowiedzieć się z niego można i tego, że muzyczne upodobania poety niewiele się zmieniły. Nie mówiąc już o wciąż trwających starych przyjaźniach i dochodzących do głosu wspomnieniach z szukającej wyrazu młodości.

Na śmierć Michała Fostowicza

Słuchałem Israela Kamakawiwo’ole,
w tle rwały się dźwięki z kreskówki Marianki,
z kosmosu, choć się czeka, nie dochodził sygnał,
więc sprawdziłem pocztę, trochę machinalnie,
i był mail od Śliwy, jedno zdanie czy też
ledwie równoważnik, nabrały powagi
szczebioty, skowyty rysunkowej zgrai
oraz gitara, na której ten gruby Hawajczyk
grał teraz tak, jakby grał idąc pod górę
z dzieciakiem na plecach i walcząc z wichurą,
która nam z powrotem wpycha oddech w usta,
i zamajaczyła mi gdzieś moja młodość,
okolice Kłodzka i twoja Alicja,
że do domu do was szło się bardzo długo,
bo jak mieszkać, to tylko wysoko, jak ptaki,
i że nic dziwnego, że gwałtownik, pijak,
w ogóle ktoś taki jak ja w tamtych czasach
nie sterczał w kolejce po buddyjską mądrość
u twych drzwi, i w sumie to nawet i lepiej,
żeś nie znał wznoszonych za ciebie toastów
ni cichych podziwów, takich jak nad ranem,
gdy się ujrzy mrówkę czy źdźbło w nowym świetle,
bo to w samotności poznajemy piękno,
co tu zresztą gadać, gdy pora wysiadać,
świat anonimowy i animowany
przychodził po nasze triumfy jak po swoje,
resztką słów i ledwie mrucząc je pod nosem
składam ci elegię, hołd tyci, daremny,
by wyznać nikomu, wydukać w tę pustkę,
że zawsze, ilekroć byłem w Międzygórzu,
lubiłem myśleć, że jesteś: tam, w górze.[15]

Podmiot mówiący, porte-parole poety, otrzymał maila od „Śliwy”, czyli Krzysztofa Śliwki, z informacją o śmierci poety, filozofa i malarza Michała Fostowicza. Dokładnie zapamiętana została ta scena i odtworzona ze szczegółami. Istotne jest tło dźwiękowe towarzyszące procesom zachodzącym w psychice bohatera. Nakładają się na siebie różne dźwięki. Przede wszystkim słuchana przez poetę ulubiona muzyka etniczna – obecnie Podsiadło prowadzi domowe radio „Studnia” propagujące rdzenną muzykę różnych kultur – tu konkretnie gitarowy utwór w wykonaniu Israela Kamakawiwo’ole, nieżyjącego już hawajskiego wirtuoza. Do głosu w przestrzeni mieszkania dochodzi inna – niewybrana świadomie, a narzucająca się z zewnątrz – ścieżka dźwiękowa, kojarzona z wpatrzoną w ekran córeczką poety, Marianką („w tle rwały się dźwięki z kreskówki”[16]). Początek utworu wydaje się nieco żartobliwy, zwłaszcza gdy przypomnimy sobie, krążące w Internecie, zdjęcie tego 350-kilogramowego Hawajczyka grającego na ukulele albo uświadomimy sobie „szczebioty, skowyty rysunkowej zgrai”. Ta ciepła i domowa, z lekka krotochwilna, atmosfera pierzchnie momentalnie, gdy poeta odbierze pocztę i z listu dowie się, co się wydarzyło. Decyzja o sprawdzeniu poczty poprzedzona jest konstatacją o milczącym kosmosie. Otoczony dźwiękami liryczny narrator czekał na najważniejszy dźwięk, który byłby „sygnałem z kosmosu”. Czy mamy tu do czynienia z toposem milczącego nieba i nieobecnego Boga? Być może. W innych utworach tego zbioru pojawiają się aluzje poświadczające istotność tropu braku zaufania do ostatecznej instancji, której obecność jest iluzoryczna i niegodna już wiary, „choć się czeka”. Doczekać się można co najwyżej kolejnej wiadomości o śmierci zaistniałej wśród ważnych dla bohatera osób.

W tym wierszu zwraca się uwagę na to, co zmieniło się w jednej chwili, niemal z sekundy na sekundę. Otaczające podmiot przypadkowe dźwięki nagle nabrały sensu i powagi, a w gitarowej muzyce doszły do głosu minorowe tony: „grał teraz tak, jakby grał idąc pod górę/ z dzieciakiem na plecach i walcząc z wichurą”. Nieznaczące dźwięki zaczęły znaczyć, wznosząc się na poziom adekwatnej ilustracji rozwijającego się stanu wzruszenia i wspomnienia. Już były na miejscu, mówiły coś o życiu i śmierci, antycypowały w wyobraźni poety to, co miało za chwilę wydarzyć się w słowach. W muzyce dało się słyszeć wysiłek istnienia – obrazowo sprowadzonego do wdrapywania się na górę, mozolnego zdobywania szczytu „z dzieciakiem na plecach”. A w następnych wersach z poziomu uogólnienia, metafory bycia przechodzi się do konkretów segregującej pamięci, opisu wędrówki do domu Fostowicza postawionego na realnej, wysokiej górze17. Ale góra już zaistniała, wcześniej zaświtała jej wyniosłość w wysilonej, natężonej muzyce, w empatycznym uniesieniu nasłuchującego poety. Jakże charakterystyczne jest to gramatyczne przejście z wstępnego „ja” do ogólnoludzkiego „my”: „która nam z powrotem wpycha oddech w usta”.

Figura Syzyfa, ulubionej postaci egzystencjalistów, pojawia się w tle jako symbol trudu dźwigania czegoś w marszu pod górę. Tutaj nie kamień, a dziecko. I dodatkowo wiatr spychający w dół, chwiejący ludzką postacią – jakaś organiczna przeciwność „wpychająca z powrotem oddech w usta”. Żmudna wędrówka, opór materii, walka z samym sobą, przekraczanie – oto parametry naszego losu, właściwa treść wypełniająca prawdziwe znaczenie zaimka „nas”. Ten majaczący w dali obraz zbiorowości generuje wspomnienia związane z odległą wspólnotą młodości. Młodości w znacznym stopniu określanej przez rodzaj wyznawanych (wciąż żywych mimo napierającej pustki) ideałów oraz słuchanej i niemal czczonej muzyki.


Przypisy:
[1] Przypomina się wiersz „W cudownie osobowym i nocnym pociągu z Kalisza do Kłodzka” z tomiku Sobą po mapie (1989).
[2] Chwila przed wierszem (1989), s. 14.
[3]  Z wiersza „Linia” z tomiku Nieszczęście doskonałe (1987).
[4] Można wyobrazić sobie, że niezrozumiała wbrew pozorom też krąży w pobliżu (czym jednak w tej chwili nie będziemy się zajmować).
[5] Chwila przed wierszem (1989), s. 27.
[6] Mirosław Drabczyk, Wiersze (1990), s. 7.
[7] Tamże, s. 19.
[8] Tamże, s. 12.
[9] Krzysztof Śliwka, Spokojne miasto (1989), s. 11.
[10] Michał Fostowicz „Chwila przed wierszem”, wstęp do antologii Chwila przed wierszem (1989), s. 5
[11] Jacek Podsiadło, Dobra ziemia dla murarzy (1994), s. 19.
[12] Tamże, s. 18.
[13] Tamże, s. 19.
[14] Tamże.
[15] Jacek Podsiadło, Pod światło (2012), s. 12-13.
[16] Tamże (ten i wszystkie cytaty do końca).
[17] Miejscowość Międzygórze w Masywie Śnieżnika (powiat kłodzki) często wtedy odwiedzana przez poetę w towarzystwie Śliwy.

O AUTORZE

Karol Maliszewski

Urodzony w 1960 roku w Nowej Rudzie. Poeta, prozaik, krytyk literacki. Absolwent filozofii na Uniwersytecie Wrocławskim. Założyciel Noworudzkiego Klubu Literackiego „Ogma”. Laureat nagrody im. Marka Jodłowskiego (1994), nagrody im. Barbary Sadowskiej (1997), nagrody im. Ryszarda Milczewskiego-Bruno (1999). Nominowany do NIKE za zbiór krytyk literackich Rozproszone głosy. Notatki krytyka (2007). Pracuje w Instytucie Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Wrocławskiego. Mieszka w Nowej Rudzie.

powiązania

„Swoje miejsce” obcości

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego towarzysząca premierze książki Wszystko dobrze Marii Krzywdy, wydanej w Biurze Literackim 7 marca 2022 roku.

WIĘCEJ

Dyskretne występy w celu wyrobienia sobie przewagi

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego towarzysząca premierze książki Odwrócona strefa, wydanej w Biurze Literackim 13 grudnia 2021 roku.

WIĘCEJ

Bojownicy bez broni, Przełykanie włosa i Pernambuco

nagrania / Stacja Literatura Ivan Wernisch Ján Ondruš Joanna Orska Karol Maliszewski Leszek Engelking Morten Nielsen Zbigniew Machej

Spotkanie wokół książek Bojownicy bez broni Mortena Nielsena, Przełykanie włosa Jána Ondruša i Pernambuco Ivana Wernischa z udziałem Bogusławy Sochańskiej, Zbigniewa Macheja, Leszka Engelkinga, Karola Maliszewskiego i Joanny Orskiej w ramach festiwalu Stacja Literatura 26.

WIĘCEJ

Wojna (pieśni lisów), Przepowieść w ścinkach, Gdyby ktoś o mnie pytał, Sekcja zabójstw

nagrania / Stacja Literatura Bohdan Zadura Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki Joanna Mueller Karol Maliszewski Konrad Góra Marta Podgórnik

Spotkanie wokół książek Wojna (pieśni lisów), Przepowieść w ścinkach, Gdyby ktoś o mnie pytał i Sekcja zabójstw z udziałem Konrada Góry, Marty Podgórnik, Bohdana Zadury, Joanny Mueller i Karola Maliszewskiego w ramach festiwalu Stacja Literatura 25.

WIĘCEJ

Zmyślony człowiek, Credo, Prawdziwe życie bohatera

nagrania / Stacja Literatura Bogusław Kierc Jan Stolarczyk Joanna Orska Joanna Roszak Karol Maliszewski Rafał Wojaczek Tadeusz Różewicz Tymoteusz Karpowicz

Spotkanie wokół książek Zmyślony człowiek Tymoteusza Karpowicza, Credo Tadeusza Różewicza i Prawdziwe życie bohatera Rafała Wojaczka z udziałem Joanny Roszak, Jana Stolarczyka, Bogusława Kierca, Joanny Orskiej i Karola Maliszewskiego w ramach festiwalu Stacja Literatura 25.

WIĘCEJ

„Czekam na siebie za rogiem”. Kilka zdań o poezji Jána Ondruša

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego towarzysząca premierze książki Przełykanie włosa Jána Ondruša w tłumaczeniu Zbigniewa Macheja, wydanej w Biurze Literackim 6 kwietnia 2021 roku.

WIĘCEJ

Odkryć nieoczekiwaną bliskość

wywiady / O KSIĄŻCE Karol Maliszewski Zbigniew Machej

Rozmowa Karola Maliszewskiego ze Zbigniewem Machejem, towarzysząca premierze książki Przełykanie włosa, wydanej w Biurze Literackim 6 kwietnia 2021 roku.

WIĘCEJ

Ludzie ze Stacji

nagrania / Stacja Literatura Bogusław Kierc Dawid Mateusz Jerzy Jarniewicz Karol Maliszewski Katarzyna Szaulińska Konrad Góra Łukasz Dynowski Marta Podgórnik Robert Rybicki

Spotkanie wokół książki Ludzie ze Stacji w ramach festiwalu Stacja Literatura 25.

WIĘCEJ

Projekt wymiany ramek we wszystkich obrazkach

felietony / cykle PISARZY Karol Maliszewski

7. odcinek cyklu „Biuro Literackie: rok po roku” autorstwa Karola Maliszewskiego.

WIĘCEJ

Źródło niezależnej, odkrywczej sztuki dla kolejnych pokoleń

felietony / cykle PISARZY Karol Maliszewski

6. odcinek cyklu „Biuro Literackie: rok po roku” autorstwa Karola Maliszewskiego.

WIĘCEJ

Przyszłość poezji

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego, towarzysząca premierze almanachu Połów. Poetyckie debiuty 2019, który ukazał się w Biurze Literackim 17 sierpnia 2020 roku.

WIĘCEJ

Chciałoby się powiedzieć, ale się milczy

felietony / cykle PISARZY Karol Maliszewski

5. odcinek cyklu „Biuro Literackie: rok po roku” autorstwa Karola Maliszewskiego.

WIĘCEJ

Mordercze ballady

nagrania / Stacja Literatura Joanna Orska Karol Maliszewski Marta Podgórnik

Spotkanie wokół książki Mordercze ballady Marty Podgórnik z udziałem Marty Podgórnik, Joanny Orskiej i Karola Maliszewskiego w ramach festiwalu Stacja Literatura 24.

WIĘCEJ

Wiersz wychodzi z domu i nigdy nie wraca

felietony / cykle PISARZY Karol Maliszewski

4. odcinek cyklu „Biuro Literackie: rok po roku” autorstwa Karola Maliszewskiego.

WIĘCEJ

Daj mu tam, gdzie go nie ma

felietony / cykle PISARZY Karol Maliszewski

3. odcinek cyklu „Biuro Literackie: rok po roku” autorstwa Karola Maliszewskiego.

WIĘCEJ

O poezji wchodzącej w kontakt z energią życia…

wywiady / O KSIĄŻCE Karol Maliszewski Katarina Šalamun-Biedrzycka

Rozmowa Karola Maliszewskiego z Katariną Šalamun-Biedrzycką, towarzysząca wydaniu książki Otona Župančiča Kielich upojenia, w wyborze, przekładzie i z posłowiem Katariny Šalamun-Biedrzyckiej, która ukazała się w Biurze Literackim 15 czerwca 2020 roku.

WIĘCEJ

Poetyckie książki trzydziestolecia

nagrania / Stacja Literatura Anna Kałuża Jakub Skurtys Joanna Mueller Joanna Orska Karol Maliszewski

Spotkanie z udziałem Anny Kałuży, Karola Maliszewskiego, Joanny Mueller, Joanny Orskiej oraz Jakuba Skurtysa w ramach festiwalu Stacja Literatura 24.

WIĘCEJ

Wojaczek a „przyjemność” lektury

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego towarzysząca wydaniu książki Rafała Wojaczka Prawdziwe życie bohatera, która ukazała się w Biurze Literackim 11 maja 2020 roku.

WIĘCEJ

„Nowy” Różewicz: „Trzeba żyć bez Ojca”

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego, towarzysząca premierze książki Credo Tadeusza Różewicza w opracowaniu Jana Stolarczyka, która ukazała się w Biurze Literackim 29 stycznia 2020 roku.

WIĘCEJ

„Wszystkie niespokojne składnie”

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego, towarzysząca premierze książki Wtracenie Przemysława Suchaneckiego, która ukazała się w Biurze Literackim 31 grudnia 2019 roku.

WIĘCEJ

Przeczytane, odhaczone, częściowo przeżyte. Nerwowy notatnik

debaty / ANKIETY I PODSUMOWANIA Karol Maliszewski

Głos Karola Maliszewskiego w debacie „Biurowe książki roku 2019”.

WIĘCEJ

Puste noce i 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego

nagrania / Stacja Literatura Dawid Mateusz Jerzy Jarniewicz Karol Maliszewski

Spotkanie wokół książek Puste noce i 100 wierszy wypisanych z języka angielskiego z udziałem Jerzego Jarniewicza, Karola Maliszewskiego i Dawida Mateusza w ramach festiwalu Stacja Literatura 23.

WIĘCEJ

Sośnicki: wielokrotne symetrie

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Szkic Karola Maliszewskiego opublikowany w cyklu prezentacji najciekawszych archiwalnych tekstów z dwudziestopięciolecia festiwalu Stacja Literatura.

WIĘCEJ

Po szkodzie

nagrania / Stacja Literatura Bohdan Zadura Dawid Mateusz Karol Maliszewski

Spotkanie autorskie wokół książki Po szkodzie z udziałem Bohdana Zadury, Karola Maliszewskiego i Dawida Mateusza w ramach festiwalu Stacja Literatura 23.

WIĘCEJ

Język w ogniu (i trochę obok)

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego książki Chyba na pewno Jakuba Pszoniaka, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 1 kwietnia 2019 roku.

WIĘCEJ

Śmiertelne spotkanie (z balladą)

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego książki Mordercze ballady, która ukazała się w Biurze Literackim 7 stycznia 2019 roku.

WIĘCEJ

Biała środa 2009

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Podsumowanie projektów edukacyjnych 2008/2009, podczas którego uczestnicy spotkań z Karolem Maliszewskim zaprezentowali publiczności swoje wiersze.

WIĘCEJ

Czytanie kapryśne – o czytaniu wierszy w latach 90.

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ

Wiersz doraźny: Dzień gniewu

utwory / premiery w sieci Grzegorz Wróblewski Jakub Kornhauser Joanna Mueller Karol Maliszewski Przemysław Owczarek Zbigniew Machej

Pozakonkursowy zestaw „Wierszy doraźnych 2018” autorstwa Jakuba Kornhausera, Zbigniewa Macheja, Karola Maliszewskiego, Joanny Mueller, Przemysława Owczarka, Grzegorza Wróblewskiego.

WIĘCEJ

Czytanie pojedyncze i zbiorowe

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ

O czytaniu wierszy w latach 80.

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ

O czytaniu wierszy w latach 70.

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ

„W pierwszym dniu po końcu świata”. O wierszach Michała Domagalskiego

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego książki Poza sezonem Michała Domagalskiego, która ukazała się w Biurze Literackim 23 lipca 2018 roku.

WIĘCEJ

O czytaniu wierszy w pociągu

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ

O czytaniu wierszy opornym

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu Poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ

Czytanie wiersza, czytanie człowieka

dzwieki / WYDARZENIA Karol Maliszewski

Wykład Karola Maliszewskiego towarzyszący Pogotowiu poetyckiemu w sezonie 2008/2009.

WIĘCEJ

Od Be do Zet

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego towarzysząca premierze almanachu Połów. Poetyckie debiuty 2016, wydanego w Biurze Literackim 6 lutego 2017 roku, a w wersji elektronicznej 25 grudnia 2017 roku.

WIĘCEJ

W głąb „czarnej dziury”

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego towarzysząca premierze e-booka Telefon z antypodów. Wiersze z młodości w epoce minionej (1978-1990), wydanej w Biurze Literackim 8 marca 2016 roku.

WIĘCEJ

Niech leci, kto zechce

wywiady / O KSIĄŻCE Karol Maliszewski Szymon Słomczyński

Rozmowa Karola Maliszewskiego z Szymonem Słomczyńskim towarzysząca premierze książki Dwupłat, która ukazała się 1 czerwca 2015 roku nakładem Biura Literackiego.

WIĘCEJ

Notatki o nowej książce Filipa Zawady

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego towarzyszący premierze książki Pod słońce było Filipa Zawady, która ukazała się nakładem Biura Literackiego 31 grudnia 2014 roku.

WIĘCEJ

Mój Falkiewicz

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego towarzyszący premierze książki ta chwila Andrzeja Falkiewicza.

WIĘCEJ

Nadjeżdża nadzieja, nadchodzi Poeta

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego towarzyszący premierze książki Nadjeżdża Szymona Słomczyńskiego.

WIĘCEJ

"narracja zawsze będzie spiskować"

recenzje / KOMENTARZE Karol Maliszewski

Karol Maliszewski, współredaktor antologii Połów. Poetyckie debiuty 2012, o twórczości Dawida Kujawy.

WIĘCEJ

Nie ma powrotu

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Fragment posłowia Karola Maliszewskiego z almanachu Powrót Barbarzyńców i nie.

WIĘCEJ

Świadectwo ukończenia Technikum Poezji

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego z książki Preparaty Przemysława Witkowskiego.

WIĘCEJ

I to ma być liryka? [fragmenty]

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego o poezji Justyny Bargielskiej.

WIĘCEJ

Sajgon. Instrukcja obsługi

recenzje / KOMENTARZE Karol Maliszewski

Autorski komentarz Karola Maliszewskiego towarzyszący premierze książki Sajgon.

WIĘCEJ

O gubionych

recenzje / NOTKI I OPINIE Anna Kałuża Bogusław Kierc Grzegorz Jankowicz Justyna Sobolewska Karol Maliszewski Konrad Wojtyła Piotr Czerniawski Tomasz Pułka

Komentarze Piotra Czerniawskiego, Grzegorza Jankowicza, Anny Kałuży, Bogusława Kierca, Karola Maliszewskiego, Edwarda Pasewicza, Tomasza Pułki, Justyny Sobolewskiej i Konrada Wojtyły.

WIĘCEJ

O Wszystko

recenzje / NOTKI I OPINIE Karol Maliszewski Maciej Melecki Maciej Robert Zbigniew Machej

Komentarze Karola Maliszewskiego, Macieja Meleckiego, Zbigniewa Macheja, Macieja Roberta.

WIĘCEJ

O Drażniących przyjemnościach

recenzje / NOTKI I OPINIE Anna Kałuża Karol Maliszewski Wojciech Wilczyk

Komentarze Grzegorza Hetmana, Anny Kałuży, Karola Maliszewskiego, Wojciecha Wilczyka.

WIĘCEJ

O Czystej ziemi

recenzje / NOTKI I OPINIE Bartosz Sadulski Justyna Sobolewska Karol Maliszewski Maciej Robert Tomasz Fijałkowski

Komentarze Karola Maliszewskiego, Macieja Roberta, Justyny Sobolewskiej, Tomasza Fijałkowskiego, Bartosza Sadulskiego.

WIĘCEJ

O Hurtowni ran i Wierszach ludowych

recenzje / NOTKI I OPINIE Adam Wiedemann Karol Maliszewski Marcin Świetlicki

Komentarze Adama Wiedemanna, Marcina Świetlickiego, Karola Maliszewskiego.

WIĘCEJ

O Białym tygodniu

recenzje / NOTKI I OPINIE Karol Maliszewski Miłosz Biedrzycki Rafał Skonieczny Wojciech Bonowicz

Komentarze Karola Maliszewskiego, Wojciecha Bonowicza, Rafała Skoniecznego, Miłosza Biedrzyckiego, Jarosława Nowosada.

WIĘCEJ

O Małych cieniach wielkich czarnoksiężników

recenzje / NOTKI I OPINIE Bogusław Kierc Jacek Gutorow Karol Maliszewski

Komentarze Jacka Gutorowa, Karola Maliszewskiego i Bogusława Kierca.

WIĘCEJ

O Skądinąd

recenzje / NOTKI I OPINIE Dagmara Sumara Julia Szychowiak Justyna Sobolewska Kamil Zając Karol Maliszewski

Komentarze Julii Szychowiak, Karola Maliszewskiego, Justyny Sobolewskiej, Dagmary Sumary, Kamila Zająca.

WIĘCEJ

O Wyborze większości i Wierszach z okolic

recenzje / NOTKI I OPINIE Adam Wiedemann Karol Maliszewski Marian Stala Radosław Kobierski Rafał Rżany

Komentarze Adama Wiedemanna, Mariana Stali, Artura Grabowskiego, Radosława Kobierskiego, Karola Maliszewskiego, Rafała Rżanego.

WIĘCEJ

O Wycieczkach krajoznawczych

recenzje / NOTKI I OPINIE Karol Maliszewski Krzysztof Siwczyk Marta Podgórnik

Komentarze Karola Maliszewskiego, Krzysztofa Siwczyka, Marty Podgórnik.

WIĘCEJ

O Rozbiórce

recenzje / NOTKI I OPINIE Anna Kałuża Justyna Sobolewska Karol Maliszewski Piotr Śliwiński

Komentarze Anny Kałuży, Justyny Sobolewskiej, Piotra Śliwińskiego i Karola Maliszewskiego.

WIĘCEJ

O Pocałunku na wstecznym

recenzje / NOTKI I OPINIE Anna Kałuża Karol Maliszewski Łukasz Jarosz Tomasz Ważny

Komentarze Karola Maliszewskiego, Tomasza Ważnego, Anny Kałuży i Łukasza Jarosza.

WIĘCEJ

Liryczna brzytwa Ockhama

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego z książki Brzytwa Ockhama Jacka Dehnela

WIĘCEJ

O Brzytwie okamgnienia

recenzje / NOTKI I OPINIE Darek Pado Jakub Winiarski Julia Fiedorczuk Karol Maliszewski Kuba Mikurda

Komentarze Kuby Mikurdy, Karola Maliszewskiego, Julii Fiedorczuk, Jakuba Winarskiego i Darka Pado.

WIĘCEJ

Wchodzenie ze światłem

recenzje / ESEJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego z książki Plankton Bogusława Kierca.

WIĘCEJ

Barbarzyńca dla intelektualistów (a może odwrotnie)

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Recenzja Karola Maliszewskiego towarzysząca premierze książki Wiersze zebrane (tom 3) Bohdana Zadury, wydanej w Biurze Literackim 13 lutego 2006 roku.

WIĘCEJ

Nowa poezja. Mały przewodnik po tendencjach i stylach

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego poświęcony twórczości Andrzeja Sosnowskiego.

WIĘCEJ

Czapajew wypłynął, czyli nowe klejenie starych map

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego poświęcony książce Przecena map Darka Foksa.

WIĘCEJ

Foks, dziwny jest ten wiersz

recenzje / IMPRESJE Karol Maliszewski

Esej Karola Maliszewskiego poświęcony książce Przecena map Darka Foksa.

WIĘCEJ

Jacek Podsiadło Być może należało mówić

recenzje / ESEJE Agnieszka Grabowska

Recenzja Agnieszki Grabowskiej z książki Jacka Podsiadły Być może należało mówić (1984-2012).

WIĘCEJ

Warto

recenzje / ESEJE Michał Domagalski

Recenzja wyboru wierszy Jacka Podsiadły Być może należało mówić (1984-2012), która ukazała się na stronie Wywrota.pl.

WIĘCEJ

Bunt się nie starzeje

recenzje / ESEJE Maciej Robert

Recenzja Macieja Roberta z książki Być może należało mówić (1984-2012) Jacka Podsiadły.

WIĘCEJ
Kiedy metafory są straszliwie podniecające

Kiedy metafory są straszliwie podniecające

recenzje / ESEJE Joanna Podsadecka

Recenzja Joanny Podsadeckiej z książki Być może należało mówić Jacka Podsiadły.

WIĘCEJ

Na co dzień raczej nie rozpaczam

wywiady / O PISANIU Jacek Podsiadło Piotr Śliwiński

Rozmowa Piotra Śliwińskiego z Jackiem Podsiadłą przeprowadzona na spotkaniu autorskim w Biurze Literackim 30 stycznia 2014 i opublikowana na stronie dwutygodnika.com.

WIĘCEJ

Między nieszczęściem a światłem

recenzje / ESEJE Michał Siedlecki

Recenzja Michała Siedleckiego z książki Być może należało mówić (1984-2012) Jacka Podsiadły.

WIĘCEJ

Lata walki

recenzje / ESEJE Agata Pyzik

Recenzja Agaty Pyzik z książki Po debiucie. Dziennik krytyka Karola Maliszewskiego, która ukazała się w miesięczniku “Lampa”.

WIĘCEJ

Karol Maliszewski, Po debiucie

recenzje / ESEJE Agnieszka Wolny-Hamkało

Recenzja Agnieszki Wolny-Hamkało z książki Po debiucie. Dziennik krytyka Karola Maliszewskiego.

WIĘCEJ

Wszystko jest Sajgonem

recenzje / ESEJE Jacek Bierut

Recenzja Jacka Bieruta z książki Sajgon Karola Maliszewskiego.

WIĘCEJ

Proces marginalizacji, spychania i odpychania Inności

wywiady / O KSIĄŻCE Jakub Skurtys Mateusz Kotwica

Z Jakubem Skurtysem o książce Sajgon rozmawia Mateusz Kotwica.

WIĘCEJ

Poezja terapeutyczna, miłująca krytyka

recenzje / ESEJE Agnieszka Wolny-Hamkało

Recenzja Agnieszki Wolny-Hamkało z książki Po debiucie. Dziennik krytyka Karola Maliszewskiego.

WIĘCEJ

Odkrywanie nowej rudy krytyki

recenzje / ESEJE Grzegorz Czekański

Recenzja Grzegorza Czekańskiego z książki Po debiucie. Dziennik krytyka Karola Maliszewskiego.

WIĘCEJ

O Po debiucie

recenzje / NOTKI I OPINIE Agnieszka Wolny-Hamkało Bartosz Sadulski Grzegorz Jankowicz Przemysław Witkowski

Komentarze Agnieszki Wolny-Hamkało, Grzegorza Jankowicza, Bartosza Sadulskiego, Przemysława Witkowskiego.

WIĘCEJ